Literarishe bleter · 1934-01-05 · 1 (5.1.1934) · p. Seite 5

זײט 5 ליטעראדישע בלעסער נומ. נ (504) ט ש א ד ם ק י לינקע גרופע ,װפעריאדי (םארוים). ער באטײליקט זיך אין דער ארגאניזירונג םון צװיי פארטײ־שולן (אויםן אינזל קןןפרי און אין בעלאניע). אץ דער צײט סון דער םעברואר רעװןןלוציע שטײט ער װידער נאענט צו די באלשעװיקעס און אין די ױלי• טענ (בשעתן ערשטן אויפשטאנד) טרעט ער ארײן אין דער באלשעװיסטישער פארטײ. אין משך םון 2ז יאר איז ער געװען פאלקס־קאסיסאר פון בילדונג, נעמט אן אקטיװן אנטײל אין דער פאליט. ארבעט אין דער רויטער ארמײ בשעתן בירגער• קריג, אין יאר 1922 טרעט ער ארויס אלס אײנער םון די באשולדיקער אין בארימטן פראצעס םון די רעכטע עםערן (גאץ און אנדערע) א. א. װ. די לעצטע יארן איז ער געװען פארזיצער םין דעם געלערנטן-קאמיטעט בײם אלפארבאנדישן אריספיר-קאמיטעט, פאראנטװארסלעכער רעדאקטאר פון דער ,ליט. ענציקלאפעדיע״ א. א. אין זײן צײט האט א גרוים אויפזען ארויסגערופן לונא• טשארםקיס ארבעט ,רעליגיע און סאציאליזם״ (2 בענדער, דער• שינען אין יאר 1911, פאראן אויך א ײדישער איבערזעצונג). אץ דעם דאויקן װערק האט ער געבראכט צום אויםדרוק זיץ פילאזאםישן אני־מאמין. ער האט געפרװוט דערװײזן, אז ,סארקס פילאזאפיע איז א רעליגיעזע פילאזאםיע״ און אז זי ,דרינגט ארויס פון די אלגעמײנע רעליגיעזע טרוימען־. די דאזיקע אײג• שטעלונג האט בשעתה ארויםגערוםן א שארפע פאלעמיק מצד פלעכאנאװן אץ דער עיקר — מצד לענינען. לונאטשארסקי האט זײער פיל געארבעט איבער די םראגן פון ליםעראטור און קונסט. אין יאר 1906 איז דערשינען זײן ארטיקל ,יסודות פון פאזיטױוער עסטעטיק״ (איבערגעדרוקט אן שינוים אין יאר 0923. ער פארעפנטלעכט א מענגע ארטיקלען איבער די פראגן פון טעאטער, םוױק, מאלערײ און דער עיקר איבער ליטעראטור. אין די דאזיקע אלע ארבעטן האט ער ארײם• געװיזן זײן געװאלדיקע ערודיציע און טאלאנט םון קאנען פאר• אינטערעםירן די ברײטםטע שיכטן לעזער מיט די סאמע קאמ• פליצירםטע פראגן. אין יאר 1924 זענען דערשינען צװײ בענדער םון זײן פונדעמענטאלער ארבעט ,די געשיכטע םון דער מערב-איירא־ פעישער ליטעראםור און אירע וױכטיקסטע מאםענטן״. חוץ דעם זענען דערשינען זײנע ,ליטערארישע סילועטן״ (1925), װו עס װערט באהאנדלט דאס שאפן פון פושקין, לערמאנסאװ, נעקראסאװ, אסטראװסקי, טאלסטאי, דאםטאיעײםקי, טשעכאװ, גארקי, אנדרײעװ, ברױסאװ א. אנד. לונאטשארםקי איז אויך געװען אײנער פון די ערשסע באגרינדער פון דער פ־אלעטארישער ליטעראםור און פון די ערשטע אירע ארגאניזאטארן. לונאטשארסקי האט אויך אנגעשריבן א גאנצע רײע דרא■ מעם. דערהויפט האס גרוים אינטערעם ארויסגערוםן זײן דראמע .אלױוער קראםװעל״ (1920), .םאמא קאמפאנעללא״ (1922) און ,דער באפרײטער דאן-קישאט״ (1923). אין די לעצטע צװײ דראםעם האט ער געגעבן די נײע טראקטירונג םון די?