Literarishe bleter · 1933-12-15 · 50 (15.12.1933) · p. Seite 808

יטערארישע בלעםער נום. 50 (501) זיים 808 געװען פונקט דער היפיך - אן ערלעכע דעציזיע, א פראםעםט, א מיטיקע טאט. נישט דער װײן, נאר דאם געלט האט אויף אים געהאט די דעצידירנדע השפעה. ס׳איז שלים, װאם םען דארף דאם זאגן. אבער: איך װאלט זיך געשעמט, װען ם׳װאלט הײנס גע׳ װען דאס ערשטע מאל, װי איך זאג עם. הויפטמאנם תאװה צו געלט האט אים באפוילן ארויםצו• ברענגען אויפן מארק נישט פא־ענדיקטע, נישט אויםגעטראגענע דראמעס, און ם׳האט אים געבראכט צו שרײבן ראמאנען. אונטער װעלכע זיין זשעני איז נאך געװען קענטיק װי א דינער שאטן. געלט פאדערן אויך זיינע דרײ פאלאצן: אגנעםענדארף אין די אלפן־בערג, די דענזע ביים באלטישן ים און ראפאלא אין איטאליע. גנלט פאדערט אײך זיין זון, װאם צו דרייסיק יאר האט ער שוין הײנט דאס ד־יטע װייב. געלט פאדערט דער גאנצער סנאביסטישער לוקסום, װאם הויפטמאן האט איינ■ געפירט אין זיין םביבה און אין זיין הויף. געלט האט איועקגעלײגט דעם װעלט-בארימטן דיכטער םון דער ערשטער אנטי״קאפיטאליםטישער דראמע. 9 און װאס האט אים געהאלפן אט-דאם גאנצע ערנלאזע רעדן און דאס גאנצע נידריקע שװײגן זיינס? — נארנישט. די נאצישע פרעסע לאכט און שפאט פון זיין באזוך אין א שטורמיסטן׳קאזארמע. די נאצי-פרעםע האט טײװלאניש׳איראניש געשריבן, אז ס׳איז געװען א ״בילד פאר די געטער׳ צו זען, װי אזױ דער סאציאליסטישער דיכטער ואט אויפגעהויבן זיין האנט צום היטלער׳גרום ביי א פייער לכבוד דעם אלפאנס הארסט װעסעל, װעמען די נאצים האבן אויסגעקליבן פאר זײער סימבאל. און פון דער גימנאזיע אין קעניגסבערג, װאס די רע• פובליק האט אננערופן אויף זײן נאמען, האט מען די װערטער גערהארט הויפטמאן אראפגענומען, אויסגעמעקט. אויסגעמעקט ביסטו אויך אין מיר. 10 אזוי ביסטו געשטארבן נאך פאר דיין טויט און װעםט פאראכטעט אפילו דורך די, װעמען אלע פאראכטן. זאל דײן זכר זײן פארגראבן אונטער דערנער. זאל דיין בילד זײן באגראבן אין שטויב. נאסן ם־אנצױזישן : 2. ק$רע?ב8ך אויס פחד, אוים עקלדיקער שװאכקײט. װי ם׳איז װיים די לבנה פון דער ערד, אזוי איז װײט זיין נשמה פון ריינע, איידעלע װי טאסקאניניס, ווי איינשטיינס. 6 דו האסט נישט געקענט בײשטײן דעם נסױן, װען זײ האבן דיר פארגעלייגט צו שטעלן איינע פון דיינע פיעסעם. דו האסט זײ בשכר זיי מוחל גיײוען אלץ, אלץ. פארן שכר, װאס זײ װעלן אזוי ארום דערהויבן זײער טויזנטמאל באשפיגענעם נאמען. און ם׳איז דאך נאך נישט אזוי לאנג, זינט גערהארט הױפטמאן האט דעם רעפובליקאנער עבערט, דער פרעזידענט םון דער דייטשער רעפובליק אינם ראט׳הויז פון ברעסלוי, האר• ציק, אײנמאל און נאך אמאל די האנט געדריקט <איך, נאר, האב נאך דאן געהאלםן די פעםט׳רעדע). און ס׳איז דאך נאך נישט אזוי לאנג, זינט ער האט עפנטלעך זיך געקושט מיט פאול לעבגן, דעם לעצטן פון די פרעזידענסן פון דײטשן רײכסטאג, דעםזעלבן, װאס שלעפט איצסער אױף זיין רוקן שטיינער אין א קאנצענטראציע׳לאגער. 