Literarishe bleter · 1934-01-05 · 1 (5.1.1934) · p. Seite 4

ליטערארישע בלעטער נימ. 1 ו504) זייט 4 אפשר א סברא, אז אנשטאט צו זאגן איכר, זאל מען בעסער טון עפעס רעכטם י״ איך האב נישט געזאגט, אז דאס פוילישע ײדנטום גײט• אונטער. כאטש, בין איך מודה, אז אזא אײנדרוק האט מען געקענט קריגן פון מײנע רייד, אבער זיכער בין איך צופרידן צו הערן דעם פרײלעכן גרום פון װילנע, הגם אײן ליכםיק פינטעלע אויפן טונקעלן פאן פון גאנצן ײדישן לעבן קאן אונז נישט ליכטיק מאכן, בפרט, אז .ירושלים ד׳ליטא״, װאס םירט אן אפגעשלאסן, געטאמעסיק ײדיש לעבן, איז נאך נישט, װי אנדעיע ײדישע צענטרען, געשטעלט געװארן צופ נםיון פון דער גרויסער אײראפעישער קולטוסװעלט, פון מעכטיקע םרעם׳ דע איינפלוסן. נאר גערעכט איז ד״ר מ. װיינרייך, װפן ער עצהט צו טון עפעס רעכטס, אנשטאט צו זאגן איכה. דערצו איז נייטיק מוםיף צו זײן, אז אויך אנשטאט צו זײן סתם בא• גײסטערט, צו פארזען און פארגלעטן שאטנזייטן, פעלערן, טרא• גישע דורכפאלן און טענות האבן צו די, װאס זענען אנטוישט און םקעפטיש, זאל מען טון עפעם רעכטם. אדער קודם דארף מען דװקא יא קוקן מיט אפענע אויגן, אנערקענען חסרונות און קלאגנדיקע צושטאנדן, אײדער בלינדערהײט ארײנצוטאנצן אין תהום ארײן, און דעמאלט װעלן מיר אפשר אויסגעפינען די םיבה פון דעם אונטערגאנג־חולאת און אפשר אויך א רפואה צו איר, כדי צו װיסן, װאס אזוינם איז דפר ,עפעס רעכט״, װאס מיר דארפן טון... װיכסיק פאו נײע אבאנענסןו די אבאנענטן, װאס שרײבן אויס די ,ליטערארישע בלעטער״ פון 1934, קאנען באקומען די פריערדיקפ יאר־ גענג ,ליטערארישע בלעטער״ פאר גאר א ביליקן פרייז. די יארגענג ,ליטערארישע בלעטער״ זענען א קא■ לאםאלער אוצר פון ײדישן שאפן און װיםן. אלע דער־ גרייכונגען, װאס זענען די לעצטע יארן געמאכט געװארן אין דער ײדישער ליטעראטור און קולטור, האבן געפונען זײער אפשפיגלוננ אין די ,ליטערארישע בלעטער״. אבשטאט 24 גילדי - בלריז פאר 6 גילדן (יןןרסז נןר 80 נר*שן) קאן יעדער נײפר אבאנפנט באקומען א יארגאנג ,ליטערארישע בלעטער״ ובראשירט) פון די יארןז 1934-25, 1926, 1927, 1928, 1929, 1930, 1931. גסב?'בן ע ק?ײנע זיא.? סקזסס3?$רן. אדרעס פאר געלט מין ״ילן): 639 .0.א-ק 1^81X61 .א 24/7 3ז31״וסכ1ץ2*01 ,6״\-^\ ,*'•816161 1326*1!)*1,1161 ״ או א1נועהע אבאנענטן: ז די אבאנפנטן קאנען באקומען פראכט״דעקלעך צו די ,ליטפרארישע בלעטער״ פון פארגאנגענעם יאר 1933. פרײז 3.25 גילדן (םיס .ארטא) אדרעם: 24/7 6>31ע\0ל22*01 .6״\־^\ ,״*816161 1826*61^1,116,, פאר געלט (אין פוילן): פ. ק. א. 639 261(6^1 .