Literarishe bleter · 1933-12-15 · 50 (15.12.1933) · p. Seite 807

זײס 807 ליסערארישע בלעסער נום. 50 ונס5ז אלײן באפרײען פון םאראורטײלן אין אראפנעמען דעם חרם און באיקאט אײף יידיש אין םאלעםסינע. ם׳איז זײער זאך, ם׳איז אונזער אלעםענס זאך, םוזן מיר אלע אויפנעמען דעם קאםף. הײנט קאן מען נישט ױצא זיץ מיס .פראטעסטן קעגן רדיםות און גזירות׳. הײנס מיז מען אלײן אױסשטעלן לעבע׳ דיקע פאזיביעם. די פאראינטערעסירטע אין ײדישער מאסן-קילםור, מוק העלפן אויפבױען א פאזיציע םאר דער דאזיקער קולטור אין הארץ פון ארץ-ישראלדיקן ישוב, — אין מל׳אביב. םעטיקײט זאל נישט ױין קיין אבםטראקםע, קלייזלדיקע, און הענגען אין דער לופטן, מוזן זיך איצט אװעקשטעלן אין דער קאםםס-ריי >.ון םיט באגײסטערונג און ליבע צולײנן א האנט צו דעם גרויםן װערק םון אױפשטעלן דאם באראכאװ-הויז אין תל-אביב. דאם ״קלײנע טשערנאװיץ״ אץ תל-אביב אין אסריל 1933 גים מיר דאס רעכט צו גלויבן, אז די דאזיקע פארשטענדניש םאר דער װיכטיקײט פון דער קולטור״ארבעט אױף ײדיש אין פאלעסטינע איז גענוג רײף געװארן בײ דער ײדישער פאלקם- אינטעליגענץ און אװדאי בײ די ײדישע מאסן. מוזן זײ זיך •#?פדעד קעד׳) / געדהאדט הויפטמאנם שאנדע איך בין געשטאנען מיט הויפטמאנען אויף דער לאנקע. םיר האבן געשמועסט. איך האב באמערקט - דאם איז געװען מיט צװײ יאר צוריק, — װי ששארק אומזיכער ער איז נעװארן אין פאליטישן זין. איך האב צו אים געזאגט: — װאם פאלט דיר אײן? דו װעםט דאך נישט, חס• ושלום... םאר יענע לייט װעסטו דאך סיי-װי אייביק זיין דער דיכטער פון ״די װעבער״. — הויפטמאן האט געלײקנט. ער יזראכט גארנישס װעגן א־בער- אריענםירן זיך. ער האט מיט מיר מסכים געװען. פולקאם. מיר זענען געװען בדעה אחת. דע־ מעדיקער פלעש איז הײנט א פליט. זיצט אין לאנ• דאן. דער מאלער םלעװאגט איז םוימ. אײנשטיין װאלגערט זיך ארום איבער דער װעלט. און הויפטמאן... 4 הויפטמאן חנפעט זיך צו דער חיהשער באנדע. דער דא■ זיקער מענטש, װאס איז נל-ימיו געװען א דינער פונם ״ואהבת לרעך פמוך״, פארנויגט זיך איצט פאר זײנע טויס״שונאים. אין נישט נאר ער פארנויגט זיך, — ער ה ע ל פ ם זײ צו. זײנע באגאבטע פרײנט זענען געװארן די קרבנות. ער האט נעשװיגן. אבער דאס איז נאך נישט דאם װיכטיקסטע. ער, מיט זײן פאפולאריטעט אין דער װעלס, בײ דער אכטונג, פון װעלכער זײן נאמען געניסט, האט געקענט א טויט-קלאפ געבן דער רע- פואטאציע פון דער מערדער-חברה. ער האט געקענט אױפהױבן א װעלט-װײט געהערטע שטים קעגן די אינקװיזיטארן, די ליג- נער, די לענאליטעטס-שװינדלער, װאס מאכן א יאגד