Literarishe bleter · 1933-12-22 · 51 (22.12.1933) · p. Seite 825

זײט 825 ליטעראײשע נלעםע־ נום. (5 (502) איבער, םאק םארשידענע װאריאנטן דערפון, עם װערט זײער אײגנס, זײ װערן שותםים בץז ״געשעפט״. א באזונדערע קרובהשאםט פון די קינדער צו שלום• עליכמען, װאס ער לעבס נישט שוה בשוה מיס די גבירים. א שםײגער דאם, װאס טאנדריש לײענט אם א צעטל דעם גביר םון שטאס מיטן געװיםן נוסח: משה ברוך, נעמען זאל אים קרח, קרח זאל אים נעמען, אין פײער זאל ער ברענען, ברענען זאל ער אין םײער א. א. װ. טוט זײ אויך א ביסל הנאה. די ײדישע םאלקם־שולן האבן דאך נאך אויף זײער שװעל קיין רײך קינד נישס געוען, און שלום-על־כם מיס זײנע קינדער-טיפן איז דא אױםן ארט. פאר עלסערע קינדער איז מנחם מענדל און טביה דער סילכיקער נישט נאר דאס פײנסטע קינסטלערישע װארט, און אן אוצר פון שפראך, נאר אויך א גאנצער קאמפלעקס פון סא• ציאלע פראביעםען, געשטעלט אויםן שלום׳עליכמדיקן שטײגער, אבער געשטעלם קלאר און קלוג. אין א זיבעםער אפט־ילונג איז מיר א־יסגעקומען צו זען, װי די קינדער הןןבן לויט דעם צעטל פון כלות און חוזנים םון שדכן לײבעלע לױבעלםקי צוריקגעשסעלט א בילד פון ײדישן לעבן םון יענער צייט. די קינדער איבערהויפט די םעיקערע, האבן זײער ריכטיק אנגעװיזן, װאס םארא געזעלשאםטלעכע באײעגונגען זענען דעמאלט געװען און זײער חש־בות אויף דער ייז־ישער גאס, אפגערעדט דערםון, אז זײ האבן צוריקגעשטעלט דעם לעבן-שטײגער פ־ן א דורכשניטלעכער באלעבאטישער משפחה, מיט אירע אידעא־ן און טרוימען. שלום-עליכם איז אײגנטלעך דער הויפט-זײל םון דער יידישער שול, און אן שום צװייפל דער באליבסטער שרײבער בײם ײדישן קינד, — ײנגערן און עלטערן. שלום-עליכםם אײנפאכע זאכן םארװאנדלען זיך אץ א װונדער׳םעשה. די װונדער׳מעשה םון דער טאג׳טעגלעכקײט, װו םענטשן לאכן זיך >ןן, און לײדן זיך אן צרות, און קוםען צי א סוף, אן אײנםאכן םוף םון טאג׳אײן םאג׳אויס. און קינדער האבן דאס געװאלדיק ליב, זעט אוים זײ פאראטן צוליב שלום׳ עליכמס בבוד װעגן זײער דראנג נאך פאנטאסטישע געשיכטעס. און אםשרז אסשר דערפילן קינדער םיט זײער נאטיר׳ לעכער תמימות, אז ש״ע איז א גרויםער םאנטאזיאר, א מנחם• םענדל׳אױםטראכטער, א סאנטאזיאר, װאם זײן םאנטאזיע איז װי דער גאלדענער םויגל פון חלום, װאם גייט םארביי די הענט, נאר מען קען אים נישט כאפן. אט דאכט זיך — םאמע בײ דפר ערד, אויםן טיש, אויםן באנק — סאמע טאג׳טפנלעכקײם, אבער פרוװט עס אנרירן מיט א האנט, צעשיט זיך עס. — ם׳איז דאך םאמע געלעכטער און טרערן - לויטערע סאנטאזיע. פארלאג ״ט א מ א ר״ װילנע ק פעדין שטעט איז יאדן ״דיש א. פ ר י ד ק ד ן 2 םענו־ ם:—ז אנשםןוס 13 נ־יד; — 7 נ-לדן א־ן 2 ■־אבם-בענדער 10 נילדן סיס באשטעלונגען ױך װענדן א ו ים ש לי ם ל ע ך אין םארלאג: .־'•וסתזס־ד.. .30 .