Literarishe bleter · 1934-01-19 · 3 (19.1.1934) · p. Seite 36

ליטערארישע בלעטער נוס. 3 (506) זײט 36 מ א מ ל א ק: אהא! פורא ׳. הײםט עס, מורא ס#ר דער קאנקורענץ, ם׳װעט אונז, הײםם עם, ם:רווערן צו שטודירן אויף די אוגױוערזיטעםן, מ׳װיל אונז םסרװערן *ו אר• בעטן, עו דענקען, צו דיכטן, עסנטלעך עו מוזיצירן, מ׳װעם נישט אנערקענען אונזערע יערפינדונגען, ס׳װעט אונזערע בןק• םערס, לויסער, טורנער, טעניס״שפילער אויםשטרײכן םון די לים• טעס״. אבער בי װערן םיר, ײדן, בוליב דעם ערגער, און איר בעםער? בװישן 60 מיליאן דײטשן זענען סאראן קוים 600 טויזנם ײדן, גענוי אײן םראב; און קעגן דעם אײנעם פרןןבענם םחט איר אנמאכן אזא װיכטן שטורםו איר קעגט אײן קײן עבה נישט געבן? העלםאך: דער ײד איז א הענדלער, א םעקלער, ער אפערירט בלױז מיט דער בונג און מיטן מוח. אונזער םןןלק דארף האבן מענטשן פון בלוט, הארץ און פויסט! מענטשן םים .מוט, ערע און סאלדאטישע אײגנשאםםן. קורץ: דעם העלדישן מענםש! אן דארםט איר מער נישט איבערטרעטן די שװעל םון קליניק ׳. האט איר סיך פארשטאנען? מ א מ ל א ק: װו שטײט דאס, װאו: אין װעלכן קאדעקם ז אין װעלכער קאנםטיטוציע? אין װעלכן געזעץ? העלפא'ך: אין דעם געזעץ, װאם די נאציאנאלע רעװא- לוציע האם זיך אלײן געגעבן, אין געזעץ צו דער באנײונג סון פראפעםיאנעלן באאמטנטום. מ א מ ל א ק: און װו איז דאם דער רעכטלעכער באזיס? איך מײן דעםיאינערלעכן רעכטלעכן גרונט... דעם םײר פלײ, די אינערלעכע אנשטנעדיקײט, די זויבערקײט פון ױעלכער איר רעדט אזוי פיל! די פריםיטױוסטע גערעכטיקייט, װאס הערשט צװישן מענטשן?׳. איר אלײן זענט דאך אנגעקומען 'אין מײן קליניק - פארװאסי װײל איך בין געװען א' אידיאט, אדער א שארלאטאן, אדעריא ,סינדעתוערםיקער׳, אן .אונטערםענטש״? אדער אפשר דערפאר, וױיל איר האט געקאנט בײ מיר עפעס לערניען, יונגער• מאןי מ א מ ל א ק: (•ר מלפכפ זױ •ים *־ן •נים *ייין) ,העלדישע מענטשן׳... אז א גאנץ טוץ אזעלכע העלדן פאלן אן אויף אײן ׳מענטש! העלפאך: און דערםאר האט אונזער םאלק דעצידירט אײנמאל פאר אלעמאל: ײדן ארײס!׳ מ א מ ל א ק: װוהין? העלפאך: קײן פוילן, קײן רוסלאנד, קײן פאלעססינע... מ א מ ל א ק: מיר בלײבן אין דײטשדאנד. מיר וענען פונקט אזא טײל פיון דעם לאנד, װי איר... אויב איר װעט בײ אלע צונעמען: די ארבעט, די ערע, די הײם - דאן בלײבט אונז בלויז אײן אויםװעג... ה ע ל פ א ך: טום, װאם איר װילט, טוט, װאם איר מוזט! אבער אין דער קליניק דארפט איר זיך מער נישט װייזןו מ א מ ל א ק: הער דאקםאר העלפאך: איך װעל מארגן אינדערפרי זײןי אין דער קלייניקי (ג״ם ,דדדק םיס םימ>נען *ין וי• בזטסתײמגר). ה ע ל פ א ך: באהערשט אײך, הער מאמלאק, אייער צייט איז אריבערז מ א מ ל א ק: װײל איר האט ביי מיר געװאלט עפעם זיך אויסלערנען:. עפעס, װאס איר האט בײ קײן אינרערע כירורגן נישט געקאנט אויסלערנען. דעמאלט האט איר נישט געפרעגט, װאס פארא זײדע איך האב, װאסי פאראיקאליר עס האבן מײנע האר און מיינע אױגן. איר האט איינפאך געװאלט לערנען אייער פאך ביי א גוטן כירורג, װײל ער אליין האט אויך גוט פארשטא• נען זײן מלאכה, - דער ײדישער כירורג. יאיצט קומט איר מיט די פיגמענם-געשיכטעם, מיט אזעלכע בליצטיאפךגעשיכטעס! מיט אזעלכע בבא מעשיװז! ה ע ל פ א ך: איך דארף מיך נישט ארײנלאזן אין קײן דים־ קוסיעס. די דאזיקע זאכן װערן נישט דעצידירט מיטן אינטעלעקט נאר מיטן