Literarishe bleter · 1933-12-22 · 51 (22.12.1933) · p. Seite 840

ליטערארישע בלעטער נומ. 52 (503) זײט 840 איך קאן זיך דא מער נישט אפשטעלן אויף דער קריםיק פרן בן״אדירם קאנצעפציע, דאס װאלט פיך צו ויײט פןןרםירט. איז, לאמיר אננעמען, אז ח. בן״אדיר איז גערעכט, אז גראדע ״איצט'װערט בײ אונז אינעװײגיק םרײ דער באדן פאר דער טעריםאריןןליסטישער באװעגונג׳, און אםילו נזןך םער, ןןז ״די לופט איז איצט אנגעזןןפט מיט דער טעריטאריאליםםישער אידעע׳. איז אבער װידער די אייגענע קשיא - םארװאס-זשע בלײבט דער טעריטאריןןליזם גופא העננען אין דער לוםטןז סןןרװןןס שלןןגט ער זיך נישט ארויף אויף א פראקטישן װעג? פאר די לעצטע יארן האבן מיר אנגעזאמלט א געוױסע דערםןןרוננ אױסן געביט םון רעגולירן די יײדישע עמיגראציע און קאלןןניזאציע. איז פאר־ װאס װערט די דאזיקע דערםארונג נישט אויסגענוצט םאר פראק״ טישע טעריטאריאליםטישע שריט ן פארװאם איז נאך אסילו נישטא קײן םימן פון טעריטאריאליםטישער באװעגוננ? בן״אדיר האלםי אז די מאסן, װאס ״זענען פאראינםערע־ סירט אין טעריטאריאליזם, דארפן אונטערשטעלן א פלײצע און ארבעטן פאר דעם שאםן אן אנטשפרעכנדיקע באװעגונג׳. אונ• טערשטעלן א פלײצע? װו און װעמען? װו איז די םעריםאריא־ ליסטישע ארגאנױאציע, װאס זאל אויפנעמען די מאסן? װו זענען די טעריטאריאליסטישע פלענער, װעלכע די מאםן זאלן אונטער• שטיצן? װו איז די טעריטאריאליסטישע אינטעליגענץ, װעלכע זאל די מאסן פירן, זײ אנװייזן א װעג? אין זײן פריערדיקן ארטיקל איז ח. בן-אדיר זיך מודר״ אז די טעריטאריאליסטן פון זיין דור האבן צוליב פארשידענע סיבות פארלארן דעם ״מוט און געװאגטקײט׳, און ער פארלאנגם, אז דער ױנגער דור ״זאל דיר בלאזן׳ דעם טעריטאריאליסטישן שופר. כל זמן אבער ס׳יאיז נאך אפילו נישטא, װער ס׳זאל נעםען דעם שופר אין ידער האנט, מעגן נאך די מאסן בלײבן רויק זיצן אויף זײערע ערטער, און אויב דאס איז אנגעלײגט בן-אדירן, קאן ער זיך טרײסטן, אז זײ אטעמען מיט א לוסט, װאס ״איז אנגעזאפט מיט דער טעריטאריאלייםטישער אידעע״ ״די אוינטערש״ טע שורה אבער בלײבט ניישט געענדערט. דער טעריטאריאליזם איז נעװען און איז ביז איצט פארבלייבן א טעמע פאר מער אדער זױי־ ניקעראינטערעםאנטער דיסקוםיע, אבער נישט קײן לאזונג פאר געזעלשאםטלעכעריבאװעגונג און טעיטיקײט. א בדיוו אין דעדאקציע זיצנדיק אױף א פארשטעלוננ אין דסר ״<יד. באנדע*, פא״ סעדק איך ױי דער דירינענס, ססיענדיק ב״י ז״ין וולפיס, פישם עפעם הין.אין.