Literarishe bleter · 1934-01-12 · 2 (12.1.1934) · p. Seite 27

זײט 27 ליסערארישע נלעטער נום. 2 (505) טיװ, און אזויארום אננגעײײרן דעם אײגענעם םרצוף סנים. אין דער צײם, למשל, װען די ײדיש-אמעריקאנישע און ײדיש-םא• װעט־שע דיכטונג האט אלץ געשטיגן װײטער, און א ױנגער סאװיעטישער דיכטער;איזי כאריק) האס םארלאנגט: ,שלײדערט, װארםם װאם־מערער לאםטן אויף מײן קארק, כ׳װעל אםשר פעם• טער גאר צונויםדריקן די צײנער, און װיפל איר װעט װארםן־ װעל איך אלץ זאנן קארג! און װי עס זאל נישט שװער זײן— װעל איך אלץ שרײען: װײניק! און װען ס׳װעט װערן שװער— אז וױ קען װערן שװער, װען יונגע קרעםסן טריםן נאך און טריסן...״, — אין דער זעלבער צײט זענען נאר אײנצלנע דיכ׳ 33 טער בײ אונז געבליבן 3ײ דער דיכטערישער געזעלשאפטלעכער םאראנטװארטונג, זיך נישט אראפגעלאזט, און אדרבא, כםדר גע- זוכט און געמאנט בײ זיך, קודם־בל - בײ זיך. משה בראדער• זאן איז אײנער פון דער קלײנער שאםנדיקער דיכטערישער גרופע אק פוילן, װאס םרײוט די לעצטע יארן מאכן נײע סארמעסטונגען. די לידער, װאס ער האט לעצטנס םארעםנטלעכט, װײזן, אז ער האט םונםנײ אנגעשלאגן א נײעם דערהויבענעם דיכטערישן טאן. זײנע ,אינװאליזץ״, זײן ,אלארם״, זײן ״דער אפגעלאזענער לאדז״ און א רײ אנדערע לידער, זאגן עדות װעגן א נײעם םאציאלן אינהאלט און סאטאס, װאס האט לעצסנם באהערשמ בראדערזאנען. זאל די דאטע — 20 יאר דיכטערישע שאפן— זײן םאר בראדערזאנען א נײע דאטע םון באנײסער מוטיקער דיכטערי שער םארמעםטונג. דיכטער. עם קוםט דער סעריאד םון שרעק, פארצװײםלונג, צע־ טוםלטקײם. יעדער דיכטער קומט מיס זײנע געװאלדריסן, וױ אױך די גאנצע ױנגע דיכטער־סלעיאדע, און אײך - משה בראדערזאן. שױן דאס לידער־בוך ,באגײםטערונג׳ (1920) עםנט בראדערזאן םיפ די װערסער: ,מיט א הארץ־קלאסן זינג איך ארוים אץ דער װעלט די דאזיקע לידער םײנע — די וװדערקלאנגען פון דער װעלט אין םון מײנע קאטאקליזמען — באגײםטערונגען״. אין אס דעם בוך איז שױן נישטא קײן םולע, םרײדיקע צע־ זוגגענקײט, נאר אםטםאל-א קראנקע, א זיך־זעלבםט םארשרײענ־ דיקע. דער דיכטער שפירס ארױם אין זײנע שורות-שירים .דאם נערװעישע צוקן םץ געדאנק אץ צאפלדיק הארץ - דעם שסרודלדיקן דראגנ םון די װערטער, װאס רײםן בליציק דורך די אײזערנע כמארעס םון איצטיקן לעצן״. דער דיכטער זאגט: איך וז״ל זיננען דעם לעבננדיקן אםת םון אונזער הװיה-און ם׳דריבלס זיך אץ װיקלנו זיך דער קנייל *י־ן םתירוח, אץ איך געםץ אן אנהױב פעדעםל און איך םארליר עם... אין אײנעם א ליד .סײליננס־גלגולים״ שילדערט ברא• דערזאן אט דעם נײעם גלגול פון דעם ײדישן פאעם: עם םום םיר װי! צו אלדי רוחות - ם׳טונו םיר װ<י! און נאך א ביםל װעל איך אויםזיפצן א װילד־נעשריי! אץ נאך א ביםל—װעם דער קא■ באדעקן זיך פיט שניי- אץ אנהױב םרילינג ־ װערן װיים און נרוי, בשעת *אר אלע, אלע זענען זיי, די היםלע:, זוניק־בלוי, בשעת ■#ר אלע װעוץ היםלען *דייער, העבעד, בשעת עם גיםט זיך גליק אריין םאר יעדערן א *ולער בעלער, און ױם״טוב הערשם אץ יעדן שטוב און הויז - בץ איך *ארשאלםן — *ארװארלאזט קױד - אץ םיטן העק טאנ *איציטע־ם, אוטצופליען בלינד, װי א דערשראקן *לעדערםויז, און טים שרעק *ארשםעקן זיך אין שיםל׳לעבער... נאך די סרײדיקע, שזןלנדיקע ,זיבן גוטע יאר״, װאס דויערן םיל־םיל װײניקער, װי זיבן יאר, קומען אן םארן דיכטער דןן אץ פױלן .זיבן שלעכטע יןןר״, װאס ציען דך און שלעפן זיך טאקע םולע זיבן יאר. םאמענטנװײז שנײדם זיך דורך, װי א בליץ דורך די שװערע בלײערנע כפארעם, א םרײדיק געשאל. נאך דעם בוך ,באנײסטערונג״ איז געקומען דאס לידער־ביכל ,איבערגאנג״, און שפעטער קלאנגען־װידערקלאגגען, שסאצירן סונם דיכטער אין אײגענע לאבירינסן. אפטמאל איז בראדערזאן םארפלןןנטערט געװארן, די דער הירש מיט זײנע אײגענע הער- נער־םעתן אין דעם געדיכסן געצװײג םון שסראך־שסיל. מיר האבן דאס געםיל, װי א לענגערע צײט האס די דיכטונג נישט געפונען קײן קאנקרעטע אנװענדונג אין לעבן. עם איז סארלױרן געװארן דער קאנטאקט צװישן דיכטער און לײענער, צװישן דיכסונג און לעבן. די דראםאלעטן, װאם בראדערזאן האט ארוים• געגעבן, זענען געװען שײנע שפילערײען, אבער זענען םארבליבן שפילערײען. פיטן ,רויםן רײטער״ האט בראדערזאן אנגעשלאגן א נײעם טאן, .געסונען אן אנהױב םעדעמל״ אץ װײטער ,םאר־ לוירן עס״. האס ער אין זײנע קינדער־מעשהלעך .אלדאם גוטם״ און םיל אנדערע װידער אויסגעלעבט, און נישט באםרי• דיקט זיך גוםא, האט ער זיך װידער געלאזט אין אײגענע לא• בירינטן, אין די קונציקע שסראך־לאבירינטן. די קינסטלערישע און געזעלשאסטלעכע אטמאסםערע סץ לאדזש, אץ אץ א געוױםער מאם םון דעם גאנצן ײדישן קינםט־ לערישן פוילן איז נ־שט געװען באװנדערס גינםטיק םאר דער װײםערדיקער געשםאלטונג אץ אידעען־אײנשטעלונג םץ דעם ײדישן דיכטער. די־ ײדישע דיכטער, אין זײער גרעסטן רוב, זענען אראפ םון די ,געזעלשאםטלעכע שינעס״ און זיך געלאזט אין דעם װילד־װאלד און געבלאנדזשעט אן ציל, אן פערםםעק־