זדי גערופענע .אײביקע טיפן״. א סך פיעםעם זײנע זענען אײפ• נעפירט געװארן םײ אין ר. ם. און סײ אין אײסלאנד. א גרויסן אינטערעס האט ער אײך ארויכגעוײזן צום קינא און צוזאמען םיט גרעבנערן האט ער אנגעשריבן די סצע, נארױשן צו אי־ניקע םאװעסישע פילמען. ,17 •0 ל ו נ א װ♦ א♦ דעם 26-טן דע• צעמבער איז אין מענטאן (פראנקרײך) אין עלטער פון 58 יאר געשטארבן אנא• טאלי װאסיליעװיטש לונאטשארסקי. לונאטשארםקי איז געװען אײנער פון די זײלן פון דער אלטער באלשעװיס׳ סישער נװארדיע, א פיליעריקער מיטאר• בעטער לענינם פון פאר די רעװאלוציע• יארן און אײנער םון די בױער פון דער סאװעטישער ארדע• נו.ג, פארנעמענדיק אץ משך סון 12 יאר דעם אמט פון פאלקס^קאםיםאר פאר בילדונג און נאך דעם אנדערע אנפירנדיקע און פאראנטװארטלעכע אמטן און פ.ם.ס.ר. געבױרן אין יאר 1875 אין פאלטאװע. זײן םאטער איז געװען א ראדיקאל־געשטימטער באאמטער, און שוין צו 14 יאר האט דער יוננער אנאטאלי װאסיליעװיטש זיך מיטן גאנצן אימ• פעט ארײנגעװארפן אין דער רעװאלוציאנערער באװעגונג. לער• נענדיק זיך אין דער קיעװער גימנאזיע, נעםט ער אן אקטױון אנטײל אין דער דארטיקער ױגנט־ארגאניזאציע און צו 17 יאר טרעט ער ארײן אין דער רוסל. סאצ. דעמ. פארטײ צוליב דער דאזיקער טעטיקײט באקומט ער א 4 פאר אויפירונג און קאן נישט פאי־זעצן זײן שטידיום אין די רוםישע אונױוערםיטעסן. ער פארט קײן ציריך, װו ער שטודירט פילא• זאפיע און נאטורװיםנשאפט בײ דעם בארימטן פילאזאף — עמפיריאקריטיק ר. אװענארױס. אין 1897 האט ער זיך אין דער שװײץ באקאנט מיט נ. װ. פלעכאנאוון און מיט די אי׳ בעריקע סיםגלידער פון דער גרופע .אסװאבאזשדעניע טרודא״ און םארט צוריק קײן רוסלאנד, וװ ער אנטװיקלט אן אינטענ• םיווע ארגאניזאטאריש־אגיטאטארישע טעטיקײט. ער װערט איי• ניקע מאל ארעסטירט, זיצט אין טורמע און לסוף װערט ער פארשיקט אויף דרײ יאר אין װאלאגדער נובערניע. נאכן אפקומען די שטראף װערט ער אין יאר 1904 דורך לענינען ארויסגעפא• דערט קײן אויסלאנד. ער װערט אײף א שטיק צייט לענינס רעכטע האנט. נעמט אן אקטיװן אנטײל, אלס גלענצנדער רעד• נער און שארפזיניקער פאלעמיקער, אין דער דעמאלטיקער גע• נעראל־אטאקע, װאס לענין און זײנע חבריס האבן געפירט קעגן די מענשעװיקעס, בעת דער ערשטער רוסלענדישער רעװאלוציע (1905) האט ער װידער געארבעט אץ רוסלאנד ביז נײ-יאר 6 19 װען ער װערט ארעסטירט און נאך זעקס װאכן זיצן אץ ארעסט, געלונגט אים צו אנטלויפן קײן אײסלאנד. םאר דער ציייט — ביז דער אקטאבער-רעװאלוציע — האט ער גענומען דעם אקםיװסטן אנםײל אין דער עמיגראנטישער סאציאליםטי• שער באװעגונג. פונאנדערגײענדיק זיך אין אײניקע פילאסאפישע אײנשטעלונגען מיט דער הײפס־ריכטוננ פון דער באלשעױיכטישער באװעגונג, שאפט ער צוזאמעןמיט א, באגדאנאװן די אולטרא•