Literarishe bleter · 1933-12-22 · 51 (22.12.1933) · p. Seite 841

זײס 841 ליטערארישע בלעםער נומ. 52 (503) ד ־ ■ ק (ד ע ד צ ײ 7? נ ג) ארעלע געפאין אױף אן עצה-טובה און געמאכט דעם מםחר בשותפוח םיטן נאטשאלניק, דעם גראבבײכיקן פריץ, םיסן גע־ פאלבעװעטן גוידער און לאנגע װאנצעס, װאס זײן אפגעברענםע מויער האט זיך געגרענעצט מיט ר׳ דניאל. ארעלע איז אזוי לאנג געקראכן און זיך געבוקט, מיטן םאמעטענעם קאפעלױשל אין האנט בײם פריץ אין םארצימער, םארבעטן דעם פאן סרײ־ טיק׳צו-נאכטם צו ויך אין שטוב, אויף ײדישע געשמאק־געםע־ פערםע געםילטע פיש. מים נײנציקער בראנםן, געםראגן סלאיעם אײנגעםאכצן מתנות דער םריצה אין קיך ארײן, אונטערגעקויםט די דינסט מיט א זײדענער פאטשײלע, נאכגעלאפן לעבן קלינגנ• דיקן גיך׳םארנדיקן שליטן, בעת דער פריץ איז געזעםן אויפן רויטן קאץ, געװיקלט אין בערענעם פעלץ און םיט בוימלדיקע אײגלעך געװינקען און געבעטן, געשיט מיט זיםע רײדעלעך, װי א נקבה, גלײך אין אויער אריין: — אליע פאניע, יעגאמאשט! טא צא טאקעגא, באי םע פאן באגא, דאם געלט צום בויען, װעט ער, ארעלע, שוין ארײנ- לײגן, םיזאל זײן אלצדינג אויםן פריצם נאםען און מען װעט אװעקשטעלן בשותםות, אויף בײדנם פלעצער א מויער, אז ס׳װעט אזש גײן א רויך. דערנאך װעט מען םארקויםן און פארדינען אוצרות געלט. פשש... הא, הא, הא.״ — ניעך שליאק טראפי, — האט דער פריץ געזאגט. ער האט אונטערגעשריבן ס׳פאפיר אין באהאלטן םיגעלט אץ םײסטער. ארעלע האט זיך טיף געביקט און געדאנקט א םך םאל. א גוט געשעםםעלע האס ער שוין געםאכס, דער רויבער. דעם פריץ װעט ער שױן יאקאש אפבארען, אין באלד װעט זײן די שענסטע נײע מויער אינמיטן מארק זײנע. װער װײםט, צי ער װעט דארט עפענען נאך א שענק, צי א געװעלב מיט א מאגאזין י שסאטלײט האבן גערעדט און גערעדט. ם׳האט נישט גע- נלויבט, צי ארעלע װעט נעמען בויען. ער האט גענוםען בויען, ער האט אנגעטריבן אן עולם ארעמעלײט, באלמעלאכעם, מ׳האט געבראכט צופירן ציגל, שטיינער, געבוי-מאטעריאל און די םויער האט גענומען װאקםן. ישראל׳אלי מיט דער צעשויבערטער בארד, װי א לײבנ־ נריװע, די שאל אויף די אקסלען, גײט פארבײ מיטן לולקע- ציביק אין מויל אץ מיטן גאלקע־שטעקן אין האנט. — װאם װילט איר? — זאגט ער, — דניאל כהן װאלס זײן חורבה נישט אויפגעבויט, ארעלע װעט אויפבויען א הויז, אז ם׳װעט פארכאפן ס׳אוינ. א ײד א בעריאק! ער טוט עסעם, ער זיצט נישט אין בית׳מדרש אונטערן אוױון און בטלנט. — יא, אבער מיט אונזער פראצע — ענטפערט אים יאסל מנחמם, טיף-צעשמײכלט, אנגעבויגן, מיס א ברעס ציגל אויפן קארק. ער אלײן םרעםט אץ זויםט, און מיר ארבעסן אויף אים וױ די פערד. — דערװײל, גוטער ברודער, םירט זיך די װעלט אזוי, אז װער ם האט מער שכל אץ קאפ און געלס אין קעשענע, דער אױ תקיף, און דו װעסט נישט איבערמאכן די װעלט, הערםט, יאסל. — מ׳װעט שוין זען־ צי ם־װעס נישט איבערםאכן, רב ישראל אלי, — װינקט דער ױננ מיס א סודותדיק׳םארקמעסשס אויג. מ׳װעט