Literarishe bleter · 1934-01-05 · 1 (5.1.1934) · p. Seite 10

ליטערארישע בלעסער נומ. 1 (504) זײט סז נישט, װאס דו פילסט נישט - שרײבט נישט׳.'. אורקע נאכאלניק דערציילט מיר, אז אײניקע האבן נעהאט געזאנט, אז ער ױעט זיך מיט זײן שרײבן גיך אויסשעפן, װײל ער *שרײבט בלויז מעמוארן. ער האט שוין איצט די אמביציע צו שרייבן אײך אנדערע זאכן, נישט נאר װאס ער האט אלײן אין תפיםה געזען און איבערגעלעבט. בכלל איז ער נאך, אורקע נא- כאלניק, אין דער ראלע פון א שרײבער נאך נישט נאטירלעך. אורקע נאכאלניק װײזט מיר א פעקל לידער אין ײדיש, װאס ער האט געשריבן מיט עטלעכע יאר צוריק אין דער רא• װיטשער תפיסה. ער האט געהאט אפילו א גאגץ בוך לידעד אין ײדיש, אבער די תפיםה-מאכט האט עם אמאל קאנפיסקירט. אט וױיזט ער מיר א ליד' װעגן טײט. ער האט זיך אין יאר 1929, מיט פיר יאר צוריק, אין א שװערע שטימונג ארומ■ געטראגן מיטן געדאנק פון זעלבסטמארד, און אנגעשריבן א ײדישיליד מיטן נאמען ״המחבים למװת ואיננו' ׳. נד/ װאס װארטן אויפן טויט, און ער קומט נישטז. - אין אט דעם ליד געםונען מיר זייער־נאיװע און פרימיטיװע שורות, װי: ״מיין האפגונג איז צום טײט - און ער פון װייטנס שטייט. פארדואס קומםטו נישט נאך מיר? עס איז מיר בעסער בײ דיר״ ז מיט צװײ יאר פריער, אי[ יאר 1927, האט אורקע נאכאלניק אנגעשריבן אין דער ראװיטשער טורמע א ליד ״האפענוננ׳. מיר ברענגען דאס ליד אינגאנצן. עם װײזט, װי דער ארעסטאנט אורקע נאכאלניק האט געװארט אויף א בעסערער צײט. דאס ליד איז אײך זײער פרימיטיװ געשריבן, אבער עס איז טשעקאװע פאר דעם געמיט-צושטאנד פין דעם שפעטערדיקן שרייבער: װען דיר;ייט אין לעבן נישט ניס, פארליר נ־שט האפנינג און סוט, קזק דעם אוטנליק אין די אױנן, אין דיין קאפ זאלסש ניסט בוינן. זע, שיין קינד, אק שאדשם־י׳ אז אויף דעד װעלט איז אזזי, אין די װייםט או־ך געװיס דערפון, דאם יעדעד טאג פא־גייט די זין. אין אז קוטט דעד פאדנן ט־י, איז זנודיק ש־נם זי, װינטעד, װען אלין באדעקט דעם שניי, צ• אויף אײביק בלייבט שײן אזיי? דען אלע טערדעד אין אויך װאלד פאדענדע־ן ז״ער נעשטאלט, דאך, װען דעד זוטעד טיט קיםען - בליען צוריק װעלדעד און בלומען. זע, א־ביקם איז נישטא אויף דעד װעלט, פא־טדאנ די שלעננטע צ״ט װי א דעלד, פא־ליד נישט האפנוננ איז טיט, פין שלעםט קאן נאך דעדן ניט '. אין דער זעלבער ראװיטשער תפיסה האט אורקע נאכאלניק זיך אנגעטראפן אין דער דארטיקער רײכער ביבליאטעק אויף אײניקע יידישע ביכער. דארט האט ער געפונען א באנד לידער פון אברהם רייזען, װאם ס׳איז געזוען א דערקװיקעגיש פאר אים. אורקע נאכאלניק װיױט מיר א בויגן פאפיר, אויף װעלכן עס איז זייער ציכטיק אויפגעשריבן אויף אײן ױיט דאם ליד, און אויף דער צײייטער זײט - אן איבערזעצונג אײף פויליש, װאס ער האט אליין געמאכט. איצטי האט זיך אורקע נאכאלניק געשאפן א רויק פאמיליען• װינקל. אורקע נאכאלניק באקענט מיך מיט זײן פרוי. מיט פינף חדשים צוריק איז בײ זײ געבוירן געװארן א קינד, און בײדע זענען מיט לײב און לעבן אים איבערגעגעבן. אורקע נאכאלניק זאגט צו מיר שפעטער: ״איך האב פון פרויען נישט געהאלטן און נישט געגלײבט, אז עס זאלן איצט נאך זיין אזעלכע ליבע, טרײע פרויען, װי מיין װייב איז. איך האב איר איצט פיל צו פארדאנקען. װער װײסט, װוהין מײן אומרויקער גייסט װאלט מיך אװעקגעשלעפט, װען נישט זי ז זי ציט מיך אהײם, זיישאפט מיר גוטע באדינגונגען פאר ארבעט. און ארבעטן אויף זיך דארף איך. איך לײען איצט א סך, און דאם גיט מיר זייער פיל״! נאך פיל יארן פון שװערן לעבן-קומט אים א רויק און גוט לעבן; האלטן די ״מאראלישקײט״ אין דער פארדארבענער װעלט. דער ראמאן האט געהאלטן 10 העפטן. אבער אין דער ראװיטשער יזורמע זענען די העפטן פארלוירן געגאנגען. עס האבן גישט גע• האלפן אלע ביטעם און װענדונגען. פארפאלן און'גענוג. איצט איז אים שװער אגצושרײבן אט דעם