Literarishe bleter · 1933-12-15 · 50 (15.12.1933) · p. Seite 812

ליטערארישע בלעטער נום. 50 (501> זײט 812 ם. 3?דשסרן /;?•#דישע א ג י ע ל א אײן פוילישע געזעלשאפט אין אלט-טשובין, װו הערמאן לובלי- נער זאל נישט זאגן זײן דעה. ער טיילט פאנאנדער שטעלעם לויט זײן אײגענעם אײנזען אץ געװעלטיקט איבער דער שםאט װי א פעאדאל אין מיטלאלטער. פונדעסםװעגן האט זײן אײנ- שטעלן זיך פאר איס, קאװאלםקין, גארנישט געהאלםן. און דער שול-קוראטאר האם זיין דעםיםיע נישט בוריקגעצויגן. בחינם זיך דערנידעריקט פאר דעם ײד. יעצט לעבם ער איבער םיט שאנד דעם מאמענט, װען הערמאן לובלינער האט אים םיט א ברײטן זשעסט דערלאננט די פראטעקציע־בריװ. יא, א םיין שטיקל ארבעט האט אבלאמאװ אפגעטון. דער אלט-טשובינער קרייז-נאטשעלניק האט זיך פארמאםטן אויף אים. דער קאצאפ װיל אים אומביענגען, װאס בלײבם אים יעצט איבער צו טוןז צו ױאם זאל ער זיך נעמעןז די צײטונג גליםשט זיך ארויס פון זיין האנס, ער הייבט זי אויף פון דיל און לייענט װייטער: ,די נײע דירעקציע פון דער װינער באן האט באשלאםן צו פארטיליקן די דרײ טויזנט קעץ, װאם װערן אויםנעהאלטן אין די פראכט-מאגאױנען, װייל דאס אויסהאלטן זיי באלעסטיקט דעם מלוכה-אוצר׳. און א ביסל נידריקער מיט קלײנע אותױת: ,די זעקם הונדערט באאסטע, װאס די באן האט אפגע- זאגט פין זײערע שטעלעם דארפן זיך דורכויס נעמען צום האנדל, און די אפגעשפארטע געלטער זײערע ארײנלייגן אין םסחר״. װאיטשעך קאײאלםקי האט זיך ביטער צעלאכט. דרײ טויזנט קעץ סארטיליקט מען, וױיל זײ באלעסטיקן דעם מלוכה- אוצר און ע ר װערט באזײטיקט פון דער גימנאזיע, װײל ער האט נישט גענינ הויך געשריגן .הורא״ צוליבן געזונט װערן פץ ניקאלאים ״נאסלעדניק״. אבער פרײ זיך נישט אבלאמאװ. מיר זענען זעקס הונדערט מענטשן און האבן א כוחו פונדעםטװעגן װײסט ער נישט, צי עם איז לױט זײן פבוד נאך אין צי עם פאסט פאר אים צו עפנען א געװעלב אין אלט-טשובץ װי קינד-אין-קייט קענען אים. ער, א פראפעסאר, װעט קאנקורירן מיט ײדישע קרעמער, װאם בוקן זיך צו אים אין דרײען און ציען פאר אים זיבן מאל אין טאנ זייערע קײלעכיקע היטעלעך. ער װײםט נישט װי אין אנדערע שטעם, אין אלט-טשובין זענען דאס שםילע און ארענטלעכע מענטשן. װען עם איז א דוחק אץ געלט קאן מען בײ זײ נעםען אויף בארג און אזוי גלאט כאפן אמאל א הלװאה. פארװאס זאל ער אײגענטלעך זײ רוינירןז ניין, קרעמערײ איז נישט פןןר אים. ער, קאװאלםקי, איז באשאפן געװארן צו גרעסערע אויפטוען און צו איידעלערער ארבעט. װען ער קאן א שטייגער זיך א פארמעסט טון מיט לובלינערן אלײן: אויםשטעלן נאפט-ציםטער- נעם אין אלט-טשובין, פארצעלירן װעלדער, בויען דאמף-מילן... א, דאס װאלם הײםן דערגרײכט א שםוםע אץ לעבן, און װעגן דעם טאקע לוינט זיך צו פארטראכטן. דער צוג האט אננעהויבן צו גײן לאנגזאמער, און צום םוף זיך אפנעשטעלט און איבערגעהאקט קאװאלםקים מחשבות. ער האט גלײך געמאכט דעם צעקנאדערםן םראק, האט אפנע- שטויבס די װײסע מאנזשעםן און איז אױםגעשטינן םון װאגאן דער לעצטער. א פאר מינוט האט ער צוגעװארט, ביז װאנען דער גאנצער עולם פאםאזשירן האם פארלאזט דעם אלטיטשו• בינע־ װאקזאל, און פדי נישט צו טרעפן זיך אויסן װעג םים באקאנטע און דער עיקר אױםצומײדן ז־אם הױז םון קרײז-נא- טשעלניק אבלאמאװ, האט ער זיך געלאזט אהײמגײן דורךהינ- טערװעגן און זײטיקע געםלעך. 