Literarishe bleter · 1933-12-15 · 50 (15.12.1933) · p. Seite 809

זײט 809 ליטערארישע בלעטער נים. 50 מס5) איז בכלל דער געװיכט סון דער ציוניסטישער באװעגונג אויף דער עםנטלעכער פאליטישער ארענע און אין דער געזעלשאפמ־ לעכער מײנונג פין דער אויסערער װעלט זײער שטארק אויסגע- װאקםן• אין נישט בלויז אין דער בירגערלעכער געזעלשאפט, נאר אפילו אין די ראדיקאלע סאציאליסטישע קרײזן האט זיך די בא־ צױנג צום ציוניזם און צו' דער טעריטאריאליםטישער אידעע בכלל ראדיקאל געענדערט. װעגן צװײטן אינטערנאציאנאל שוין אפגערעדט, נאר אםילו אין דער ארכירעװאלוציאנערער״ םאװע• טישער געזעלשאפט האט די טעריטאריאליסטישע אידעע געסונען די פולע אנערקענונג. י ס׳איז גענוגיצו דערמאנען די בארימטע דורך און דורך טערימאריאליםטישע רעדע ס״ון סאװעטישן פרע־ זידענט קאלינין אויפן 'צוזאמענפאר פון ,געזערד׳' מיט אײניקע יאר צוריק. און װידער אםאל - װי נישמיק ז$ל נישט זײן דער פראקטישער װערט פון בירא־בידזשאן <דערצו זענען דא םפעצי־ פישע םאװעטישע סיבותי, איז זײן פרינציפיעלער און סי״מפטאמא־ טישער באדײט קאלאם״ל. דאם זענען אלץ אביעקטױוע פאקטן, איבער װעלכע סאר־ שידענע סקעפטיקער און אפשפזןטער װאלט נישט געשאדט צו סארטראכטן זיך. - אם כן - װעט מען מיך געװים גלײך םרעגן - בײ אזעלכע נצחונות פון דער טעריטאריאליסטישער אידעע, מיט װאס זשע פארט דערקלעיט זיך דאס אונטערגיין םון דער ספעציעלער טעריטאריאליםטישער ארגאניזאציע און דער ריין־טעריטאריאליס־ טישער באװעגונג בכלל? דאס דערקלערט זיך דער עיקר דערםיט, װאם דעם קאמף קעגן טעריטאריאליסטישן ציוניזם האט דער ר יי נ ע ר טעריטאריאליזם נישט געקאנט אויסהאלטן אין״ ער האט געמוזט פיאצן. װי לאנג די לאגע אין פאלעסםינע איז געװען אומקלאר, מטושטש, װי לאנג אין נעפי פון ציוניסטיגע האפענונגען און טרוימפן האט נאך געװעלטיקט די אילוזיע װעגן ״גאולה שימה, װעגן פולער אײסיײזונג פ־ן נלות - האט אויף די טעריטאריא־ ליסטישע װאנשאלן דער קאלאםאלער געװיכט םון די אלטע ״טרא־ דיציעס און פון נאציאנאלער״ראמאנטיק געזיכערט די פולע אוי־ בערהאנט פון פאלעסט״ינע לגבי״װעלכער נישט איז אנדער טערי־ טאריע. דער פלאץ פאר ריינעם טעריטאריאליזם װיערט בײ אונז אפגערײניקט נאר אין דער מאס, אין װעלכער דפר טעריטאויאליסטישער זין, ד״ער פרינציפ פון קבוץ־גלייות װערט אין צױניזם אויםגעלעבט און אויסגעשעפט. ובכן — נישט מיט טב און נישט מיט 10 יאר צוריק, נאר ערשט איצט װערט ביי אונז אינעװייניק פריי דער באדן פאר דער טעריטאריאליסטישער באװעגינג. דאס איז פון איין זײט. פון דער אנדערער זייט איז די נויטװענדיקײט אין דער טעריטאריאליסטישער לעזונג פון דער ײדן־סראגע נאך קײנמאל נישט ארויסגעטראטן אזוי