אויף זײנע, הויפטמאנס װעבער-מענםשן... ״איך קען םער נישט שװײגן״ האט טאלסטאי א נאמען געגעבן זײן װערק פון די לעצטע יארן. און נאך אויף דער שװעל פון קבר האט ער אײסגעשריגן זיץ ״איך קען נישט שװייגן״. הויפטםאן... קען. 5 ער װײםט גענוי, אז דע־ טריק פון די נעםיינע תפיסה- שוםרים איז צו אידענטיםיצירן יעדע נײע רציחה מיטן םײער- לעכן. דערהויבענעם װארט ״דײטשלאנד״. און דאך האט ער מיט זײן לעצטן שפאר-ביסל כוח ארױסגעהאנגען די האקנקרייץ- שמאטע אויף זײן הויז. נ דער םענטש, װאס שרײבם די דאזיקע שורות, איז נעװען הױפטמאנס א פרײנט א גאגצן לעבן לאננ. הויפטסאן איז אפילו עלטער פון מיר, אבער מיר זענען בײדע געװען ױנג, װען מיר האבן זיך צום ערשטן מאל באגעגנט. און מיר זענען אונזער גאנצן װעג געגאננען צוזאמען, םון דעמאלט אן ביז הײנט. ניין: ביז נעכטן. איך בין געװען דער שומר פון זיין נאמען אין דייטש- לאנד. איך בין מיט אים געגאננען דורך פייער און װאסער, דא, אויך דורך װאםערדיקם...). איך האב געשלאגן םײ רעכטס, סיי לינקס, װען מען האט מיר אים געװאלט פארטשעפען. און איך האב אים אלײן געשלאגן. װען ער האט נעװאלט זײן קאפ לאזן זינקען. איך האב אים מוט און בטחון נעגעבן, װען ער איז צוריק צו זיך געקומען. זײן צװײטע ױגנט, זײן װידער- אויפקים אין די עלמערע יארן האט מיר גליק געגעבן. און נישט אפהענגיק פון אלע ליטערארישע ענינים, האב איך דעם מענטשן געליבט, דעם שטילן, דעם פרײנס, דעם באגנאדעטן. 2 נישטא מער זינט נעכטן קײן געמײנשאםטלעכטס צװישן מיר און אים, נישט אין לעבן, נישט אין טויט. איך קען מער נישט דעם דאזיקן טרום. דערנער זאלן װאקםן דארםן, װו זײן שמרויכלנ- דיקער םום װעט טריט שטעלן. און װערגן, דערװעגן זא״ אים דאם באוװסטזײן פץ זײן שאנדע אץ יעדן אויננבליק. גערהארט ױויפטמאן איז ערנלאז געװארן. 3. ם׳אױ געװען אין בערלין, אין א זומער-אװנם. ם׳איז גע- װען אינם גארטן פון אונזער פרײנט פלעש, דעם סעדיקער. אײנשטײן איז געװען צװ־שן די געםט, דער מאלער הלעװאגט און נאך צען, צװעלף באדײטנדיקע םענטשן אויםערדעם. יו *ישרנר קער, דשר נ*רימם*ר יױיז־ך״סשזר ס־־זסםשעלער, ג*װ. םיס*רנעלזער סון ״נעריינער ם*:עני*ט־, דער גרעססער רײסעער סע*טשר- קריםיקער, *יז געװען דעריעניקער, װעינער הןט נערר.*רס היינסס*נס ס*י*נט *נטדעקם, *ון םיס זײנע ייינ-געז*נג*ן ס*רן דינסער סין ״די װענער״ *ים דערןנערם די דײםסע נמ*, נ*ך *ין רער ם*נ*רניסםיס*ר נײט. *יעם זינס דער ײד *יםרעד קער *ין גיית, *ץ ניסערער ניים, *ין •*ריז, *ין נער־ ת*רם הויסםמ*ן סנײדם זיך *ויף עו װערן דער נבי* סין ג**יזם. 9. ק.