Literarishe bleter · 1933-12-22 · 51 (22.12.1933) · p. Seite 842

ליטער&רישע נלעטער נוס. 52 (503) גןןװרילע קרינט מיט די נײן, און זײנע אויגן װערן רויט פון בלוט־אדערלעך. די לאנגע פארדארטע נאז איז בלױ און שארף װי א מעםער. ער האט א סך תרעוםות. — א מפה האבן זײ געגעבן. די פרינים, די גלחים און די רײכע באלעבאטים האבן צוגעכאפט אלבדינג. זיך אײננעםײלט פעטע חלקים, און אן אונזער אײנעם האבן זײ אםילו, װי א הונט א קנאכן נישט צוגעװארפן. — אן עװלה, א גרויסע עװלה — זאגס לײבע - טאקע נישט פיין. און ער שאקלמ באטריבט דעם קאפ. — װןזרט נאר, אונזער צייט װעט שוין קומען — און ער הײבס אויף א פאר לײמיק-סןןרשמידסע שװארץ־פארםמאליעטע הענט, מיט גרויםע צעעפנטע פינגער, װי אײזערנע צװאנגען: — או... או... אוך. לײבע חידושט זיך זײער, װי ס׳קוםט צו אים• דעם שטילן גוטמוט־קן גוי, װאם מען האט קײנםאל נישט געהערט פון אים א הויך װארט, אזעלכע צארן־גליענדיקע האײאיעת. נו, יא, — קלערט ער — די ארעמע לייט זענען טאקע גערעכט. מען בונטעװעס זיך נישט אומזיםט. מען װיל נישט לעבן מער װי די שםומע לאםטםערד. מען װארפט דעם כאמעט פון די געבויגענע נאקנס. װי מענטשן װיל םען לעבן. האםטו געזען אביסל! — הערט נאר, מענטשן, — טוט פלוצים גאװרילע א גע־ שרײ — איך זאג, מען זאל אװעקלייגן די ארבעט. אז זײ װילן נישט צאלן, די װױלע באלעבאטים, כאפט זײ דער רוח, זאלן זײ אלײן ארבעטן, צעזעצטערהײט. די ארבעמער, גוים און יידן, פארשמירטע מיט בלוט־ פארבאקענע בײלן אויף די הענט, אק צעריםענע םארלײמיקטע פלאשטשעם און רויט־געםרוירענע נעז, קוםען ױך צונויף מיט די ריסקאלעט, העק און געצײג. מ׳גיט אים גערעכט. גאװרילן. יא, מען דארף עפעס זען צו טון, מ׳קאן נישט הונגערן און ארבעטן. צאלן זאלן זײ דעם לוין. — אװדאי, תיכף באצאלן און העכערן! — לאמיר צעױארםן די װענט און אהײמגײן, װאם זענען מיר עפעס אומזיסטע משרתיםז דערנאך װעט םען שוק קוםען אונז בעטן — זאגט לײבע, גרימיק מיט א צעקנײטשן שטערן און זײער צעהיצט. — אמת, אמת, מ׳שינדט םון אונז די הויט. — א שטרײק לאמיר מאכן.י — שרייט יאםל םנחמס. — א שטרײקי — יא, יא, א שטרײק, א רוח אין זײערע געדערעם, די פעטע גבירים, העי, חברה, װאם שטײט איר? צעקלאפט די מויער! — שרײט גאװרילע און לייבע פאכעש מיט א קולעק: — די צײן עלעך אים אויסזעצן!.. א סך סארדישעסער צארן און ביטערניש םון ארעםקײט נויט און עװלות פלאקערט אויף אין די פראםטע פארנרעבםע געמיטער. זײ שטײען אין א צונויפגעקװעטשט רעדל, די ערלע־ כע אויגן גליען מיט צארן־פונקען, געבײלטע פײםסן װארפן זיך איבער די קעפ. ם׳װאקםט אוים א קלאץ אין די הענט און מען שטויםם און סען צעשסערס סיס אים די פרישע רויט־נע• מויערטע ציגל־װאנט. מיס די שטױול־שפיצן שלײדערט םען די שעפלעך װאפנע. מען צעהאקם די ברעטער מיט די העק, און ם׳פליען אין דער לוסטן די לאפעטעם. דערװייל האט ארעלע שוין דערשמעקס די מרידה. ער איז אנגעפלויגן מיט צענומענע פאלעס, מיט בלאםע־ בעקעלעך און אײפגעהױבענעם שטעקן. דערזען דעם חורבן, האט ער פארבראכן די הענט, געװארגן