האריץ, מיטן בלוט, אונזער פאלק האט שוין געלאזט פאלן זײן אורטייל! סאמלאק: אז... ה ע ל פ א ך: ײד בלײבט ײד; ער טאר קײנמאל נישט האבן די געלעגנהײט צו באפעלן איבער א דייטש: ן איד דיבטעדין די פרוי האט מען נישט צוגענומען אלס שתופםע צו די גרויסע האנדלס״געשעפטן, װעלכע מען האט געםירט מיט די געטער. אפילו איר געבעט האט גאט נישט געװאלט פארשטײן. די סרוי האט זיך געמוזט נעמען ידעם מאן אלם דאלמעםש״םארםיטלער. װען דער מאן האט געפראװעט שמחות מים אילע םרײדן םון לעבן, איז די פרוי געשיטאנען בײ דער שװעל, װי אן ארעםע קרובה. אזױארום איז די פרוי פאמנלעך ארײנגעװאקסן אין דער גראער וױרקלעכקײם, זי האט זי־ פארשװעםטערט םיט די קליינע גע״ שעענישן פון מאג און געװארן די נביאיםע םון א נײעם אמח. בעת מענערישער דאן קישאטיזם האט געקעמפט מיט די, דורך זיך אלײן אױסגעםראכטע ויוינטמילן,' האט די פרוי אין זארגעװ״ דיקן אחריות געפיל פאר דער צוקונםטי געטון די שװארציארבעס פון לעבן. די פרוי, װעלכע די נאטור האם אויסגעשטאט צוליב איר מוטערשאפט־פונקציע אין א װונדערבארן אינםטינקט, האט זין■ קײנמאל נישט געלאזט קארופירן םון אױבנאויפיקע געשעענישן און װערטער פון דער גאנצער געשיכטס־םראזעאלאניע. דעריבער האט די םרוי קײן שום שײכות צו אײראפעס בלוםבאד, דעריבער האט זי אויך גאדנישט אנגעװוירן אין דיעם נאכםלחםהדיקן גרויםן באנקראט פון דיי מענטשהײטם-אידעאלן. - גיעיאגט םון װילדער שרעק,'געפײניקט פון גרויזאמע בילדער און אײגענע איבערלע• בונגען, האט זיך די מענטשהײט נישט געװאלט אוםקוקן הינטער זיך פאר פחד, זי זאל נישט װערן םארשםײנערט, װי לוטס װייב. אױף גאטס באראט האט זי געלאזם דעם גאנצן אידעישן באגאז 9 פון נעכטן. דעמאלם 'האם מען אנטדעקם דאס באהעלםעניש אי. די ביז איצט״םאראכטעטע פעריםעריעם סון לעבן״ װו ם׳האם די דח? ה. קארן ע׳עעסייע? דזשיקע גאם או די געשעענישן פון פראסטן טאג זענען טיף און סודותפול. נישט אימזיסט זאגט קאדיע מאלאקאװסקי אין א ליד: .םןנ-םעגיענקײם *יז ן נלוםיקער ס&י,?יינגען *יע דעכער מיס *זמגייק, טישן — מים הינגער, *ון דער בןרודעס - מים *־נסערנןעיןנןל• אפשד איז דאס געװעזן די טראגיק פון די םארגאנגענע דורות, װאם מען האיט געזוכט דאס שײנע און װונדערלעכע נאר אין די הימלישע געיצעלטן און לחלוטין פארשעםט די ערד, אויף װעלכער מען האט זיך אנגעשפארט מיטן גאנצן גוף און פון װעל״ כער מען האט געצויגן יחױנה. צוליב אײן םפקדיקער מינוט פון ״באגנעדיקונג׳, האט מען פארשפילט דאם בעסטע. און סײלמאל האם מען נאך א גאנצן לעבן װארטן, בײם םאמע ציל, אויבן, אנגעטראפן - פוסטקײט. נאר כדי נישט צוצולאזן צוריק דעם ברוטאלן אסת, האט מען די' דאזיקע הוילקײט ארומגעװיקלט מיט װערטער פון פאטיאס, מיט געמאםטענעם פערז, פיינעם קלאנג און נביאישן טאן. נאר' די שראפנעלן און גאזן פון דער װעלט״מלחמה האבן נישט'פארשוינט יענע אפגעצוימטע הויכקײטן און אראפגע־ רייסן די שיינע גאזעשלײערןי פון דעם גרויםן גארנישט. דער מענטש איז געבליבן ארעם און הילפלאז אין זײן פארלאזנקײט. זײן גאט, א פארשעמטער, האט זיך אױסבאהאלטן פאר אים, פונקט װי דער מענטש פאר זײןיגאט, בדי אײנער דעם צװײטן זאל נישט מוזן קוקן אין פנים ארײן. ערשט דא אויפן קרייצװעג פון דער מענטשהייםם״געשיכטע הײבס זיך אן די ראל םון דער פרוי. צײט מענטשן געדענקען, האט מען די פרוי ניישט צוגפלאזט צו דער מזרח״װאנט סון לעבן.