Literarishe bleter · 1934-01-12 · 2 (12.1.1934) · p. Seite 19

זײם 19 ריםער*רישע בלעטער נומ. 2 (5)'5) דיכטער. בײ אזא אײגענער שסע. איז אוממעגלעך ןזפעיהיטן די קמאליסעט. נאר משה בראדערזאן האס דא אפט געברויזט און געבליבס מיט אײנסאל, מיט קלאנג, מיט סאנטאםטיק, מיט םטיליזאביע. דער ״אראראט״ האס געסונען זײן פובליקום. אםילו די אפגעשפאלסענע■ ״אראראמניקעס״ סײלן זיך אוים סין דער איבעריקער אקטיארן-משפחה. עם איז דא סײנערס. עם איז בײ זײ נעבליבן דער צוריר סון א דיכטער-האנט. משה בראדערזאן האט נישט בלויז געװירקט מיט זיין שרייבן און מיט זײן טעאטער. ער איז אויך געװען דער םאר■ בינדונגס-אםיציר צװישן ײדישן דיכטער און מאלער, צתישן די ײדישע שרייבער און דער פוילישער שרײבער-משפחה. ער האט אויך ארום זיך געשאסן םביבה, געזעליקײט. ער האט גרופירט ארים זיך א קרײז סון קולטורעלע מעצענאטן און ליבהאבער סאר ײדישער קולטור. ער האט געװירקט און װירקט. און דערבײ געבליבן דער עושר: עד האט מער געגעבן דער ײדישער געזעלשאסט, וױ די ײדישע געזעלשאםט אים. מיר האבן אםילו נישט קײן ז א מ ד י ק ן באדן. מיר האבן א צעםוילטן באדן. און דאך האט משה בראדערזאן ארופ זיך נעשאסן אן אאזים. דערצו געהער א גבורה. נישט בײ אײ- נעם װערט דער םעגאזוס פארװאנדלט אין א לאסט-םערד. צװאנציק יאר, װי משה בראדערזאן איז אדודכגעדרונגען מיט עקשנות. און ער טראגט אויף זיך נישט בלויז די לאםט םון רום, נאר אויך די לאםט םון םארלײקנט װערן און םון אײנזאםקייט. און אוםעטיק זענען אמײםטן די לאדזשער. אט די שװערםוםיקע, װאם רײםן זיך צו פרײד און םארביקײט און לײכטקײט. אבער, — הײך דעם קאפ! און זײן אקאדעמיע אין דער לאדזשער .פילהארמאניע״ האט סוף־פל־םוף באװיזן, אז עם איז דא בײם ײדישן עולם א בענקשאפט נאך פײערלעכ• קייט, און די דאזיקע בענקשאםט קאן אויך װערן איבעדגעטראגן אויף א ײדישן דיכטער. עס קומט דער טאג םון לוין. עם איז כדאי אפצוארבעסן צװאנציק יאר, און איבערצולעבן א פאר שעה פון אזא קאנצענסירטער אויסמערקזאסקײט און דאנקבאר־ קײט און פרייד. איז עם א שמחה נישמ בלויז םון משה ברא־ דערזאן, נאר אויך םון דער גאנצער ײדישער דיכטונג, םון דער םוזיק און מאלערײ, םון דער צעזונגענער כאליאםטרע, װאס װיל דאם גרויע לעבן אונזערס באשײנען מיט א םארביקן פריידיקן חלום. מען דארף האבן געדולד און גלױבן אום אויםצוהאלטן די מ״ט שערי־טוםאה פון דער בינע, און נישט א שפײ טון אויף דער שמינקע, מיט די קוליםן מיטן גאנצן קלאפערגעצײג. און טעאטער בײ אונזערע באדינגוננען, מוז ברענגען צו םארםלאכונג. אן ענגליש־ײדישער דראמאטורג האט זיך אמאל אויםגע־ דריקט: ,דער טעאטער־דירעקטאר מוז שטענדיק