שױן זען... א. ס. פןקס / װין א ש ט ארעלע שענקער - מיט םראסטיק־הארטע רויט-םארסלאםטע שפיץ־בעקעלעך, דאם דרײשפיציק געלע געשוירענע האניג־בערדל אויסגעגלאנצם װי זײד — קומס־צו געװיקלט װײך און װארעם אין ביבערנעם טולעפל צום הוױגעבײ, װאס ער לאזט בויען אין םיטן םארק. די טעג זענען זוניקע, םראסטיק־טרוקענע. נישקשה, םען קאן אביםל צוארבעטן, ארײנכאפן א מעטער װענס, סען םוז אונטעראײלן, װארום ער האט גרױסע פלענער מיט אט דעם הויז, ער טוס דא און דארט, א שטארקע מיטן שטעקעלע אין א קופע ציגל און מאכט ברוגזלעך־גוםמוטיק מיט א לײטזעליק קרעכצעלע צו די פארשמירטע ארבעטער, טאגלױנערם, ײדן און גױים, װאס ראיען זיך אין די לײם־קופעס, שלעפן פארשנײעטע באלקנס, טראגן ציגל אננעװאקסענע מיט אײז װי געקאװעטע םיס גלאז, פאטשן מיט די קעלנעם, קלאסן מיט די האמערס און םויערן א ציגל אויף א צינל: - אך, אך... קינדערלעך... מ־שסילם זיך... דער םאג שטײט נישט... רירט זיך... נו רירט זיך אביסעלע גיכער, גוטע ברידערלעך... און ער הײבט־אויף א מיאוסע, פעטלעכע, נגידיש־װײכע, זים־צעשמײכעלטע נאז: - נו, חברה־לייט, הײדא־ א גוטן טרינק בראנפן װעט מען שוין בײ אים, ארעלען, אץ שענק יאקאש ארײנכאפן. הע, הע ער האט דעם אמתן נײנציקער אקאװיט. פששש... ער זאגט אײך, א בראנד-םײער. ער רײבט צוסרידן די װײכע, װײסע הענטלעך סץ עשירות און װוילטאג, װארום דאם לעבן איז אים גוט געראטן אן א מכשול. זײנע קלײנע גנבישע, װאסערדיקע אײגלעך און ברעמען װינקען מיט אפנארנדיקן צוזאג. מ־ענט• פערט אים נישט, מען םײדס אים אױם מיט שרעק און מיאוםנ• דיקן אפשײ, עפעס װי א טכױער, װאס לאזם זײן עיפושדיקן ריח. די שטאט װייםם, אז ארעלע שענקער האם מיט דידאזיקע זיםע ריידעלעך און מיטן שםארקן טרינק-בראנםן אפגעבארעט דעם אלטן דניאל כהן, אײםגענארט יענעמס צעשאםן הויז םאר א שיבוש, ארײנגערוקט דעם ױרד אץ עובר־בטלן זקן א גאנצן םאק גרױע םאפירענע װעיטלאזע טוױענטערס. - טרינקט, טרינקט, ם׳איז גוט, לחײם, געזונט און פרנםה: אט־א־דא א שרײבט אונטער אײער נאמען, רב דניאל. — צי• סערנדיק מיט די ברעמען וױ א קאטער, האס ארעלע געטײסלט מיט א פיננער. דער אלטער האט לאנגזאם אנגעטון די בריל, רויק א גלעס געטון די שיטערע גראע בארד, א קוק נעטון דא אױף דעם אונטערגערוקטן באשריבענעם פאפיר, װאס ער האס נישט נעקאנט לײענען, דא אויפן געלן ױננערםאן, און געזאגט רויק אץ װערדיק: - מײנסס, נארםס מיך אפ? האז ביםט א לעקיש. כ׳בא־ דארף אױף כפרות דעך מיט די מויערן, מיטן געלט... אך יא יא, טוט דער אלטער א םיםן זיפץ - דײן טאטע־ שמחה ױסף, איז נאך געװען א וװילער ייד, א םוחר א לםדן, דו אבער װײזט אױם, ביסט שוץ א עם־הארץ און א פארך. װאסזשע איז א װונדער, װאס דו נארסם אפ םענטשן... ביסט א גנב, א יא? — און ער האט אונםערגעשריבן דאם םאםיר. די שםאט האט געקוקט קרום אויף דעם םםחר. די ײדן האבן גערעדס לשץ־הרע. די גױס האבן געסטראשעס, אז זײ װעלן נישט לאזן בויען, הגם ס׳איז קײנעמס עסק געווען. איז