Literarishe bleter · 1933-12-22 · 51 (22.12.1933) · p. Seite 824

ליטערארישע בלעטער נומ. 51 (2<5) ױיט 824 די מעפיסטאפעלישע אינטריגע, װאס ארבעט מעשיס אין דער געשטאלט פונס קרעטשמער, שטײגערט זיך צום סוף ביז אומהײםלעכקײט און גרויל. די ציג-צאפ װאקסס אויס צו א פאנטאססישיגראטעסקן םאנטאס, װאם שפריננט איבער דעכער און פלויטן און פילט אן די שטיבער מיט שרעק און רי שטעטלדיקע נעכט סים א מעשה ן.ן א סוף, װאס װעס זיך אפשר קיינמאל נישט דערשפינען. אנכאפנדיק די דאזיקע ביזאר-פאנטאסטישע צינ-צאפ בײ די הערנער, שטעל איך זי אװעק װי א כאראקטעריםטישן אר> נאמענם-רעקװיזיט צום שלום-עליכם דענקמאל, װאס מיר האכן נאך נישס אױפגעשםעלט. פאד קינדעד גײען זײ זיכער, זײ װײסן, עס װעט גום זײן אין דער לענג פון גאנצן װעג, װאס מען גײט מיט שלום-עליכמען. די קינדער זענען בײ אים אפנעקויפטע. די גרעסטע שעדעװרען פין דער קינדער-ליטעראמור פון דער װעלט צײכענען זיך אויס מיט זײער אײנפאכקײם םון סױזשעט און פמעט מאנאטאנער קאנסטרוקציע. צום בײשפיל פוש- קינס מעשהלע פון גאלדענעם פישעלע, װאס דעקם-אויף אויף א זײער בילדערישן אויפן די גראבקײט פון םענטשן, װען ער קומס צו מאכט, די אכזרױת און אומדאנקבארקײם בנוגע צי אנ- דערע, און פושקינס שטארקער פראםעסט קעגן דעם, די הארבע שטראף, װאם ער ברענגט אויף דער שלעכטער באבע — װערט פון קינדער אויפגענומען מיטן שטארקסטן ענטוזיאזם און נרעם• טער אײנשטימיקײט. קינדער האבן פײנט מוסר-זאגעריי, גראבע אפענע מוסר-זאגערײ, אבער דערפאר זענען זיי מיםן גאנצן הארצן פאר ווערק, װאם זײער יםוד איז מענטשלעכקײס, ליבע און גערעכטיקײט. און פון דאנען שטאמט אויך די צוגעבונדנקײט פון קינדער צו שלום-עליכמען. ש״ע קומט צו קינדער פשוט. גלײך מיםן גוט-םארנן זאנט ער זײ, װאם ער האט געבראכט. ער פראװעט נישס קײן אינ- טריגעם. א מעשה מיס א םעסערל, אדער א מעשה םץ א פוריכ-סעודה. און די מעשה איז, געװײנלעך. אויך פשוט, פאר די קינדער זײער נאענט יײן זייער פארשטענדלעך. א קינד האס געװאלט אװעקגײן מים חברה, א קינד האט געװאלס האבן א מעםערל. װאס קען זײן אײנפאכער דערפון? און װאס קען זײן פארשטענדלעכער? די קינדער הויבן אן פון דער עדשטער רגע אן מיסצו- לעבן מיט שלסעליכמס קלײנע העלדן, מיטםאכן מיט ױי זײ- ערע אנשטרענגונגען, ז׳יערע דערפאלגן און זײערע דורכםאלן. די מעשה פון מעסערל, װו דאס ײנגל װערט פסדר באתיבט פון די דערװאקסענע, זײנע אלע מעסערלעך נעמט םק צו בײ איס, <פדי ער זאל שוץ אײנמאל פאר אלעםאל װערן א םענטש. זיך נעמען צו א סםר) זײנע טײערםטע דערגרײכונגען שארם מעי אװעק מ־ט דער גרעסטער אכזרױת. און די קינדער בארעכסיקן אים דערנאך, װען ער איז נכשל און עבעט א םעסערל. עם בארעכסיקן אים די קינדער און עס בארעכטיקט אים שלום-עליכם, װעלכער האט דעם קלײנעם ײעל דערהױבן צום גרעסטן םים- באל פון מענטשלעכן געװיםן, װען די אוםבאלעבטע נאסור״ װאס ארום אים הויבט אן אויפלעבן, מאנען