Literarishe bleter · 1934-01-05 · 1 (5.1.1934) · p. Seite 11

ױיט 11 ליטער&רישע בלעטער נומ. 1 (504) 'אנאם ם^רקאװ! װ&רשם אסחד דחל קאמינסקי יצום 8־טן יארצײט) א םענגע ניואנסן און נןןמעס פון די לירישסטע, צארטסםע טע■ נער — ביז די שטארקסטע, םעכטיקסטע איבערגענענג. דער ריטם םון איר װארט הןןמ נישט געהאט קײןגלייכן. און בײ דער נרויםער רײכקײט פון שםים־מיטלען און שטים־מענלעכקײטן - דעם גרעסטן קולם סארן לעבעדיקן װארט. איר װןןרט האט סארכשוםמ. װי דײטלעך און אויסדרוקפול איז געװען דער טאגישער בוי םון אירע דיאלאגן ן די ארכיטעקםיר סון אירע םאנישע איבערגענג, די סןןנעטישע באארבעטונג פון מעקסכ האם בןן־ הויכט און באלעבט די םאנאטאנסטע און לענגםסע מזןנןןלןןגן,• א װונדערלעכע און ■שומ־אוםגלױבלעכע מענגע פון גראדאציעס, געשיקטקײט פין אקצענטירן און רײכקיים פון די שטים־פא- ליעס. — מימ דעם הןןט זי באװיזן, #ז דאס װןןרמ, דאם אמתע, נאםירלעכע װארם, איז די עלעםענטארסטע נויטװענדיקײס בײם שאםן פון אקטיאר. אזן בײ די אלע נאטירלעכע און אויסערלעכע םעגלעכ־ קייםן האם זי נישט געהאט אין זיך דעם מינדעסטן סיםן סון ״סטארױם״. זי איז געװען תמיד - נײ״ סןןדערן. אסתר רחל איז נישט צעשמעטערט געװןןרן סונם טעמס םון דער צײט, װי אנדערע קינסטלערינם; זי הןןט זיך קײנמאל נישט באםיט ארןןפצולאזן צום געשפאק פונם עולם. זי הןןט מיט איר נרויםקײם באצוויננען אויך די צײט ז איר שסענדיקער קאנטאקט פיטן פארטנער־אקסיןןר, פיסן אנסאםבל, און דןןס דורך און דורך ארגאנישע צונויםשמעלצונג מיט דער גאנצקײם־סינעטראניזאציע םון איר שפילן מיםן שפיל םונם גאנצן אנסאמבל. א. ר. קאמינםקי הןןט אויפגעכאפט דעם ריטם פונם לעבן און ארײנגעשטעלט די װירקלעכקײט אין די ראמען םון דער טעאטער־בינע. זי דןןט אין אלע פרסים באצװינגען די װירק לעכקײט אין די ראמען םון סצענישן אםת און דערמיט אקטו־ אליזירט די צייט אין טעאםער־םארם. אםתר רחל הןןט נישט אונטערשיידט דאס לעבן םון דער בינע. זי האט םון דער בינע געשןןםן װירקלעכקײט. יעדע גע־ קינצלםקײט, יעדע איבערמרײבוננ איז איר נעװען פרעמד. אויף דער בינע האט זי איבעראשט מימ איר מײסטער־ האפטן פןןהערשן אלע מיםלען פון עקספרעסיע און #קםיארי־ שער קונסט. אין פריװאס־לעבן - פיט איר נאױוער גוטפוטיקײט און גלויבן סון א קלײן קינד. דער סינטעז םון איר װירקן אויף דעי בינע און פריויאט־ לעבן האט זיך צונויםגעגאסן אין אײן גאנצע, גרויםע קינסט־ לערישע געשטאלט, װי דאס איז אמבולטסטן געקוםען צום אויס־ דרוק בײ דער קןןנסמיטואירוננ סון דעם גרויםער געשטאלט פון איר אומפזןרגלײכלעכער ,מירעלע אםרת״. אמתר רחל קאמינסקי איז געװען נישט נאר די גרעסטע ײדישע קינםטלערין, די גרויםע כשוםמאכעריז םון דער ײדישער בינע. נןןר זי האט אויך געשלעיט דעם ײדישן אקטיןןר און ײדישן טעןןטער םין די װינדעלעך םון עקזאטישקייט אין ארײנ־ עס איז נןןך אפשר םריצײםיק צו געבן 8 גענויע אפשאצוננ םון דער גרעסטער ײדישער בינע. קינססלערין םון אלע צײטן. װארום יע• דעם פאל קופען צו אלץ״מער נײע שטי־יכן, װ$ס מ#כן רעליעסצר, אויםדרוקפולער די דא■ זיקע גרויסע געשםילט. דערװײל דארף םען זיך באגנוגן צו מאכן םאנאנראםישע םארבא־ רײטונגען צו דער כא, ראקםעריםטיק פון איר שאםן און סון דער השפעה, װעלכע זי הןןט בפרט - אויםן ״דישן ידישן טעאטער און געהאט אויפן אקטיאר. אסתר רחל קאמינםקי - - 8 קינד םון סןןלק, װאם האט מיטגעבראכט צום ײדישן טעאטער סןןלקס־פשטות, אםתדיקע אוםמיטלבארקײט. דאס יאר 925( האט ןןפנעשלןןסן אײנעם םון די אינטע־ רעסאנםםםע קאפיטלען םון דער יידישער טעאטער־געשיכטע - קיפיטל: אםת־ רחל קאמינםקי, די מאמע פון יידישן טעאטער. דער סערפין: סאםע, באטײס בײ איר נישט נאר םוטער• לעכע געפילן, ליבשאסט, צערטלעכקײט און װארעםקײכ, ם־ט װעלכע זי האט ארומגעריננלט םײ דעם עלטערן, םײ דעם ײננערן דור ײדישע 8קטיןןרן, נןןר איז א־יך דער סימבאל םון דערצױנג און װענ װײזער םון א נײעם דור אקטיארן און נײעם טעאםער־עולם, — דאס הןןט ט8קע זי 8זוי פאפולער און בא■ ליבט געמאכם סײ בײם אקטיאר. סײ פײם טע^סער־עולם; 8 פןןפולאריםעט, װאס באהעםט איר נןןמען מיטן גאנצן װעג און אנטװיקלוננם-עט.,פ םונם יידישן טעאסער. און איז דאס נישט דער גרעםטער דאנק און ןןנערקענוננ פאר 8 קינסטלער?:.. אםתר רחל קאמינםקי. — אן אינדױוידואליםעט, װאס האט םיטגעריםן און ןןנ• נעצונדן. 8 פיגור - 8 םאיעסטעטישע; שטאלץ, און אין דערזעל־ ביקער צײס װײך און בוינזאם; צוציענדיק און ב8חנט. סון אירע אויםדרוקםולע אויגן האט געלויכטן חכמה און גיםםקײט; פײער און ענערגיע; סונקען, װאם הןןבן געקאנט אנצינדן, באהערשן און פיםרײסן פאסן. איר שטים — 8 מעטאלענע און נלײכצײטיק ליריש־װײך. אירע צארטע םענצר האבן געגלעט דאס אויער אין םארשאפן נחת־רוח. איר ארט שפילן — פשוט. צארט, צניעיתדיק. געפירט זײ אין דער רשפחה םון די פעסערע אײראבעישעמע־ אטערס. מיט איר נאטירלעכן רעדן האט זי געװירקט אוממיכלבאר אויםן צישויער. דער דיאלאג בײ איר איז געװען געבויט אויף