צודיק. װאס םישם א דירינענט םון אן ארקעםסער ביים ■ילסיט? ־־ נאסז? - נין, ער ם־שס נאר א צייסונג און נאך דערצו א ״דאבײי װיעטשור׳. םיט אײן האנם פאבט ער םיטן סםע■ קעלע און טיט דער צװײטער םיסט סר זיך די צײםוננ. אויפן נאנצן זאל איז טינצטער, נאר אײן לסםאל ברענט ־־ בײם ■ולפיס• און דער נאנצער עולם זעט, װי םען דירינירט לויט די נאטן פץ ״דאברי װיעטסור׳. א נעםורמל אויפן זאדי• טײל לאק און טײל בעםן זיך. איך בין גראד נעזעםן פיט אן אינטעלינענסן, אננעזעענעם ײד סין סװײצאריען און ערהאט באין־אופן נישס נעקאנס אײנזיצן־אזא םאקט• לאזיקײם! אזא נרינגשעצוננ! אין די טענ בין איך צופעליק בײנעװען בײ א נעשפײסך פון דעם יסלבן דירינסנם םים אן ארטיםם, פון דער ״באנדע׳ און ס׳איז טיר קלאר נעװאדן, פארװאם ער דערלויבט זיך אויף אזעלכעם. אט האט איר א פראבקע פון דסם סםועם; ־־ ז י: ם׳איז נישט ■אםיק פאר םיר ארויםצוםרעםן םים אזא נוםער; און ם׳איז אויך נישס ■אסיק פאד אונזעד •ובליקום! ־ ער: (אין ■ויליש, פארשםײט זיך) ־־ דליא ״םוישענא׳ (״םשה׳ — דאם פ״בליקום), טא טא דאברע• - זי: אבער אנטסולדיקמ, אונזער •ובליקוס באשטײט נישם בלויז פון יענעם םץ ״םוישע*. ־־ עד: םיט ביטול, ע, םוישע יעםט זאװשע יעדנאקאװי. און ם׳איז טיר נאבדעם אל׳ן קלאר געװאק. ם׳װאלט באטת שוין צײם נעװען צו םאדלען אזא א־אגאנין און הפקדודז. מיט דרך-ארץ ״. י״ד^ססז}/ בעט, װען זײן װײב גײט צו קינד. דער צױניזם איז געגאנגען צו קינד, ער הזןט געהאט שװערע חבלי-לידה, געברןןכט אויף דער װעלט אמאל א טױט-געבוירן און אמאל א לעבעדיק קינד. אבער די טעריםאריאליםטישע אידעע איז יזיך געלעגן אין צװײטן בעט, איבערגעדעקט ביז איבערן קאפ און געצײלט די נצחונית, װעלכע זענען איר אנגעקומען אן אנישטרענגונגען און אן וױיטיקן. סארװאם-זשע אבער איז די טעריטאריאליסטישע אידעע אלײן פרוכטלאז? פארװאס איז איר טראכט 'פארשלאסן? ״דאס דערקלערט זיך דער עיקר דערמיט - ענטפערט בן״ ןןדיר - װאס דעם קןןמף קעגן טעריטאריאליםטישן צױ• ניזם האט דער רײנער טעריטאריאליזם נישט געקאנט אויס• האלטן יאון געמוזט פלאצן׳. ״דיער פלאץ פארירײנעם טעריטאריאליזם װערט בײ אונז אפגערייניקט נאר איין דער םאס, אין װעלכער דיער טעריטא• ײאליסטישערזין, דערפרינציפפון קבוץ-גלױת• װערט אין ציןניזם אויםגעלעבט און אויסגע־ שעפט׳. די דאזיקע קאנצעפציע בן־אדירם װעגן דער װירקונג פון א טאפלםן טעריטאריאליזם - א ״צױניסטישן׳ און א ״רײנעם׳- איז א היפש ביםל פארפלאנטערט און לײגט זיך שװער אויפן שכל. װארום אפילו לויט דער אולטרא־אפטימיסטישער פארשטע־ לוגג פוןי בן־אדירן גופא זענען די פערספעקטױון פונם ירײנעם טעריטאריאליזם זײער פארנעפלדיק און ליגן ערגעץ אויף א װײטן היסטארישן