שטרעקן אײן האנט צום הימל, און די צװײטע האנט צו דער קאםע״... עם איז א פשרה םון נויטװענדיקייט. זזען משה בראדערזאן זאל זיך אנטשליםן צו בלײבן אויםן פארנאס, װאלט ער װארשיינלעך געגעבן אויםציזעלירטע, פײן־געםארמטע םוזיקאלישע םערזן, און ער װאלט םארבליפט אונז נישט בלויז מיט יאפאנישע טאנקעס און טריאלעטן, נאר מיט אלע מעגלעכע פןועזיע־מוםטערן. ער איז אװעק צום טעא־ טער. ער איז א קרבן םאר זײן דיכטונג. עס איז א געװינס םארן טעאסער, דא, אין טעאטע־, — .חד־גדיא׳, .אזאזעל״ ביז ,אראראט״ האס ער זײן שפרוך װעגן דער .םרײלעכער כאליאסטרע״ מקײם געװען. אין ערשטן מאריאנעטן־טעאטער ,חד־גדיא״ איז געװען אזײסיל געלעכטער, אז נישט בלויז די לאלקעלעך פון יצחק ברוינער האבן זיך געסרײסלט.—אויך דער עולם איז אויף די בענק םארװאנדלט געװארן אין צאפל־מענשעלעך. ,אזאזעל״ האט נעשאפן נוםח. דוד הערמאן האט אין די דאזיקע שיחת־חולין, אלם רעזשיסער, ארײנגעלײגט פיל עכט־ ײדישע, אורשפרינגלעכע שײנקייט, און אלא לילית איז אנמ• פלעקט געװארן גראד אין א בראדערזאן־ליד. .אראראט״ װעס בלײבן א שײן קאפיטל אין אונזער טעא• טער. עס װאלס געװען א שאד־ אז דאם דאזיקע קאפיטל זאל נישט סארטגעזעצט ײערן. איך האב קוים געזען אײניקע אויםירונגען פון ,אראראט״, און עס איז נעבליבן א םײנע ערינערונג. מען האם געשפירט א דיכטער־האנט. .א סײנע דעקאראציע פון מאטיס. גיטע מוזיק םון הענעך קאן. םײנע ױנגע שוישפילערישע פוחות. בראדערזאן האט הונדערטער אײנאקטערם און נומערן אויפגעשריבן םאר זײן בינע. ער האט, גלויב איך. צום שאדן פארן םעאטער צו־װײניק אויסגענוצט די שאפונגען םון אנדערע איזגיק סזיןמ״עד /;?־&ר׳שע וועאן משה בדאדעדזאנם ד ■ ד יזבל־זןקזןדעכ׳יע אץ ל$דזש) און פך הוה: אז דער מײםטער מאנאלע האט דורך אן אומגליקלעכן צופאל ארײנגעמויערט דאס אײגענע וױיב, האט דער בנין באקומען א תיקון און ער שטײט נאך ביז צום הײנ־ טיקן טאג. דער פערזענלעכער נורל און די אײגענע טראגיק םונס מײסטער םאנאלע קען, מוז און װעם זיכער אינטערעםירן דעם דראמאטורג. םאר אונז איז איצטער װיכטיק דער םימבאלישער רמז, װאס ליגט באהאלטן אין דער דאזיקער טיסער און שײנער לעגענדע.;דעדע. אױף דעד םאראן בײם רומענישן סאלק א שײנע און טרויעריקע יעגענדע אי1 גראמען. די לעגענדע דערצײלט פון דעם מײססער מאנאלזג װאס האט זיך סארםאסטן אויםצובויען א םאגאסטיר. און מערקװירדיק: װאס ער האט אץ משך םץ טאג אױםגעבױט. איז אין םשך םון דער נאכט צוזאםענגעםאלן. אזױ לאנג האט זיך דאם געצױגן, ביז דער םײםםער מא• נאלע איז געװױר געװארן, אז דער בנין װעם זיך נישט האלםן־ פל זסן םען װעט נישט ארײנמײערן א לעבעדיקן מענטש אין זײנע װענט.