Literarishe bleter · 1934-01-19 · 3 (19.1.1934) · p. Seite 35

זײט 35 ליסערמרישע בלעסער נום. 3 (506) קען איך נישס. אײ מוזס ןןלע צוהעלםן-די ארם־םטן, די פרעסע, די געזעלשאםטלעכע טוער. איך קען געבן פלענער, קען שאםן איניביאטױו, אבער ארבעטן לאמיר אלע אינאײנעם, קאגעקטיװ. די ערשטע אנאנסן װעגן מײן קומען - זענען געװען מיט םעטן שריםט. איך שעם זיך דערמיט. נישט דרוקן זיך מיטסעטע אותױת איז מײן אויסגאבע דא, נאר שאםן דעם גוטן טעאטער, װאס זאל דערםילן די גרויםע אויםגאבע םון דערצױנג. מיר זע• נען איע מחויב צו טאן אט די גרויסע ארבעט, װײל אלע זפנען מיר םיל שולדיק אונזערע ײדישע מאסן. איך װיל, אז נישט נאר גראנאך זאל טראגן די אחרױת, נאר דער גאנצער אנסאמבל, די גאגצע ײדישע פרעסע, די גאנצע ײדישע גײםטיקע װעלט. אלע לאמיר צוטרעטן צו דער גרו־סער און וױכטיקער ארבעט םאר א גוטן ײדישן טעאטער! און דאס איז אײגנטלעך דאס ערשטע װארט מײנס בײם ערשטן צונויםטרעפן זיך םיט אײך אלעםעך אויף דער ■רוסע-קןנסערעגץ זסנון ג*חמן פןרעסײער םין דער גאננעי ײדישער ■רעסע אין סינם *רטיססן-סארײן. תי *ײן• ע רײ סריססססעלער אץ ארםיססן. די ■רעםע-קןנסערעגץ איז געעסנס געװןרן דירך ג. מײזיל. נ$ך דער רערע סון א. גראנאך״ װןס איז באגלײם געװארן םיס רײסיקע אאלאדיסמענםן םין די אלע סארזאםלסע, האנן גערערס נח ■ריליעקי, י. מ. נײמאן, 1. סעםנער, אהרן נײסלין, ס. װןלקןװיסס, אלחנן עײכליץ, ח. קאנסןרןױיםס, זרוגבל, מ. נרין, אידן ק^מינסקי, ד״ר י. שיסער. אין די רעדעס הןס םען זיך!•גע- שסעלס אויף םןרסידענע סרןגן סינם ײדישן סעןסער, װןס א. גרן• נןך הןס נןרירט אין זײן רעדע. די רעדנער הןנן כןרןקםעריזירס נרןנןכס קיגססלעריסע ■ערזענלעכקײס און ןרויסגעזןגס די הןסגונג ןז אים װעס געלינגען אײםעושסעלן אין װןרסע ןן ערנסםן סעןסער ע ל א ט ע ־י) סזיענע עך דעד פיעסע *ײן ה*נמ ה*יש ער *ין קעסענע■ םרוי מ*םי*ק *ים *•ם *ױו־ם די ה*נט *ץ װעינער *ר ה*יס * רעװ*יװער.) םרוי מאמלאק: האנס, װאס אױ דאס?! מאמלאק: אײנמאל בלויז יאיז זײ דאס געלונגען, די באנדיטן, די גאםן-ײנגען, יבלײז אײן מאל... אס דפם רעװאלװער האב איך גפטראנן סון 1914 ביז 1918. קארלספן: הער פראםעסאר, דאס װאיט געװען םאר אײך א טויט... םרוי מאמלאק: םראכםטו װעגן אונז, האנם... מאמלאק: יאי, יא... אבער איך טראכט אויך װענן דעם, אז מען קאן נישט נעימעןיא לפבן און םאכן דערםון בלאטע... מ׳קאן זיךנישט לאזן אן װידערשטאנד באלײדיקן םון װילדע, םאריברעכערישע יונגען און ראצער אין ברוינע העמדלעך... ק א ר ל ס ע ן: קאנט אייר זיך קעגנשטעלן אײנער קעגן הונדערטז הער םראםעסיאר, ס׳איז דא בלויז אײן אויםװפג: נאך הײנטיקע נאכט אװעקםארן. אלדאם איבעריקפ האט נישט קײן זין! מאמלאק: איך אנטלויף נישט... (רר, הזימןך קיממ *רײן *ין * טסירמיססן־היניםןרם, מיט הוינע רײס־סםיװל אין דור נןגלײםונג סין ן ססירמיסט מיט ןן ןנגעהןנגאנור ניקס, סץ לינקם...) ה ע ל פ א ך: אנטשולדיקט, גנעדיקע סרוי. איך האב א מיט־ טײלונג םארן הער דאקטאר מאםלאק. םרוי מאמלאק: מוז דאס גלײך געשפןז קאריםפן: איר זעט דאך, הפר קאלעגע, װי מ׳האט ערשט װאס באהאנדלט דעם הפר פראפעסאר םארן שםיטאל! העלםאך: איר װילט אויך םארשפרײטן די גרויל־געשיכ• טעס? (*ים *י*מ. מ*מי*ק> הפר דאקטאר מאמלאק, כדי אויםצומײדן װייטעו־דיקע מיםםארשטענדנישן םוז איך אלם קאמיסאר סין די צםון-מערבדיקע שסיטעלער אײך סיטטײלן, אז איר אלײן, צוזא• םען מיט אלע