שטארק אין אזוי קלאר או״ן בולט ווי אצינד. מיט 30 יאר צוריק, װען די טעריטאריאליסטישע באװע־ גונג איז אויפגעקומען, זפנען םאר דפר ײדישפר םאסן-עמיגראציע נאך ברײט געעפנט געװען די טויערן פון די אײנװאנדערונגם־ לענדער, איבערהויפט סון די פארײניקטע שטאטן, װו ײדן האבן געמאכט א לעבן און א גוט לעבן. דאס האט אין א געװיםער מאס די שארפקייט פון דער טעריטאריא״ליסטישער פראבלעם אפגע־ טעמכט. און אפילו נאך דער מלחמה, װען די גרויסע יי״דישע קבוצים אין מזרח־אײראפע האבן זיך געפונען אין אן אויםערסט־ שװערער לאגע, איז, חוץ די״משיח־אילוזיעס, װאם די באלםור־ דעקלאראציע האט מיט זיך מיטגעבראכט, די אלגעמיינע וװלקא־ ניש-אויםגעברויזטע אטמאסםער, װאס איז נאך געװען אנגעלאדן מים גרויסע רעװאלוציאנערע ערװארטונגען,"נישט צוגעפ״אסט גע־ װען םאר דער אויםל״יבונג םון א טעריטאריאליסטישער באװעגונג. איצט אבער, נאך דעם אלעם, װ״אס מיר האבן איבערגע• לעבט, נאך דער אוםגעהויער רײכער דעי־םארונג, ו״ואס מיר האבן אנגפזאמלט אין אט די ״געדיכטפ׳ יארן פון אויםשליסלעכן היס- טארישן געװיכט, און איבערהויפט נאך דער ײדן-קאטאםטראפע אין דייטשדאנד, װאס פפנט םיט זיך אויף גאר א באזונדער העכסט-באלערנדיק בלאט, װאם האט נישט זיין״גלײכן אין אונ- ריטאריאליזם איז לאנג טויט, באגראבן און באשאטן? אדער אםש״ר געהערט די דאזיקע אקסיאםע צו דער קאטעגאריע אקםי• אמעם םון יענעם בעל־דרשן: ״דאס איז ידוע, אז ראובן איז נעװען א בלינדפר אויף אײן אויג׳?.. איך האב די העזה צו באהויפטן, אז װי שארף און קאםעגאריש די דאזיקפ אקםיאמע זאל נישט קלינגען, איז זי אין גרונד םאלש. די קברנים םונם טפ• ו״יטאריאליזם שװפבן אויפן אויבערפלאך פון די געזעלשאפטלעכע פראצעסן און געשפענישן, זיי זעפן אבפר נישט דאס, װאס ס׳קומט פאר אינפװײניק, זײ דרינגען נישט״ארײן אין מוך פון״ די זאכן און דעריבע־ באקומען זײ א בילד, װאם איז להי§וך צו דער אםתער ךוירקלעכקײט. אמת איז, אז די ספעציעלפ טעריטאריאליסטישפ ארגא• נ י ז א צ י ע איז פארשװונדן, אבער אין דער זעלבער צײט האט די טעריטאריאליכטישע א י ד פ ע געלאזן טיםע װארצלפן און באהערשטיאײן פאזיציפ נאך דפר אנדערפר, סיי כלפי פנים, אין לעבן פון יידישן ״סאלק גופא, סײ בלפי חוץ, אין דפר גפזעל• שאפטלעבער מײנונג״ פון דע״ר אויםערער װעלט און אפילו אין דפר כםצרע פון אינטערנאציאנאלע פאליטישע םאקטארן. צוערשט פלפי פנים. די קברנים פון טעריטאריאליזם לאזן ארוים פון אויג אדער װילן נישט פארשטיין, אז אין יםוד פון ציוניזם, װאס״ איז פאר די לעצטפ עטלפכע צענדליק יאר אויסגעװאקסן אין דער נרעםטפר און מפכטיקםטער באװפגונג פון ײדיש־ פאלק, איז נע• לפגן די טפריטאריאליםטישע אידעע, די שטרעבונג צו אן אײגענעם לא״נד