ראמאן נאכאמאל. אבער אמאל װעט ער זיך דאך נעמען און עס אנשרייבן.' - מענטשן פרעגן מיך שטענדיק - זאגט װייטער אורקע- צי עס איז טאקי אלץ אמת, װאם איך באשרײב אין מײנע װערק, און צי איז נישטא אין זײ אויך א טײל פאנטאזיע? לײדער איז עס אלץ אמת, און מענטשן זענען גראד צופרידן, װאס עס זענען דא פארברעכער אויף דער װעלט. דערמיט אלײן זענען זײ בײ זיך לײטישער׳ - און ער אנטװיקלט די טעאריע, אז װען עס זאלן נישט זיין אויף דער װעלט קיין תפיסות, װאלטן גאר אזוי פיל גנבים נישט געװען. עס זענען דא גאנצע אינסטיטוציעס און באזונדערע שיכטן מענטשן, װאם באמיען זיך, אז די תפיסות זאלן זיין פול. װען די תפיסות' זענען שוין גאר איבערפולט-דאן קומט אן אמנעסטיע, װאס ליידיקט אויס די איבערפולטע טורמעס. אבער שפעטער מאכט מעף םונדאסנײ באמױנגען, אז די תפיםות זאלן װידער קריגן אײנײײנער. דערויף זענען דא געריכטן מיט ריכטער און פראקורארן און אדװאקאטן... תפיסות האבן קײנעם נישט אויסבעסערט. איך בין געזעסן אין חפיכה מיט פיל נישטי־ קע גנבים, פויערלעך, װאס האבן גארנישט געטאן, באגאנגען קלײנע גנבהלעך, און אין די תפיםות צעשפילט זיך זייער פאנ• טאזיע און זײ דערצײלן שפעטער און בארימען זיך װעגן אזעלכע גרויזאמע מארדן, אז די האר שטעלן זיך קאפויער. אורקע נאכאלניק שילדערט ײײטער זײן אײגנארסיקן בליק אויף דער װעלט, צו װעלכער ער האם טענות און חשבונות: - די גאנצע װעלט איז פול מיס גנבים און מיט פאסערס- אט די, װאס גנבענען נישט אלײן, נאר באהאלטן פרעמדע גנבות און לעבן אויפן חשבון פון די גנבים! װאם איז דער אונטערשיד צװישן פשוטע גנבים און ״לײטישע גנבים״? דער פשוטער גנב האט קײן געדולד נישס. אז ער זעמ עפעס א זאך, װאס ער וײל זי צונעמען,םארגעסט ער אן געזעצן, אן די קאדעקסן, און ער כאפט עס גלײך, און באצאלט זײער אפט ^דערפאר מיט זײן פרייהייט. ער איז א גנב, און די װעלט האלט אים פאר א גנב. - אנדערש זענען די ״לײ טישע׳ מענטשן, פון װעלכע עם באשטײט די גאנצע װעלט. אויך זײ זענען גנבים, אבער זײ כאפן זיך נישט. זײ מאכן עס זײער דעליקאט, גײען ארים און ארום, און היטן זיך פאר די געזעצן און דערסאר זענען זײ אויף דער פרײ... מיר רעדן זיך פאנאנדער מיט אורקע נאכאלניק װעגן דער ײדישער ליטעראטור. ער האט יידיש געלייענט אין פארשידענע צײטן, אבער נישט רעגזלער.' אין די יארן פון תפיסה-לעבן און אין די צװישן-יארן פון זײן פרײזײן און ,ארבעט",-האט ער נישט געלײענט קײן ײדישע ליטעראטור. אבער אמאל אין' די ױנגע יארן און אויך לעצטנם האט ער געליינט יידישעי ביכער. ער רעדט גערן װעגן א רײ יידישע שרײבער. ער האלט שטארק פון דינע זאנען, פון שלום-עליכמען און פון שלום אש. ער האט אויך גע• ליינט ״מאטקע גנב״. ״אװדאי איז עס געשריבן דוריך א גרויםן שרײבער. אבער מאטקע ננב איז ערטערװייז צופיל אידעאליזירט, און די שלעכטע שטריכן זענען צו הארב געגעבן״. דאס - זאגט ער - אײ דער חיסרון פון ליטערארישע װערק - זײ זענען קינסטלעריש װיער הייך, אבער עס פילט זיך אין זיי צופיל דער װילן פון דעם קינסטלער,'זײער פאנטאזיע. איצט װיל אורקע נאכאלניק זיך נעמען ערנסט צו לערנען און צו לייענען יידיש. בכ׳ל, איז גרויס דער דראנג ביי אים צו לערנען און צו לײענען. ער האט אײנגעטײלמ דעם טאג אזוי, אז ער זאל קענען אויף זיך פיל ארבעטן. איצט שרײבט ער עטלעכע שעה אין טאג און עטלעכע שעה א טאג לייענט ער. דער צװײטער באנד פון אורקע נאכאלניקס איבערלעבע נישן ״לעבעדיקע קברים׳ דרוקט זיך איצט אין פיל צײטונגען. דער דריטער באנד װערט איצט געשריבן. דער באנד הײסט ״דער לעצטער קלאפ״. עס קומט צו אים דער מאטא: ״אונטער די קלעפ פון גורל - בלוטיקט מיין קאפ, אבער ער בוינט ויך קיינמאל גישט!׳ דער פערטער באנד װעט היײםן ״װידעראײפלעבונג אדער דער אויםגעלײזטער׳. צו אט דעם באנד װעט קומען אלס מאטא די װערטעי פון יעקב דינענזאן ״װאס דו װײסט נישט - רעד