םון אים ן ריינקײט, יאום• שולדיקײט. מילדערט אדאנק דעם, װאס מען נעמט דעם ײעערמאן אויםן צימבל און דער טעות װערט אויפגעקלערס. אינטערגראלער און גאנצער אין דער קאמפאזיציע םיט א בסדרדיקער שטײגערוע פונם רעאלן אין סאנטאסטישן ביזארן ארײן איז ״דער םארשכופטער שנײדער״. דער שניידער שיםען-עליע שמע קולנו, װאס גייט קויפן א ציג קײן קאזעדאיעװקע און ברענגט אלץ צופירן א הײם א צאפ, װעלכער לאזט זיך נישט מעלקן. דאס שפיצל טוט אים כסדר אפ דער מעפיסטאפעלישער שענקער דאדיע, װאס זײן שענק שטײט אויף דער סאמע מיט װעג קיין קאזעדאיװקע. קעדיע / ןו$רשע ש ד ו ם-ע ל ■ 3 □ װעגן קינדער-ליטעראטור איז אפילו אין שרײבערישע אץ לערערישע קרײזן פאראן א פארשטעלונג װי װעגן א נישט-אויס- געפארשט לאנד. א לאנד פון גוזמאות, פון פאנטאזיעס און אומ- װארשײנלעכקייטן. פאר קינדער דארף מען ״צוטראכטן״ װונדער־ לעכע מעשױת, מעשױת, װאס הויבן זיך נישט אן און לאזן זיך נישט אײם. — אזא םיינינג איז זייער פארשפרײט און צוגע- קלעפט געװארן אי צום שרײבער, אי צום לערער, אי צום דער- ציער. און דאס קינד? דאס קינד איז דאך נישט מער װי דער ״חומר ביד הױצר״, _ װאס די עלטערע באשליסן, מוז ער מקבל זײן ובעל פרחו זאגן אמן. אבער עס װענדט זיך װאס פארא ״אםך די קינדער זאגן. צי זאגן זײ דאם מיטן גאנצן הארצן, צי נאר כדי ױצא צו זײן• ש״ע איז געקומען צום קינד אן די אלע אויבנדערמאנטע פליטערלעך — אן גוזמאות, אן װונדער און אן ״םעשױת״. זײן סױזשעט איז זײער איינפאך, כמעט גאר קײן םױזשעט ני&ט. װאס פארא םױזשעט איז ,דאס מעםערל״ אין פארגלײך מיט אזעלכע, װו פרינצן װערן ארעמע לײט, װו חױת װערן מענטשן, װו ריטער שפאנען;יך אײן, כדי צו ראטעװען װײבערישע ,שײנ- הײטן״, װו הימל מים ערד קערן זיך איבער פאר גרויס בריה- שאפס? און װאס פארא םױזשעט איז מאטל פײםי דעם חזנם? א מעשה װי אזוי מאטל זאגט קדישז א מעשה װי אזוי ער עסט בײ פעםיע ד• ר גראבער. א מעשה װי אזוי ער האט געכאפט ,פיש״, פיאװקעס הײםט דאס און אמאל דאס אויך נישט? א.ז.װ. און דאך, און דאך האט מען באדארפט הערן, װאם פארא אמן די קינדער זאגן אויף א שטיקל ש־ע. ש״ע איז נישט בלויז א גוטער לערן-און-לײען־מאטעריאל, ער איז א גרויםע מאר לישע קראפט אין דער פאלקס-שול. ער איז דער שרײבער, װאס ברענגט אין שולע די פרײד פון טיפער אינערלעכער אײניקײט, פון אײדלםטן פארשטענדיקן זיך צװישן לערער און קינדער, קינדעד און בוך. זײנע װערטער, װערטלעך און פסוקים זענען די פע• דים, װאס בינדן-צונויף די לערער און קינדער אין דער נאענטס• טער קרובהשאפט, װײל שלום עליכם אלײן איז דאך מיט אלע• מען א נאענטער קרוב, א הײמישער. מיר אח קײנמאל נישט אויסגעקומען צו זען, אז קינדער זאלן װעלן װיםן ,דעם סוף״, װען מען לײענט פאר זיי שלום עליכמען. זיי יאגן זיך נישט. יעדער שורה איז פאר זײ א גרויםער פארגעניגן. פארקערט, זײ קערן זיך אום צום פריער- דיקן, זאגן עם נאכאמאל און נאכאםאל. צום װײטערדיקן