Literarishe bleter · 1934-01-12 · 2 (12.1.1934) · p. Seite 20

ליטערארישע פלעטער נינג 2 (505) זײט 20 װערן דורך א גרעסערער קריטישער אפהאנדלונג און בשום אוםן נישט דורך ״א פארמינוטיקן װארט׳/ װאם דער םארזיפער םון דער הײנטיקער אקאדעמיע האס געשטעלט בו םײן דיםםאױביע. א קליינע אנדײטונג װיל איך אבער םןץ־ט םאכן. און דאס מאל אויםן םמך פון א גראם. דער גראם איז בײ בײדע ליריקער נישט קײן צופעליקער אטריבוט. נאר א גרונט״רעקװי־ זיט, א װעזנטלעכער פון זײער ״מוזיק, מוזיק פאר אלעמען׳ דעװיז. דער ניידוסישער גראם ״װיאלעט׳שאנםאנעט׳ — אח כא״ ראקטעריםטיש פאר דער ליריק פון דעם דןזזיקן דיכטער. דער פיאנער פונם םארמיזם בײ אונז, װאס האט געזאלט און געװאלט געפינען דאם מוזיקאלישע פונם ײדישן װארם, האט 99 פראצענט םון זײן גראמען׳באגאזש געבראכט םון דער פרעמד• גענומען מיס בײדע הענט פונם םרעםק װערטער׳ װאלד. איך פין בשום אוםן נישט אויסן צו מינערן דעם װערט פון לײב נײדוםן אלם דיפטער. אדרבא, איך האלט, אז מען האט נאכנישט דערשאגט בײ אונז דעם דאדקן פאעטישן יוננ״ לינג מיט דער לאנגער גריװע. זײן אױפטו איז א פיאנערישער, אבער דער רעזולטאט — א םראנמזנטארישעם. דאם םראבלעם דאס מוזן ארײנמויערן א לעבעדיקן מענטש, כדי די פאר״ מען ואלן זיך האלםן, כדי די פארם זאל באקומען א תיקון. דער קינםטלער פון אלע צײטן האט כסדר געבראכט דעם דאזיקן גרויסן קרבן. אריינגעמויערט דעם לעבעדיקםמן מענטש, טאקע זיך אלײן אין זײנע װערק, כדי די םארם זאל באקומען א תיקון. און אז מיר האלטן שוין בײח ענין פארם, כאפן מיר זיך, אז מיר זענען שוין גאר נישט װייט פונם ענין בראדערזאן און זײן לירישן שטײגער. מיר דארפן נאר צוטשעפען צום װארט* פארס אן ״איזם״, נישט כדי איבערצושרעקן דעם פיליםטער אדער צו אימפאנירן אונזער חנעװדיקן פראװינצער לעזער. הלילה וחם ו מיר טוען עס דערפאר, װײל דער דאזיקער ״איזם״ איז דער טײטש אן איבער. דער דאזיקער איבער איו דער טײטש די דערקענטעניש פון דער מוזיקאליטעט פונם װארט אן און פאר זיך. די שיינקייט פון די קלינגנדיקע גלעקלעך אן דעם בא״ לעגאלע און אן דעם שליטן. דער ריטמישער לויף פונם פערד זןן דעם רעקװחיט םון גלעקער און שליטן. דאם ציטערן, פליס. טערן, זשומען און רוישן םון די גרזוזן, אן דעם זומער און אן י םון דער ײדישער װארט״מוזיקאליטעט איז אװעקגעשטעלט גע• דעם פאססוך, װאס אקאמפאנירט דעם זומער מיט זײן פלײט. יעדע ס װארן, אבער נישט אינגאנצן געלעזם געװןרן. דער בראדערזאנישער גראם ״הערגער — םוד״םודות לער• נער״ איז נישט קײן צוםעליקער אין בראדערזאנם גראמען׳רעק• װחיט, נאר א כאראקטעריםסישער. ער איז ײדיש, אזוי ײדיש, װי דער בערל בראדערישער גראם ״מענטשן — בענטשן׳. בײ בראדערזאנען איז דאס ײדישע װארם געװארן שפיל. און דער שפיל — טעאטער, און דאס טעאטער װידעראמאל װץרט״ שפיל. אין א צײט אזא, װען א״לידישע נאטורן זדאס רוב ײדישע קריטיקער און לייענער) האבן אונםערגעשניטן בײם לי״ רישן ליד די םליגל, כדי עס זאל חלילה נישט םליען העכער פון זײערע