א מײזיל שרייבט נישט אין דעם אײגענעם נומער ,ליט. בלעטער״, וװ אײער ארטיקל איז נעדרוקט, דידאזיקפ װערטער ואין א נעקראלאג אויף אברהם גאלדבערג): ,אין דער מהיכי-תיתי• דיקער, לאז-מיך-געמאך אטמאםפפר םון די ײדישפ זשורנאליסטן איז ער (א. גאלדבערג) געװען אן אויסנאם. אין דער פרינציפנ־ לאזיקײם און צעקראכנקײס פון דפם װארשעװפר ײדישן שרײ• בער איז ער געװען א ױצא׳מן־הכלל״. הײסט עם, אז מען מעג דערפין יא רעדן? אזוי זפט עס אויס, און ס׳זעט אוים, אז אונזער יידיש װארשע איז נאך שװארצער, װי איך האב עס געמאלן... אבער םוף־כל׳םוף איז דאך אט־דאס גאנצע פראבלפם נישט קיין ענין פון פארהערן זיך, פון לאקאלן פאטריאטיזם און פון מאכן אנאלאגיעס צװישן אמעריקע און םוילן. ס׳איז איין יידישע װעלט — װארשע, לעמבערג, נױ-יארק, שיקאגא, בוענאם׳אײרעס — און אזוי מוזן מיר זי אויפנעמפן, װי אן ארנאנישע אײנהײט. אמאל האמ מען זיך בײ אונז געדונגען װעגן העגעמאגיע: װער האט, אדער װער זאל האבן די הפ• גפםאניע איבער דער ײדישער ליטעראטור און קולטור,—װארשפ, נױ-יארק, אדער מאסקװעז אצינד דינגט מען זיך שוין גאר װפגן דער סראנע, װו ס׳איז ערגער, װער עס גײט מער און שנפלער אונסער... ס׳איז דעמאלט געװען אויסער ארדנונג און אפילו לעכערלעך. און ס׳איז נאך מער אזוי איצט בנוגע דעם אונטערגאנג. אויב ק. מאלאדאװסקי קאן מיך איבערצײגן, אז ס׳איז גוט, װעל איך איר פון גאנצן הארצן דאנקבאר זײן. איך װיל דאך, אז ס׳זאל זײן גוט. מיר אלע װילן דאס, אבער, לײדער, איז דאך נישט גוט, נישט אין ניו׳יארק און נישט אין װארשע. אפשר איז גוט אין װילנע? איך װפל זיך דא דערלויבן צו ציטירן א ברױו צו מיר פון ד״ר מאקס װײנרײך, און איך האף, אז קאלעגע װײנרײך װעט קײן פאריבל נישט האבן, װארום נאך אלעםען איז עס דאך נישט קײן פרױואטער ענין, בפרט, אז פר האט דאס, װי ער שרײבט, געפלאנט אױיסצו ברענגען אין דפר עפנסלעכקײט. נאך א פארװורף, פארװאס איך בין נישם געקומען קײן װילנע, שרײבט װײנרײך: ״...ט־א- םער איז פאראן א װינקל אין פוילן, װו איר װאלט געהאט אביםל נחת, איז דאם װילנפ. פארװאס זאלט איר נישט קומען א קוק טון אויף א ײדישער גימנאזיע מיט העכער פירהונדערט ײדישע תלמידים, ײדישע פאלקם׳שולן מיט טױזנטער קינדער, װאס האבן זיך הײנטיקס יאר װײטפר פארגרעםערט, א *ױוא, ײדישע ספארטסלײט? אײך האט אבער װארשע, קענטיק, אזוי שטארק פארביטפרט די שטימונג, אז איר האט שוין װײטער קײנעם און קײן זאך נישט געװאלט זען. װפן מיר האבן נאך דא אויף אײך זיך געריכט, איז געקומען די ידיעה, אז איר זענט אװעקגעפארן (איך װאלט שיר נישט גפזאגט: אנטלאפן) קײן בעלגיע. שפעסער איז געקוםען אײער ״סטײטמענט׳/ אז דאם פוילישע ײדנטום גײט׳אונטער. אויף א מינוט האב איך א קלער נעטון װעגן ענטפערן אײך מיט אן אפענעם ברױו און געבן אײך צו פילן מײן גפפיל. אז אויב אפילו דפר אונטער• גאנג זאל שוין זײן הונדערט פראצענט זיכער, װאלט מען אויך נישט געדארפט רעדן װעגן דעס, נאר טון און דפר עיקר: די פאר הונדערט מענטשן. װאס װילן נישט אונטערגײן, זאלן אויסלעבן זײער ביסל יארן װי מפנטשן. הײנט װפר רעדט נאך, אז די הונדערט פראצענט זיכערקײט זענען פונדעסטװעגן אי• בערגעטריבן. עטלעכע פראצענט שאנםן זענען נאך םאראן; איז