זיך װי א נישט דערקוילעסער זײט 842 — מהיכי תיתי, — ענטסערט ישראל אלי מיט ביטל - אדרבא, פרװו איבערמאכן א װעלט. דער שװארצער לײב ארבעט אויפן טאג. ער הארעװעט שװער און געטריי, די בארד פארשמירט מיט ליים און װאפנע איז א זאק אויף די לענדן. בײ די זעלנער, אין די שיסגרי־ בער האט ער זיך אויסגעלערנט מולערײ אביסל, אצינד קומם אים צונוץ די דאזיקע מלאכה. ער לײנט ציגל, אײנעם אויפן אנדערן, שסירט גיך אונטער װאפנע מיט דער קעלניע, קלאפס מיםן העפערל, און אונטער זײנע בריהשע שװארץ־םארהארטע־ װעטע הענט, װאקםט די רויטלעכע מויער־װאנט אױפן שטײנער־ נעם פונדאמענס, װי א נאקעטע, זון־פארברענםע פלײצע, פון דער ערד ארויס. לעבן אים ארבעט דאװרילע דער מוליאד, אן איבערגעבויגענער איינגעדארטער גוי, וױ א געדרײטע שטריק, מיט א לאנג־איינגעפאלן פנים און טיף פארזונקענע אויםגעהונ• גערטע אויגן. ער ניסט א סך מיט דער דארער בלאער נאז, און ער קלאגס זיך, אז ם׳איז אים קאלט. די װאפנע פרירט אין די הענט. ער איז קראנק אויף דער ברוםט, זאגט ער׳ װינטער האט ער שוין נישט קײן כוח צו ארבעטן, אבער ער מוז דאך פארדינען אויפן בידנעם שטיקל ברויט, האדעװען א הויזגעזינד. זײנע צװײ ײנגלעך ארבעטן או־כעט אט־דא־א, זײ רוימען אפ דאס חורבה־לײם מיט די רידלעס, און דאס װײב װאשט ײעש. ס׳איז אבער פארט נישטא װאם צו עסי, אז דער יקרוח איז אזוי גרוים. א ברויט איז מיט גאלד גלײך. ער װיל עפעס פרעגן בײ לײבן, שטויסט ער זיך לאנג מיט דער דעה און טוט צוש םוף א לאננן הוסט: — זאג נאר, דיר צאלט ער אויך נישט דעם לוין, דער באלעבאס אונזערער, דער פאן אראןז — נײן, ענטפערט לײב און טוט א צי ביידע אקסלען.— מיט גרינע װערעם קומט אן ארויםצורײםן די פאר זעקסער, זאגט צו, הײסט קומען שפעטער און מארגן און בלײבט שולדיק. — כ׳האב געסײנט, אז די ײדישע ארבעטער צאלט ער. אבי ער, לײבע, האט געםײנט, אז פאר א גוי האט ער מורא און צאלט, — װײם איך װאס, א נעכטיקער טאג. — אפנים, אז זײ זענען פיאװקעס די רײכע בײ אונז און בײ אײך, א יא י — מסתמא אזוי, ־ענטפערט לײבע, - װאס װײסט ער? — עך, די ארעמע־לײט זענען נאראנים און שװענץ, אז זײ דערלאזן... טוס לייבע פלוצים א זאג אין דער װעלט אריין און זיינע שװארצע אויגן פינקלען מיט גרימצארן. — אװדאי אזוי, נישכא קײן חילוק צי ײדן צי גוים. הערסטו לײבע. סיװאלט שוין טאקע צײט געװען צו מאכן א סוף צו אזא װיסט לעבן, — מאכט גאװרילע היימישלעך. ־־ אט שטײט מען אין אזא פראסט און מען ארבעט װי די פערד, מען מוי• ערט א הויז פארן רוח װדגן, דער פאן אראן זאל קענען לעבן . אין װוילטאג און פרעסן און זײנע זשידאװסקע ממזרים... ער פארכאפט זיך און װערט ברוגז אנטשװיגן. .— זײ מױערן בשותפות, ארעלע שענקער מיטן פריץ סטא־ ..,?עװיטש, — אײלט זיך לײבע צו באמערקן. — כ׳װײס. בײדע צאלן נישט דעם לױן. צאלן דיר א קרענק. מ׳זויגט אײס דײן פראצע און מ׳פײפס דיר אן. .... נו, אץ דײנע, די קריסטיאנעס, זענען דאך אצינד .״עפעס אויפגעריכס געװארן מיט א מלוכה, — זאנט לײבע, — זײ האבן געטײלט ערד, האט מען דיר גארנישט געגעבן, האװרילע?