חו 1 סחסקסנצ ,סח1|עו די קינדער םאכן דורך זײנע אלע עטאין פון םאלן, םון לײטערונג אץ דערהויבונג. זײ מאכן דאס דורך אן אנשטרענגונג, אײנםאך. װײל שלום עליכם םירם זײ אויף די הויכקײטן םון זײן שפראך און םון זײן הומאר. בםעט אומעטום, וװ ש״ע דערצײלט װעגן קינדער, זענען די קינדער די גערעכםע. זײ זענען די גערעכטע אםילו דעםאלט, װען זײ טוען זײערע קלײנע עװלות. עם שװעבט איבער זײ שטענדיק די ליבע פון שלום עליכםען, זײן טיםער םארשטײן רי נשמה פץ קינדער, מיט זײערע פארלאנגען, אץ דעם ביטערן קאםף, װאס זײ דארפן אויסשםיין םים די דערװאקסענע. דאפ קינד אױ בײ שלום עליכסען דער רעװאלוציאנער, װאס איז פווץ־גדר, ער האלט נישט פון די אנגענומענע דורך די דערװאקסענע םארםען אץ פאראורםײלן. אט אזוי, צום בײ׳ שפיל, גײט אװעק א נגידם א ײנגל, דעם זײדן ר׳ םאירם אן אייניקל, םיט די פורים שפילער, צו זײ אויף זײער פוריסדיקער סעודה. סארן קלײנעם נגידס אײניקל איז דער רבי זײנער, דער זײדע, די באבע, םיט זײער גאנץ ביסל מאראל — װי םען דארף זיצן, און װי מען דארף עסן, און װי מען דארף זיך אויםירן אץ לערנען, - דאס אלץ איז בײ אים װערט א שמעק טאבאק. מיט זײן קינדערש הארץ פארשטײט ער, אז דאס זענען אנגעבלאזנקײטן, ם׳איז גארנישט. עס ציט אים אהין, װו ס׳איז אים גוט, װו ם׳אױ םרײלעך, און װײניקער פטיקעם. נישטא װאם צו רעדן. אז די קלײנע לעזער זענען םיט אים אויף אלע הו־דערט פראצפנם אײנשטימיק, זײ מאכן מיט אים דודך די גאנצע פורים׳סעידה אץ שםימען צו: — אזוי אױ גוס: אפגעטאן א שפיצל די יחםנים: די קינדער האבן ליב ש״עם אײנםאכע םיםואציעס, װאס אױ זײ נאענט. זײ קענען זײ נאכנײן, נאכםאכן, םען דארף נישס זײן קײן גרויסער בריה דערצו. זײ קענען כאפן פיש, װי מאטל פײםי דעם תזנס, ארום• גײן א גאנצן זוםער אין װאסער און גארנישט אנכאפן, נאך קריגן געשלאנן דערפאר. זײ קענען ליגן װי םאטל אויםן דאך ביי מנשהכע דער רוםאטע, צײלן די עפל, די בארן, און מורא האבן פארן כלב און פאר םנשהכען, און גארנישם קענען געניםן. שלום עליכם םאכט די לעזער זיינע, די קינדער אויפרי־כטיק. דאם שליםמזל גײט זײ נאך, מאכט זײ אםט צום חױק, אבער ם׳קוםט ארויס גוט, עם איז פרײלעך דורכצוםאלן אוץ װען םען גײס מיט שלום עליכםען. אץ װאם, א שםייגער, אױ װערכ פאר די קינדער טאפעלע טוםאריםו ז אזא קלייניקײט, ער קען נישט אויםרעדן קיין ניםל און קײן קוף — אױ גראד דארף די גאנצע משפחה הײםן אױף סאםע גיםלען און קוםן. און אםײו דער רבי - דארדל דרדטי םדאלאדאנאװטע. די קינדער נײגן זיך םאר געלעכטער בעתן לײענען און שרײען םיס פרײלעכן םיטגעםיל: דװקא, שרײען זײ, דװקא... קאםעלע קוקאריקו איז זײער א גיטער ברודער, זײ לאכן םון אים, אבער אן שאדןיםרײד, זײ קלאפן אים אין םלײצע : — אי, קאפל, ביסט בײ אונז נישם קײן לײט 1 םאר קינדער איז װי אננעמאסטן שלום-עליכמם לעבעדיקײט םון שפראך. די װערםלעך, די צונעמענישן, די פםוקים אין קא׳ לאמבירן קלעפן זיך באלד צו צו די קינדער, זײ חזרן זײ