השגות און באדערפענישן. אין א צײט, װען םען האט אנטװערטעט ביי אונז די אויב נישט נאך העכער נאםע פונם ליד. אין א צײט אזא, װען די פרנםה און עקםמיםיע״ לידיק בליט און װאקסט בײ אונז װי קראפעװע און זי װערט אפלאדירט פון דער פסיידא״קריטיק, בעת זי, די דןזזיקע ליריק גײט אײגגעוױקלט אין איר גראען שאל אײנהאנדלען א םערטל ברויט און א פאר צײנדלעך קנאבל — סײערן מיר א דיכטער, װאס האט זײן דיכטינג געשטעלט אונטערן צײכן פון מוזיקא• לישעד שפילעװדיקײס. יענע שפילעװדיקײט, װאם איז אידענ״ טיש םיט פרײד, יענע םרײד, װאס איז שטארקער, אםתער און עכסער װי דער שמײכל איבער א סאפ מיט בולבעם און א געװענזלטן הערינג. און אויב ס׳האבן זיך געםינען קריטיקער אזעלכע און ס׳געפינען זיט נאך הײנט אזעלכע, װאס זאגן, אז בראדערזאגס ליד איז א פוםטער קלאנג, װאס קלינגט םארבײ דעס אויער, אבער איך און דו, משה בראדערזאן — מיר בײדע װײסן, אז דער װאדט״קלאנג אן און םאר דך האט זײן אײגענעם חן, זײן אײגענע םרײד און זײן אײגענעם טרױער. זאך האט זיך איר מוזיק. און די דאזיקע מוזיק איז דאך דאס םאמע׳סאמסטע. די קלאנגיקײט איז דער ארגאנישסטער םימן פון לעבן. די אומקלאנניקײט איז גליװער, אח טויט װי אלע טויטע. בראדפרזאנם ליריק איז שפיל, דאם הײסט — מוזיק. מו• זיק שפילט מפן. בראדערזאן שפילס זײן ליד און אפם, אפילו גאר אפט. פארשפילט ער זײן ליד. איז װעמען ארט עס ז ברא״ דערזאנען אװדאי נישט. ער װײסט, אז װפר עם שפילט, מוז קענען פארשפילן, און דאס םארשפילן אלײן — אויב מען קען, םארשטייט זיך — האט אויך דעם זיבעטן חן. פון אט דער ליריש׳מוזיקאלישער שפילעװדיקײט ארוים לאזט זיך םארשטײן בראדערזאנם גײן און קומען צום טעאטער• שפיל. דראמאלעט און נישט דראמע. זײנע דראמאלעטן האבן אן ארגאנישע שײכות מיט זײן ליריק. דער פלױס אח — דאם געװינען דעם דיאלאג. נישט דעם דראמאטישן דיאלאג, נאר דעם מוזיקאלישן. אם, למשל, װי דער דיאלאג צװישן דער ערשטער פידל און צױײסער. אדער צװישן פירל און פלײט. ם׳װאלס געװען אן עװלה, װען מיר דערמאנען נישט איצט, בעת מיר זענען בראדערזאנען מנחם יובל <װי ער רופט אן אונזער פײערן זײן ױבילײ), בראדערזאנס א םארגײער דעם ױננ״םארשטארבענעם דיכטער לײב נײדוס. און דערמאנפן דארפן מיר לײב נײדויםן צוליב צװײ טעםים. ערשטנס, װייל לײב נײדוס האט דער ערשםער אין אונ״ זער ליריק אױפגעשריבן אלס מאטא צו זײן שאפן דפם װער׳ לענישן דעװיז *3ס<1ס ז״סז ז״ג״נ ס״ן־ו^״ױז ,־סן>51״ו\. און צװײטנס. נו״ צװײטנס, כדי ציענדיק די ליניע פון נײדוםן צו בראדער׳ זאנען, זאלן מיר דערקענען דעם מהלך — דפם םהלך, װאם די פארמיםטישע שיטה אין אונזער ליריק האם דורכגפםאכט. אודאי אח דאס א פראבלעס, װאס קען נאר געלײזט אבאבירט שוײ די ״ליט. בלעטעד״ אויםי יאד 934>! ■—■1*— אפאנאמענ ט־פ ד י ו ——— איןטוילו | אייאויםלאבד היט דעד עיעעד־פדעפיע. זז פעדט? יאר—0ן גילדן 1 םים דעד ביכעד־פדעפיע־. ז* פעדס? יז$ד — 16 ג. $ן דעד פיעעד־פדעסיע. •>) פעדע? יז$ד -5 גילדן } $ן דעד פיפעד־פדעעיע■. ע פעדס? י#ד — 8 ג.