Literarishe bleter · 1934-01-05 · 1 (5.1.1934) · p. Seite 3

ױיט (5041 ליטערארישע בלעטער נומ. : ע, נ י ו ־ י א ד ק ביבליאטעקן? ערגעץ איז דאך פײל. האב איך געדארפט פאר- מאכן אױגן און אויערן, אדער איך האב געהאט א רעכט יא צי זען און צו זוכן די שולד פון דעם צושטאנד? איך האב געװארפן די שולד אויף דער נישם־אויסגעהאלטנקײט און אי• דעען׳ארעמקײט םון ײדישיזם. אפשר בין איך זיך טועה. אפשר איז די שולד ערגעץ-אנדערש. אבער מיט סתם פארטײדיקן װארשע, מיט פארמאכן די אויגן אױף דעם םאקטישן מצב און כענהן, אז אלץ איז גיט און װויל און אז די. װאם װײזן־אן אויף דער לאגע, זענען םנאבן, אדער סתם נודניקעס — מיט דעם װעט מען די מכה נישט הײלן. דאס איז שטרויםםויגל־פא■ ליטיק. דער פאקט, למשל, װאס אויך פוילישע פארלאגן האבן באנקראטירט, איז דאך נישט קײן טרײםט פאר אונז. װערט אונז דערפון גרינגצר? חוץ דעם: איין-אוףדי ועלביקע דצרשײ• נונג קאן האבן — אין פארשידענע ערטעי־ אין אוגטער םאר• ׳*שידענע באדינגונגען — פארשידענע סיבוח. ס׳איז א גרײסער חילוק, צי מ׳קויסט נישט א בוך, װײל ס׳זענען נישטא די פאר :''גראשן; אדער װײל מ׳האט נישט קײן אינטערעס אין בוךז צי מחמת די שפראך פון בוך איז פארפרעמדט געװארן, אדער ן׳װײל ם׳דארף בכלל מער קײן בוך נישט... £ װען די דיכטערין װאלט אין מײן .נעקראלאג״ נישט גע• זוכט מאדע און סנאביזם פון אן אמעריקאנער גאסט, װאם קוקט כלומרשט מיט ביטול אויף װארשע, וװ ער זעט ,אפאטיע און ציניזס״, װאלט זי באמערקט, אז איך האב מער געקלאגט אויף אמעריקע, וײ אויף פוילן. איך זאג אין מײן ,נעקראלאג״ אט■ װאם װעגן אמעריקע: אפאטיע, ציניזם און האפנוננסלאזיקײט האבן דארט אלעמען ארומנעכאפט. דאס ײדישע בוך איז טויט. נישטא קײן פארלאגס׳װעזן. נישטא כמעט װו צו דרוקן. נישטא קײן האפנונג אויף דער צוקונפט״. און איך פיר אויס, אז ,אײן האפנוננ איז רא אין אמעריקע, װי אין אנדערע אימיגראציע׳ לענדער — און דאס איז דאס פוילישע ײדנכום״. אבער איך האב אויסגעפונען, אז אין פוילן איז נישט בעסער װי אין אמעריקע. און דערפאר — די אנטוישונג. טא, װאם װערט שוין פון מײן סנאביזם, פון מײן װעלן װײזן, אז איך בין ,געװײנט צו בעםערם״? נײן, איך האב זיך נישט געטראפן ,מיט פאטילאפוס דעם ציניקער, װאס פיילט זיך די נעגל דװקא מיט א יספיץ און נעמט שײנע געהאלטער פאר נישט׳שײנער ליטערארישער אר■ בעט און שיט מיט װיצן, כדי מיזאל נישט מיינען, אז ער נעמט דאס אלץ ערנסט״. איך האב זיך אבער יא געטראפן מיט פאעטן, שריפטשטעלער, װאס שרײבן נישטיקע זאכן פאר די ביליקע צײטונגען. אט דאס איז םימפטאמאטיש פאר דעם קעגנװערטיקן װארשע. מיט ס25-2 יאר צוריק, װען פרץ האט זיך פארבאריקאדירט אין .מײן װינקעלע״, איז נישט מענלעך געװצן אזא יענקל־שאפשאװיטש-יזאואל. איך האב אויך באמערקט די מאראלישע געזונקענקײט אין דער ײדיש־ליטערארישער סביבה, נאר... װײםט איר פאר׳ װאס כ׳בין אט׳דעם פאקט פארבײגעגאנגען מיט שװײגן? דער- פאר — װײל כ׳בין שטארק מסופק געװען, אויב אזעלכע װער• טער מיינע, װאם רירן׳אן ,גדולים״ און ,צדיקים׳• פון דער ײדישער ליטעראטור, װעלן דערזען די ליכטיקע שײן — סון דער געדר־קטער שריפט... אויך איצט װאלט איך דאס אויםגע• מיטן, װען איר רירט דאם נישט אן, און װען קאלעגע נחמן א. ־\.?