Literarishe bleter · 1934-01-12 · 2 (12.1.1934) · p. Seite 29

זײמ 29 ליםערןןרישע נלעסעו נוס. 2 ($09) 3י׳.-״.- וו/נלט^זייט/בראט^ר א מאשיניםט - א שריפטשטעלער ע םאשיניםנו פינם םאגניםןןנןן־םקער ז*זןןד א. אזדע־ענק? העם ןןננסשריבן 8 ר*מ*ן .איך העם ליג*. *ם דער ראם*; דריקם זיך אינם זשירנאל ,נעד שעםטנ*ד**ם•'. װי די .■־#װדא• שר״בט, איז דעד רעםאן םק *װדעיענק* ,א־נער םין די םאםע באד־םנםטע װערק טק דער ם*װעטישער ■ר*לעטא־ישער ליטעראטור *ארן לעאםן י*י־. אין דעם ר*םאן זענען *םשטארקםטן אײםנעדריקט דער ה*ם צו דער םארנאננהיים אין די ליונע עים איעטיקן־. ״ייגנט־פאבריק״ - נייע פיעםע פון װיקי באים װיקי באים, באײטטע ידיש־דייטשע דדאםאטידנץ, די םאי־ םאםערין םון דער באריםם־געװאדענער ם־עםע ,נראנד־האטעל־ אדער םענטשן אץ האטעל־, האט איבט םארםאםט א נ־ע ■יעםע, װאס װעים אױםנעםירט אויף םארשידענע בינעם. די ■־עםע היםט ,ױננט־ טאבריק׳, — עם װערם םארנעשטעלט א ,אינםטיטום םין ש־נק־ט׳, אץ װעלבן עם קוםען צי גין םארשידענע םרויע;. א ם־ויען־םליבה• ק״ן םענער װעק אהץ נישט *ד־ננעלאזט, ם־דן דינער, װאם האבן בלויי טעבנישע ארבעם. די הויםט־דידעקטארן םין דער ,ױגנט־םאב־ ריק• העלענא בדאם םירם אן םיט דעם אינםטיטוט ז־ער נעשיקט און קלונ. זי האט אויך ,דערםינדן• א םין ,םוד םון ש־נק״ט־ און געגעבן עם אן אינדישן נאםען, — זי חאט עם בלוםרשט באקיטען •ון אירער א דינערץ אן אלטע אינדיאנערן, װעלבע האט עם בי־ושה •דן אירע עלטעדן. ־ אין דעם אינםטיטוט קיפען ם-ויען םץ םאר־ שידענע שיכטן אץ קריין, אץ עס אנםםלעקט זיך דאם לעבן םון דער םאדערנער םרוי םיט אלע ז־נע שװאבק״טן אין א־גנארטיק־טן. ־־ די ודעםע איז נעשדיבן קלונ אץ לעבעדיק,אץ האט נ־וים דערםאלנ. - טאלםםאי אץ צענזור אץ דאטנמארבאנד דע־שײנען איצט די װערק םק ל.נ. טא״םט^י. אץ דעס 72-םן באנד •ין ם$רםט#ים שרימטן דענען םאיע^נטדעכט די גײז *ין ט#לםטןןי םץ דעד צ*ט, װען ער הןןם געשאםן זיץ בא־ימט װערק *װידערגעםזרט״. ררײזט זיך ארױס, אז די צארישע )נענזיר הןום געםאכט אץ די ררערק 497 גרעםערע און קלענערע אריםבעםעימגען םונם םעקםט, - םך־העל זענען אי־ריסגעװ>ןיםן געװ^רן 16.250 װעדטער. חו^ דעם הןוט םיטגעהןולאן דער םא— ניכטענדיקע־ אי־געט טון דער צענזוי־ דער רעדאקםןןר םון רעם זשורנאל ״ניװא״ םעםענט^װםק/ װעלכעד האט םץ זײן זײט אריך נעםאבט ״אויםבעםעדיננען/ כדי זיך צוצויאםן צי דער צענזוי ־ עמיל לודװיהם ״נאפאלעאן״ אין םילם עםיל לודװיק, דעװ באריםטעד ־דיש־ד״טשער ש־יטטשטעלער, האט אננעשריבן א םבענאײ ,נאאאלעאן, ז־ן לעבן אץ ז־נע ־יבמ- טאםירוננען• טאר דער טילם־געזעלשאסט ,אוארנעד'. די ־אלע םון באנאטאדט רעט שיילן דער באװוםטער קינא־א־םיםט עד. ראבינזאן. ״דער משוגענער הונט פון אײראפע״ אין האליױוד רערט לעבטנם נענר־ם א היםלער־טילם ,דער טשיגענער הונט טון א״ראטע• אין רעיבן עם דארף קוםען אן *•שאינלוננ טץ די נרויזאטק״םן, װאם קוםען טאר אין ד״טשלאנד. עס האבן זיך נעװיזן *־אטעטםן טון טארשידענע ז״טן קענן דער אװ*ירזננ •ץ אט דעם *ילם, םען זאל נישם רײבן די היטלע־יםטן, אבער רי דירעקביע האט זיך נישט *•געשראקן׳ אץ דאך באשלאםן רעם טילם יא ביונונר־םן. נײער סאװעטישער ראמאן ״מזרח און מערב״ אץ סאסקװע איז דע־שינען א נ״ע־ אינםערעםאנטע־ דאםאן אץ ריםישן ■ץ װאאינאװא .םזרח אץ םעדב.* װאכטאעאװ װאבטאגנאװ איז דער נאםען טץ דעם װונדערבאק רוםישן רע• זשיםער, װעלבער איז נעשםארבן אין םאםקװע דעם 22־םן םאי 1922. דער קילט אוױם ז״ן נאסען האלם אץ איץ װאקםן. ע.