3 י מ י י <םוף> דער צוג טראגט זיך פײל פון בױגן איבער די װאנדע- רענדיקע זאמד-בערגלעך און שיטערע װעלדלעך פון דעם מא- זאװיע־לאנד. אין ׳ װאיטשעך קאװאלםקיס אויערן שלאגט זיך אפ דער סקריפ פון רעדער אין דער געבראזג פ־ן אײזנװארנ. יעדער סקריפ איז א שלעכטער טאג. װיפל סקריפן — אזוי פיל שלעכ- טע טעג װארטן אויף אים. ער באטראכט די װײםע מאנזשעטן, װאס בלישסשען אפער פון די ארבל. איצש, װען עס איז שוין קלאר, אז ער בלייבס איננאנצן אן א שטעלע. װעם ער מוזן זײן אביםל שפארזאמער מים מאנזשעטן און קראגנס, דאםגלײכן מיט פאפיראסן. ער געמט ארויס דעם לעצטן פאפיראס, זיין בליק פארהאלט זיך א װײלע אױף דער או־פשריפט ,נאבלעסם״. ניין, מער טאר ער נישט רויכערן אזעלכע פאפיראסן. בײ זיין איצטיקער לאגע װאלט עס געהייסן פירן א פארשװענדעריש לעבן. ער קלאפט א װיילע מיט זי בײנערדיקע פינגער אין שאכטל אץ לאזס עס לםוף אראפ דורכן פענםטער פון לויפנ- דיקן צונ סיט אזא םאך מיט דע־ האנט, װי עס װאלט שוין געװען נאך אלעס. און פון צײטונגען װעט ער זיך אויך סוזן אפזאנן. דער ,קוריער װארשאװסקי״ איז א צו־טײער-ביסן פאר אים. ער װעט זיד באגניגענען מיט דער היימישער צײטונג דעם ,אלס-םשובינער גלאק״, װאס דער רעדאקטאר זשמיכאװסקי שיקט אים צו בחינם. דא דערמאנם זיך קאװאלםקי אין עפעם. ער ציט ארױם פון בוזעם-קעשענע דאס בלעטל, װאם ער האט גע• קויפט אויפן װאקזאל. ער זאטלט אן די ברילן אויף דער נאז און לײענט איבער דאס קעפל פון דעי־ צײטונג ,צװײ נראשן״. קאױאלסקי פארגעסט אויף א מינוט אין זײנע דאגות. א חמק■ שםײכעלע טאנצט אויף די ייננליש רויםע באקן: צװײ גראשן הם... אזױ פיל האט ער טאקע באצאלט פאר דער צײטוננ: אײן קאפיקע. נישטא אויף װאס זיך צו ריכטן. פאר אים, דעם פראפעםאר פץ געשיכטע, איז עס נישם קיץ װאזשנער לײען-מאסעריאל. דאך לאזט אים נישט אפ דער נײגיר א קוק צו סון, װאם דארטן שטײט אזוינס געשדיבן. זײן בליק פאלט אויף א פעטער אויפשריפט ״נײע פלאצײוקעס פאר דער אינ׳ טעליגענץ״. עס רײםט זיך בײ א־ס ארוים א טיפער זיפץ. זיין פלאצוװקע האט ער ענדגילםיק פארלוירן. צװאנציק יאר האט ער זיך ערלעך אפנענעבן מיט זיין פאך און איצט, װען ער איז געקוםען אין די מיטעלע יארן, םוז ער זיך זוכן א נײע פרנסה. ביי זיך סיף אין הארצן װײסש ער, אז א חיץ צו פראפעםור טויג ער צו גארנישט. סא װאם קאן איפ דא העלפן אזא צײטונג פאר צװײ גראשן? װאס מער אבער ער פאי־טיפט ױך אץ לײענען, אלץ ששארקער פאיכאפש אים, װאס דארטן שםײט געשריבן. ער לײענס און לײענט און עס אנטפלעקן זיך פאר אים זאכן. פון װעלכע ער האט די גאנצע צײט. ײאס ער איז געזעסן אויף םטאבילע שכירות נישט געטראכט• טאקע אזױ. אין א צײס װען ער, וײיששעך קאװאלסקי, פראפעסאר םץ היםטאריע אין דער אלט-טשיבנער גימנאזיע איז איננאנצן געבליבן אן א שטעלע, לעבן אויף דער פײלישער ערד רײכע ײדן אן זארג אץ םאטערניש. אין אלט-טשובין איז ד:ר מארק םארבויט מיט שטיינערנע הייזער, װאס געהערן צו ײדן. דער גרעםטער סאגנאם אין שטאט, כאטש אן אײראפעע־ לויט זיין האלטונג און א פאלאק פון איבערצײגונג, א־ז דאך פאיט נישם םער װי א ײד. און דאם װאם די צײטונג שרײבט. אז ײדן פארנעםען דעם אויבנאן, איז אויך ריכטיק. עס איז נישטא קײן