האריזאנט. אט זאגמ בן״אדיר אלײן, אז ״דער קאלא״ סאלער געװיכט פון די אלטע טראדיציעם און פון נאציאנאילער ראמאנטיק האט געזיכערט די פולע אויבערהאנט פון פאלעםטינע לגבי װעלכער נישט איז אנדער טעריטאריע׳. אבער אויב אזוי, אויב ״די אלטע טראדיציעס און די נאציאנאלע ראמאנטיק׳ שפילן דא אזא אנטשײדענע ראלע, װעט דאך דער רײנער טעריטאריא־ ליזם אלע מאל בלײבן 'הינטערשסעליק לגבי דעם צױניסיטישן, װײל ער װעט קײנמאל נישט קאנען אנציען קײן אלטע טראדי־ ציעס און קײן שום מאטױון פון' נאצייאנאלער ראמאנטיק פאר א טעריםאריע, װאס װעט אויסגעזוכט װערן ערגעץ אין אפריקע אדער 'דרום״אסעריקע, װו ס׳איז קײנמאל נישט געשטאנען נישט דער ײדישער בית־הסקדש און נישט קײן ײדישער טראן, װו ײדישע מלכים האבן גישט געקיניגט און ײדישע נביאים' האבן נישט געפרעדיקט. פון דער אנדערער זײט װעט דאך בן״אדיר נישט לײקע״ נען, אז אויסער טראדיציע און ראמאנטיק קאן דער צױניזם אויפ־ װײזן אויך געװיסע םמשותדיקע דערגרײכונגען אין פאלעסטינע, װעלכע װעלן דעם רײנעם טעריטאריאליזם גארנישט גרינג אנקו־ מען. ק״ן געבראטענע טויבן װעלין אים איןי מויל ארײן 'נישט פליען. ער װעטינאך מוזן, דער רײנער טעריטאריאליזם, פאקן און מאזלען און אויםשטײן (אויף דער עלטערס' אלע קינדער־ קראנקהײטן, ביז ער װעם זיך דערשלאגן צו עפעס א רעאלן דערפאלג, ער װעט נישט אײן ״פינפיאיריקן פלאן׳ מוזן אײפ־ שטעלן און דורכפירן, ביז ער װעט' ״אניאגן און איבעריאגן״ דעם ציוניזם. אלא װאס דען? בן־אדיר שטעלט אוים דערויף, אז דער צױניזם פארלירט װאס״װײטער אלץ־מער זײן טעריטאריאליםטישן זין, ״ער װערט אויסגעלעבט און אויסגעשעפט׳, און אין דער מאס, װאס דער דאזיקער פראצעס קומט פאר, װערט אפגערײניקט דער פלאץ פארן רײנעם טעיריטאריאליזם׳' אבער דאס איז א לאנג״דויערנדיקער פראצעס. דער צױניזם װעט זיך אזוי לײכט נישט אונטערגעבן, אדרבא, ער ײעט מיט אלע מיטלען - וױרק־ לעכע און קינסטלעכע - פרװון אײנצוהאיטן זײן טעריטאריאלים־ טישן זין, אויף װיפיל נאר ס׳װעט זיך לאזן. יעדנפאלס קאן דער ציוניזם נישט אפמעקן מייט א מאך פון דיער האנט אט אווי, װי דער לערער װיישט אפ מיט א נאסן שװאם פונם 'שול־טאפל א םאלשע לעזונג פון דער שול־אויפגאבע. און װער װײסט? אפשר װעט דער באנקראט פונם ציוניזם םיםשלעפן מיט זיך דעם טעריטאריאליזם בכלל?' ס׳קאן גרײלעך געמאיט זײן, אז דער באנקראט' פונם צױניזם זאל 'דערשלאגן דעם מוט אפילו בײ די אייינגעשפארטע טעריטאריאליסטן, יזײ זאלן םארלירן דעם חשק אויםסנײ אנצוהויבן די טיעריטאריאליס־ טישע געשיכטע מיט לאנד״זוכערײ און מלוכה״גרינדערײ.״