י איז געװען א שילער אין שאעטער — א תלםיר טץ די גרױםע רוםישע דעזשי־ םערן םסאניסלארםקי אץ נעםיראװיסש־ראנםשענקא. עד האט שאע־ סער דך באקאנט נעסאכס םים עסלעכע נלענבנריקע אױטיריננען. ער האם אנכ אויך רעזשיםירם ב״ דער ,הביםה• דעם ,דיביק• אץ אר״ננעליגם אץ דער אויטירונג, װאם ער חאס נענר״ם א נאנץ יאר, זיץ ל״ב אץ לעבן. ער האט בסװיזן נאד *י זען די ארעםיא־ רע. ארום זין נא&ען װעבן ויך לענענדעס. אץ םאםקװע דערש״נם איבם א בוך ,װאכםאננאװ׳, אץ װעלק עם וענען אויטנעקליבן אלע פאטעריאלן, װאם זענען •ארבליבן נאך אים: *ריװ, םאנביכער, לי״ דער, רעזשיםעדישע נאסיק, •לענער א.א.װ. דערװ״ל זענען אין דער ,קדאסנאיא נאװ* אאנעדריקם א״ניקע אױםביגן אץ דעם אינטערע־ םאנםן װערק. װאכסאגנאװ האט אננעהויבן זנו ארבענץ אינם קינםס־ םעאטער אץ 1911, און *יביםלעך האם ער זיך *רויםנעיױקם. ער האם נעהאם א נוויסע השאעה אױף די ױננע ססודיאנכץ, אץ נע־ שאק זיך אטתע חםידים. ז״ האבן טאדשריבן ז״נע נעשס־עק. אץ ביך זענק נעבראכט א ריי טץ ז״נע םינוננען. אט איז א טאראלעל בװישן די רעזשיםעדישע םעסארן סץ םטאניםלאװםקי אץ םעיער־ כאלד. װאכםאננאװ האם שטארק נעהאלטן סין די ב״דע קינםטלער, אנעד ער אױ נישם נעװען *יט־ידן נישס סץ א״נעם, נישט טונם עװײפן. םען דארף .נין װ״םער •ון אט די בידע׳. ,םטאנ־םלאװםקי, װאם אױ טארכא■* טץ דעם אםת בכלל, האם אײינגעםראנן אויף דער במע דעם לעננס־אםח, אץ םעיערכאלד, װעלכעד האם ארוים־ נעםריבן דעם לעבנם״אפת טץ דער סבענע, האט אץ ז״ן יאנעניש נאך טעאםראלישקים, •ארםריבן דעם טעאםראלן אםת טץ די נע־ טילן. אץ סעאםער אץ אץ לעבן איז נעטיל — א״נס, אץ די םים־ לען אץ באדינגוננען טץ דערלאנגק אט דעם געטיל — טאדשידן. די קוראאאסקע איז אינע אץ די זעלבע אינרערהים אץ אץ רעם־ פארא;. אבער אץ רעםםאימץ איז זי אזוי נעםאכם אץ אזױ דע— לאננם, אז דאם אױ םעאםראליש. אמדערהים — איז זי א ה״םישע, נישם ק״ן םעאםראלס. םםאניםלאװםקי האס דעדלאננט דעם אםרז דורפן אפת, װאםעד דעדלאננט וױרך װאםער, די קוראאאםקס — דודך א קוראאאטקע. טעיערכאלד האט דעם אםת איננאגבן אװעק־ נעטסק, ד. ה. ער האם נעלאזם דעם םעלער, איבערגעלאזט דעם אוטן *ין *וגריטן, נאר ער האט גענריט נישט קיץ קוראאאםקע, נ*ר **•יר. האס זיך באקיםען א קאדםאנען־געאיל! םעיערבאלד איז נעװען * םיססער, דערלאננט ם״םטעריש, װי אץ א רעםםאדאן, אבער עסן האט טק עם נישם נעקאנם. ב״ םעיערבאלדן האם דער בושויער אויף א װ״לע נישם געםארם ■*רנעםן, אז ער איז אץ םע־ אטןר. אין בי סםאניםלאװםקין — האט דער צושויער באדארםט *א־נעםן, אז ער איז אץ םעאטער׳. דער נײער רןןמאן פון םיראנדעלא אץ רוים גיט איבס םים גרוים עדטאלג א ניע איעםע טון ■י־אנדעלא ,װען די שםעלםם םים זיך סאעם־װאם טאר׳. אץ א געשםדעך םיט זשורנאליםטן האם •יראנדעלק אנב, דערב־ילם, אז ער שד״נא איבט א נרויםן ראםאן. דער אמהאלט אױ: עם אױ א תיינן אויף דער װעלם, װאם בדעננם איס דעם נאנק םענםשלעכן םץ. עס נלינן נלוױ איבער א סאן םים א טיױי. •ץ אם די נ״ע אדם אץ חוה חױבט זיך אן * ניע סענםשה״ם, װאם הױבט אן בוי־ ק דא• לעק טיגסני, ד״ האםן דאם נאלד, װאם אױ ■איבליבן א די אינוזס, וי קערן ױך א■ אץ די םאשמען, װעלכע װארק ם׳זא ײ לאץ •ץ נםװענוגנ׳ אץ געםריבן דורכן אינםםינקם, שלאגן ז״ •** םעלעך אדורך * װעג אץ לעק. אויםעד אם דעם רױםאן האט •י־ דאנדעלא נדעח וא ססדעםנםלעכן ײן ,םאבנוך׳, װאס עד טידם זמם 30 יאר. — עס איו װיכמיקעױ ראקיסענם *י דער ליםערא־ :אר׳נעשיעםי סק **דאסע •*ף די לע*םע דרייםיק יאד.