סי / ני?־י־\.דק װ ז* ד ש ע, װ י ל קאדיע מאלאדאװסקי דאט זיך דערמאנט, אז מיט עטלעכע חדשים צודיק בין איך געװען אין פוילן און אז דעם 4-טן אויגוסט, 1933, האב איך אין די ,ליט. בלעטער״ געדרוקט א ״נעקראלאג״ אױף װארשע; האט זי דעם 3־טן נאװעמבער פאר■ עפנטלעכט אין דעמזעלביקן זשורנאל אן ענטפער אויף מײן ״נעקראלאנ״, װי די חשובע דיכטערין רופט עס, און זי דער■ לאנגט א גאב מיר און אין אײנװעגס אלע, װאס האבן עפעס א טענה צו װארשע פון 1933. און װײל ס׳איז אריבער אזא לאננע צײט פון מײנע ,טענות״ ביז אירע קעגן-טענות, פארלאזט זי זיך, װײזט אײס, אויפן זכרון, און ם׳קומט בײ דער ד־כ■ טערין אױס, אז איך האב נעזוכט צו ,פארנײנען״ װארשע; אז געטון זאל איך עס האבן, כדי אנצוהאלטן א מין מאדע ׳ און נאך ערגער: ס׳איז בײ מיר, װי בײ אנדערע, װאם ״פאר׳ נײנען״ װארשע, א םנאביזם אזא: זאל מען זען, אז איך בין ' געװײנט צו בעסערסז... 2 װען דאס אלץ, װאס ק. מאלאדאװסקי שרײבט מיר צו, זאל זײן אקוראט װי זי זאגט, װאלט עס אויך נישט געװען׳ היסל׳עפן׳זיך. װי לאנג איז עס דען, װי מ׳האט אין װארשע און אין וױלנע ״פארנײנם״ אמעריקע; געקוקט פון אויבן׳אראפ,'; סיטן גרעםטן ביטול, אויף אלץ, װאס איז דא געטון געװארן?'־■ ם׳איז געװען אין פײנעם טאן אװעקצומאכן מיט דער האנט דעם אסעריקאניש׳ײדישן ישוב און אמעריקע בכלל. אויך איצט איז מען נאך אין אײראפע נישט פרײ פון דער ביטולדיקער בא׳ צױננ צו קאלאמבוסן און מ׳קוקט אײפן ״אמעריקאנער פעטער״ װי אויף אן ארויפגעארבעטן בעל׳גוף. װאס מ׳דארף פון אים ארויסרײםן דאלארן; אבער קולטור, קונםט, געשמאק, פײנע מאנירן — דאם איז נאר בײ אונז, אין אײראפע: נו, אויב אזוי, םארװאס טאר אן אמעריקאגער, אדער ״אמעריקאניזירטער״, זיך נישט דערלויבן אביסל ביטול אויפן חשבון פון דער אלטער װעלט? אבער... דא גײט עס כלל נישט אין מידה כנגד סידה, נאר אין סאקטן. םוף־כל־סוף איז װארשע פונקט אזוי מײנס. װי מאלאדאװסקיס, אױב נישט נאך מער, כאטש איך בין פון דארט אװעק מיט 21 יאר צוריק... און דאס, װאם איך האב געזאגס װעגן װארשע — םיי אץ די .ליט. בלעטער״, סיי אין דער נױ׳יארקער ײדישער פרעסע — איז געזאגט געװארן נישט מחמת םאדע און נישט מיט סנאביזם, נאר מיט דעם װיי• טיק פון אן אנטוישטן. נײן, איך האב אין װארשע נישט גע• זוכם די נעכטיקע טעג, װי איר װילט עם האבן, נײערט דעם הײנטיקן טאג. איך האב געזוכט די פרוכט פון יענע קערנד׳ לעך, װאם זענען פארזײט געװארן אין דער פרץ׳עפאכע — און זײ נישט געפונען. אמת, איצט זענען דא .שולן, ביבליאטעקן, פראפעסיאנעלע סארײנען םיט א גרויםער פעריפעריע פון קול• טור־טוער״, אבער דעמאלט, װען אין װארשע איז געװען ״אפשר אײן ײדישע פאלקס-שול״, האט אומעטום געקלונגען די ײדישע שפראך, די יידישע ארעמקײט — און אויך א גרויסער טייל םון דער יידישער אינטעליגענץ — האט גערעדט יידיש, און איצט, מיט די אלע פאלקסשולן און ביבליאטעקן, פארכאפט פויליש אלץ׳גרעסערע מאםן פון דער ײדישער באפעלקערונג. אפילו אױף םמאסשע און אויף קראכמאלנע רעדט די ױגנט — יעדנפאלס א גאר גרױסער פראצענט פץ איר — פויליש. װאס-זשע איז דער מער מיט די אלע פאלקם׳שולן און