און א זעלבסטשטענד־קן נאציאנאלן לעבן. נאטירלעך, קאן קיינער נישט לײקענען, אז אין ציינױם איז דאס פנג פארפלאכ״טן מיט אונזעיע אלטע. פעםט-איינגעװארצלטע טרא• דיציעס און םיפע ראמאנטישפ איבערלעבונגען, אז דאס אײגענע לאנד האט דארט באדײט נישט סתם טעריטאריע, נאר דאס הײ־ ליקע לאנד פון אונזעי־ע אבות. נאך מער - דװקא סאר דער לעצטער צײט, אין פעריאד פון נאך באלםור־דעקלאראציע, װען ס׳װײזט ז־ך באשיינפערלעך ארויס, אז ס׳איז אויסגעשלאסן, פא- לפסטינע זאל קענען װערן דאס לאנד פון קבוץ־גליות, פארלירט דער ציוניזם װאס-װייטער אלץ־מער זיין טעריכאריאליכטישן זין. אביעקטיװ גענומען, איז דער טעריטאריאליזם, אלם די רא■ דיקאלע לעזוננ פון דער ײדן פראגע. אצינד פון ציוניזם אינ• גאנצן פארשי־װנדן, און זײן ארט פארנעםען און פולן מיט זיך אן די אלטע טראדיציעס, די ראמאנטישע איבעריעבונגען און די שטרעבונג צו לעזן בלומרשט די יי ד י ש קייט־פראבלעם. אבער יפדער, װאם איז נאענט באקאנט מיט דער אנטיויקלונגס• נעשיכטע פון דפר ציוניםטישער באװעגוננ, װיים, אז אין דער אידפאלאניע םון דער באװפגונג האט דער טעריטאריאליס■ טישפר ״מאמענט אין זײן סולן קעגנזאץ צום גלות, דאם זעלב• שטענדיקע נאציאנאלפ לעבן פון יידישן פאלק, תמיד געשפ־לט די הויפט ראל. און ם׳איז ביז נאר כאראקטעריסטיש. אז אפילו היינט צו טאג װאגט דער צױניזם נישט אפיציעל אפזאגן זיך םון זײנע טפריטאריאליםטישע אילוזיעס. פארקערט, מ׳באמיט זיך מיט אלפ בוחות אט דעם קראנקן פונקט אין דפר באװעגונג - דפם נעצװוננענעם אפזאג פון קבוץ-גליות-פרינציפ - װי װייט נאר מפגלעך אויסצובאהאלטן און פארמאסקירן. מ׳קאן, בכן, מיט םולע רפכט זאגן, אז די טעריטאריאליס• םישע א י ד ע ע האט פאר די לעצטע פטלפכע צענדליק יאר אפ• געהאלטן גװאלדיקע נצחונית צװישן דעם ײדישן םאלק און זיך דארט שיפור נישט אין דער הערשנדיקער אידפע םארװאנדלט. נישט קײן קלענפרע נצחונות האט די טפריטאריאליסטישע אידעפ צי פארצײכפנען אויך בלפי חוץ. ם׳איז גענוג צו דערמא־ נען זיך, אז מיט א יאר 40-30 צוריק איז די עצם אנערקענו״ננ סון ײדן אלם א באזונ״דפרפ נאציע, צו אלפ אנדער״ע נאציעס גלײך, געװען אין דפר אויםערער װעלם ביז גאר אפגעםרעגט. און נאסירלעך, אז צו יידישע פרעםפנזיפס אויף"א זפ״לבסטשטענ־ דיק נאציאנאל לפבן, אויף א באזונדערע טפריטאריפ האט םען זיך באצוי״גן װי צו עפעס א סשונהדיקפר עקזאקםישער םאנטאזיע. אצינד האבן מיר הינטער זיך די באלםור-דעקלאראציע, באשםע• םיקט דורך רער םעלקער־ליגע, די עםנםלעך־רעכטלפכע אנערקע־ נונג םוץ א נאציאנאלער הײם םאר ײדן. װי נישטיק זא״ל נישט זײן דער פ ר א ק״ם י ש ע ר װערם םון דער דאזיקער דעקלאראציע, איז דאך איר פרינציפיפלער באדײם ז״ײער װיכםיק. װייםער