7 װילהעלמס זון, דער דײםשער קרוינפרינץ, האם שױן מיט דרײ יאר צוריק געזאגט צו הויפטמאנס מוזיניק (ײעלכער האט אונז דאס שמײכלדיק דערצײלט): ״זאגט אייער טאטן, — האט זיך אויסגעדריקט דער פרע׳ כער קייזער׳זין, — אז ער מעג זיך אנםשפרעכנד גרייט מאכן, כדי ער זאל נישט האבן קײן םאלשע אריענטאציע, װען מיר װעלן קומען צו דער מאכט״. .מיר״ זענען אפילו צו דער מאכט נישט געקומען. אבער הויפטםאן האט זיך געםאכט גרײט. 8 הויפטםאנם לעבנם׳שטײגער האט אויף דעם אלעמען געהאט א גרויסע השפעה. זינט יארן איז אים דאס לעבן א־ממעג־עך אן װייניקסטנס צװיי פלאשן װײן א טאג. ם׳דוכס זיך אים, אז אויב נישט, װעט ער בײנאכט היץ קייגן. איך פארגין אים דעם דאזיקן אױסרײד. אבער: מיט דער אײגענער קװאנטיטעט רידסהײמער װײן װאלט אויך מעגלעך נ/ זןדיד / פ$ר'ז איז די שטדדים-פאליטיק אז אויסװעג* (אן זזנטפער א7'ף ם. ז'לבפרפארבס ארט'קל ..?אזזנג אדטר קסייע״) ובכן - נישט באגרינדן װי געהעריק די הנחות און אויס- פירן, נישט אנטװיקלען די געדאנקען האב איך דא בדעה, נאר אײניקע מיםפארשטייענישן צעשטרײען און אייניקע פונקטן 'צו דער דיסקוםיע אנמערקן. נמנו וגמרו: דער טעריטאריאליזם איז שוין לאננ טויט, ליגט באגראבן טיף אין דער ערד', אדער אין בעםםן פאל ,טיף באהאלטן אין א קופערט, איבערגעשאטן מיט נאפטאלין׳, וױ ח׳ זילבערפארב װיל האבן. די טעריטאריאליסטישע באוועגונג איז פארשװוגדן, פון דער טעריטאריאליסטישער ארגאניזאציע איז קײן זכר נישט גע- בליבן - איז װאס איז דא צוירעדן װעגן טעריטאריאליזם? נ איז וױרקלעך די מעשה אזוי? איז דאם אמת,אז דער טע• אין מיין פאריקן ארטיקל ״דער גראדער ענטפער אויף דער פארפלוכטער פראגע׳ הןוב איך געװען נעשריבן, אז די טערי־ טאריאליסטישע פדאבלעם איז א צו־גרויסע טעמע, מ׳זאל זי קא׳ נען ערנסט באטראכטן אויף די שפאלט־ פון א םפעציעלן ליטע- רארישן װאכנבלאט. עס פאדערן זיך פאר דעם גרעםערע אפהאנד• לונגען, פאר װעלכע אין אזא מין װאכנבלאט איז פשיט קײן פלאץ נישםא, און איך מוז זיך דעריבעי באגנוגענען ב־ויז מיט א פאר באמערקונגען צו דער דעבאטע. יײדער, האט דער חשו׳ בער״רעדאקטאר געפונען פאר נויטיק דעם דאזיקן זאץ אייםמעקן. איך מוז דא איצט, אין צוזאמענהאנג מיט מיין ענטפער ח׳ זיל׳ בערפארבן," דאס זעלבע װידער איבערחזרן, און איך װיל האפן אז דאס מאל ״װעט דער רעדאקטאר זײן מילדער צו מיר.