Literarishe bleter · 1933-12-15 · 50 (15.12.1933) · p. Seite 810

ליטערארישע בלעטער נומ. 50 (501) זײם 810 פאולעזונג פון יעלןב דעשםשינסןי אױפן װעג פון ריגע קײן פארױ האט זיך יעקב לעש- טשינםקי פארהאלטן אין וסרזיע אױף א װאך צײט. די פרײנם פון ײװ״א אי,׳ װארשע האבן אויסגענוצט די געלעגנהײט און זײ ארדענען אײן אין זאל פץ װארשעװער שטאםראם א סאר־ לעזונג סון יעקב לעשטשינםקי אויף דער טעמע ״די טראגישע לאגע פון די ײדן אין דער פאשיםשישער עפאכע׳/ די טעזן םון רעפעראט: די פארצױײפלונג פון אלע קלאםן פון ײדישן פאלק; די סיבית פון דער שםארקערער פארצװײפלונג בײ יידן״ אלס בײ נישט-ײדן; דער פאשיזם און זײנע עקאנאמישע םיבות; דער קאלאסאלער אײפשטײג פון די דײטשע ײדן און זײער איצטיקע ירידה; דער קריזיס און די צוגאב׳צרות בײ יידן, קלאסז-הארמאניע און אינטערעסן־דיםהארמאניע; אנשטאם קלאםן- קאמף — נאציאנאלער קאמף; אינטערגאציאנאליזם און װירם- שאפט, פאליםיק און קולטור; די ירושה פון קאפיטאליזם אין ײדישן לעבן; די עלי־ת און ירידות בײ פארשידענע קלאםן; םאציאלע און נאציאנאלע מעקלעריי; דער װוקס פון דער אר- בעטם-באזע ביי יידן אין לעצטן יארהונדערט; די איבערגעקער- טע םאציאלע פיראמידע בײ ײדן; די פאשיסטישע איבערגאננס- עפאכע. א צו-נאױוע פארשטעלוגג. די טעריטאייע װעט נישט אראפפאלן, וױ א טעלערל פון הימ״. זענען די טויזנטער פאראינםערע״ סירט אין םעריטאריאליזם <און אין דעם, װי עם שײנם, צװײפלט אפילו זילבערפארב נישם), דארפן זײ אונטערשטעלן די פלייצע און ארבעטן פאר דעם, שאפן אן אנטשפרעכנדע באװע״ גוננ. אזײ איז שיין דער דרך־העולם, און אזײ װעט עם אויך דןן זײן, ניכט געקוקט אויף דער בייזער איראניע פוןגעװיםע םקעפ״ טיקער און אויפן ביטול פון די קעגנער. ״װיפל איז דער שיעור צו רעדן װעגן םעריטאריאליזם? נענונ: נענוג צו םארדרײען א קאפ זיך ז4ון אנדערע׳ י- ביחעדם זיך זילבערפארב. ״ ' ח. זילבערםארב האם אפנים פארגעסן א באקאנם רוסיש שפריכװארם, װאם אין די ײנגע יארן הןןבן מיר אים ביי׳ א ענ־ לעכער נעלעננהיים געװען גוט אמנגעחזרט• יז ד:־>) ך .טרייב די נאטור דורכן טיר.־ך רײסט זי זיך ארייץ דודכך׳ ז פענםטער׳. קעגן דער ״נאםור׳, קעגן דער לעבנס-נוןטװענןײקײס .ך־ו; איז אוססעגלעך צו קעמפן נישט נאר מיט אפשפרעכוננען און קםיעות, נאר אויך נישט דורך דעם, {וןן♦.-ם׳בײזערם .שזך־ואוים ,■)יט און מ׳זאנם אפ איבער דער דאזיקער ״נאטור׳ דעם גןןנצן ,*יל־ . ׳/ג•• חמירא׳... זער נײער געשיכטע, - איצט איז די צײט פאר דער טעריטארי״ אליסטישער באװעגונג מער וױ רייף. און פון דער דריטער זייט - די מעגלעכקײטן פאר דער פארװירקלעכינג פון טעריטאריאליםטישע פלענער, סאר דער מא״ ביליזירונג פון די נויסיקע פאליםישע, פינאנסיעלע און ארגאני־ זאטארישע פאקטארן זענען איצט פיל גרעסער ײי מיט א*יאר 30 צורייק. די יידן־םראגע שטײט איצט װי א בײן אין האלז 'נישט נאר בײ אונז, ײדן, נאר אויך בײ דער אויסערער װעלט ארום, זי איז געװארן אין בוכשטעבלעכן זין פון װארט אן אינטערנאצי. אנאלע פראגע, װאס מוז איר לעזונג געפינען. האט איר, ח. זילבערפארב, אן אנדער לעזונג, אײסער טעריטאריאליזם, טא אדרבה לײנט זי ארויס ז אבער רעדט קלארע דיבוריפ, באננוגנט זיך נישט װי אין פאריקן מאל מיט צעשװו• מענע פארםולירונגען און דערצו נאך