איבפריקע נישט־ארישע דאקטוירים, אגגעשטעלטע און םיטגלידער םק םערסאנאל, זענען גלײך באזײטיקט. םון מארגן אײנםאכער םשל איז אםס נענטער צום נמשל, װי אן אויםגע־ קליגלט װארם... ז איך קום צו אײך פול סיט גלויצן, מיט לוסט און מיט קראסט. און - אן סרעטענזיעס. איך קום נישט וױ א סטאר, װאס טראכט בלױז צו וױיזן זיך אין זײן אײגענער ראלע און גענונ: װי יעדער גײםטיקער מענטש, װײס איך די שװערע חשבונות, װאם מיר האבן איצט מים דער װעלט, מיט מענטש, מיט צײם• פראבלעמען, און דאס דארף געםונען דעם אסקלאנג אין טעאטער. איך צין גליקלעך איצט צו צאלן אן אלםן חוב. עס איז מײן גרעםטער, פריװאטער חוב, - דעיר חוב םאר מײנע ערשטע איבפרלעבענישן, װאס איך האב געהאט אין דעם ײדישן םעאטער. אט םאר יענע םיםע איבערלעבפנישן םונם ײדישן טעאטער בין איך שולדיק דעם ײדישן טעאטפר און דעם ײדישן פולם. דער פרילינג םון מײן לעבן איז געװען אונטערן הימל םונם ײדישן םעאטפר, םון דארם - די ערשטע צאסלדיקע קינסטלערישפ אנ״ רעגונג. דערנאך בין איך א םארשיבורטער געלאםן קײן בערלין. נישט געסארןי נאר געלאםן. איך האב געלערנטידארט לאנג, און םיל געשפילט. איך האב לעצטנם געשםילט סעםיכטא אין צװייטן טײל ,םאוסט׳, װאם ויוערם געגעבן זעלםן אין בערליין, אײן םאל אין 50 יאר. דאסי איז דאס העכסטע, צו װאס איך, אלם דײטשער אקטיאר, האב גפקענם דערגרײכן. דערמיטיהאב איך וױ אפגע־ שלאסן מײןי קאריער אין דײטשן טעאטער. האב איך צו זיך גע• זאגט: גראנאך, האסטו אפגעטון דײן ארבפטיאין דײםשן טפא• טיער. איצט איז דיין אויםגאבע - ײדיש טעאטער! איך בין אבער נישט קײן מארטירפר, און איך קום נישט אהפר קײן אויםגעשעפטפר. אדרבא, איך קום מיט אלפ כוחות און בין גרײט זיך ארײנװארסן אין ארבעט. אבפר אלײן אלץ טון פרידריך?7א7ף! םאסק?7ט ד ג ע ל (דר. קןריסען *ין םימןן םיעין *רײן רעם *ר*ם*ס*ר הןנם מ*מי*ק• ער *יז *יז *ינגונען פןרזנדערם• *ויסן הןיז הענגט עיי וים ן ם*װי מיס דער *ויםשריםס .יוו*״...) םרוי םאמלאק: גאם מײנער! האנם, װאס איז גפשען? מ א מ ל א ק : (גי*עס ם*ר זיך.) םרוי מאמלאק: װאס איז םארלאפןז קארלסען: נאטירלפך האבן זײ אים נישט ארײנגעלאזט. םארן ארײנגאנג אין שפיטאל איז געשטאנען א שטורמיםטן־ױאך, א גפװעזענער קראנקן־װפבםער. זײ האבן דערקענט דעם פראפעסאר, דעם אויטא האם מען אײנגעהאלטןי, אים אלײן האט מען ארזים• געריםן, באשםוצט. פר האט זיך געװערט, אבער... ס י ם א ן: זײ זענפן גפװען דרײסיק קענן אונז צװײ: צום סוף האבן זיי אים אנגעהאנגען דעם טאװל... *פרוי מאםלאק: װאס איז דאס םארא טאװלז ם י ם א ן: אם איז עס:* ,ױדע׳. םרוי מאמלאק: נעמט עס אראפ! (װיל עם *ר**רײםן, מ*סי*ק ה*ים *ם עי.) ק א ר ל ס ע ן: לאזט אים איצט אם: אלץ איז נאך אפגפ־ גאנגען םים חםד.; א גליק, װאס איך בין גראד געװען אין דער אפטײיונג און דערהערם דעם טוסל: א נישט־װאלטן זײ אים מיםן םאװל געםירט איבער דעו גאנצער שטאט. םרוי םאמלאק: אומםארשעמס... ם י מ א ן: זײ װילן אונז נישט םער. מ א םיל א ק: הםקר! םולשטענדיק!... דערלויבט, מײנע הערן, כ׳זאל םיר םאכן באקװעם. (גײס *װ*ק *ין וײן *יעעסם־עימער). םרוי מאםלאק: מײנע הערן. הפלםם מיר, פר זאל קאנען ארויםםאין קײןי אויםלאנד! צו קעמםן קעגן םשוגעים איז אלײן א םשוגעת. קארלםען: גנעדיקע םרוי. איר מוזט נאך הײנםיקע נאכט ארויםםארן מיט אײער םאן. מ׳קאן מער םאר גארנישט גא• ראנמירן.:. (*ר*ם. מ*םי*ק קוממ *ר״ן ײן *יםער• וײנע קיײוער *ין *רדנינג,