מיט אזוינע, װאס ליגן אפשר נאך לענגער אין קופערט און זענען נאך מער מאל איבער• געשאטן מיט נאפטאלין, װי דער טעריטאריאליזם... ח. זילבע־פארב וױיזט סיר אן, אז דער יוגנטלעכער מיכאל אסטור, װאס האט זיך אין ״ליט. בלעטער״ ארױסגעזאנט פאר טעריטאריאליזם און װאס איך האב זיך אן אים אנגעכאפט, גע- הערט נישט צו דער פאליטיש-ארגאניזירטער ױגנט, נישט ער איז בארופן צו רעדן אין איר נאמען, ער שײנט צו זײן א יונ• גערמאן פאר זיך. ״יעדנפאלס איז פון א ױגנטלעכער באװענונג פארן טעריםאריאליזס קײן שפור נישטא׳. האב איך גאר נישט געדאכט, אז מיכאל אסטור איז דער שליח-ציבור פון דער יוגנטלעכער עדה, איך האב זיך םאקע פאר• געשטעלט, אז ע־ איז א יונגערמאן פאר זיך. און דאך איז זײן ארםיקל פאר מיר געװען כאראקטעריסטיש און סיספטאמאטיש, וױיל מיר שײנט, מ׳דארף גאר נישט פארסאגן קײן באזונדערן געזעלשאפטלעכן חוש״הריח, כדי צו דערפילן, אז די לופט איז איצט אננעזאפט מיט דער טעריטאריאליםטישער אידעע, און ״די שטים פון דער יוננט׳ איז געיוען דער ע־שטער אנזאנ פון דעם, װאס דארף, װאס מוז קוםען. אויך די איבעריקע הונדערטער טויזנסער יוגנטלעכע, װאם בלױז א קלײנער טייל פון זײ איז פאליטיש ארגאניזירט, װארפט זיך הײנט אין די ארעמס פון קא- מוניזם, מארגן אין דער ארמײ פון רע־ױזיאניזם, *און די איבעו״ װיגנדע מערהײט ״שיעפט זיך גלאם ארוםי איבער די שטעטלעך אן ארבעט, אן האפענונג, אן שט־עבונג׳, װי דער זעלבער מיכאל אסטור דריקט זיך אויס, -'אויך זײ װעלן קומען צום טע־יטאר־ יאליזם, װײל ער װעט ױי געבן א האפענונג און װייזן אן אויםװעג. און אפילו די פאליטיש־ארגאניזירטע - זבנען זײ דען פאר־ פאלן פאר דער טעריטאריאליםטישער באװענונג? שוין אפגערעדט םון די אלגעסיינע פאקיטארן, װאס װעלן זיי שטויסן אהין, װעט א נעװיםער טייל פון זײ אין טעריטאריאליזם געפונען א זיכערן שטיצפונקט אין קאמף קעגן דער געפערלעכסטער פלאג פון אוג־ זער צײט - קעגן װילדן שא־ויניזם, קעגן נאציאנאליםטישער דבקות, קעגן דער שטרעבונג צוריקקערן זיך צו די אפגעלעבטע טראדיציעס און ירושות פון דער לאננ־פארשװונדענער פארגאנ־ נענהײט. נאר דער טעריטאריאליום װעט קענען מיט דערפאלג םירן דעם דאזיקן קאמף, װײל אויך ער װעט געבן אונזער יוננט א נאציאנאלן אידעאל, אבער נאר אזא, װאס איז נעװענדם דורכײם צו דער צוקונפט, װאס 'געפינט זיך אין פולן השכט מיט די פ־אגרעסיװסטע אינטערנאציאנא/ע שטרעמונגען פון דער מענטשה־יט. ער װעט אויך בילדן מיט זיך די םעכטיקסטע פעס־ טונג פאר אונזער מאדערנער ײדישער קולטור, פאר דער מוטער־ שפראך פון די םאלקס־מאסן. ח׳ זילבעיפארב איז דאך גרײסמוםיק: ״װאלטן די טערי״ טאריאליסטן, שרײבט ער, נעקאנט קומען מיט א טעריטאריע, װו די ײדישע םאסן װאלםן געקאנט נעפונען ארבעט און ברוים און דערצו נאך אויטאנאם אײנארדנען ז־יער נאציאנאלן לעבן, װאלטן צענדליקער טויזנטע־ צוגעשטאנען צום טעריטיאריאליזם׳. עס באקומט זיך אזײ: ס׳איז פאראן 'עפעס א מ־ן חברה םעריטאריאליםטן, װאס זענען ״מחויב להעמיד׳, ארויפלײגן בסזוסנים אויפן טעלער א פארסיקע םצריטאריע מיט א?ע כא־ קװעמלעכקייםן, און רעמאלט וועלן דיל צענדליקער טײזנטער בא־ מיליקן אננעמען די דאזיקע מתנה. אנדערש זענען זײ ״ניכט צו האבן׳, װי די דײטשן זאגן, און גײ מאך מים זײ... דאס איז אביםל