Literarishe bleter · 1933-12-15 · 50 (15.12.1933) · p. Seite 806

ליטערארישע בלעםער נום. 50 (1ח5) זײם 806 װאלט אויך די קולטור-ארבעט אץ פאלעםטינע באקוםען #ן אנדער שװונג און פאטאס. אבער די ארבעט גוםא םיז יעדנפאלם געטאן װערן. די יידישיםםן און די ײדישע קולםור• ארגאניזאציעם אץ דער גארער װעלם מתן אויסנעםען די אקםועלע אויסגאבעװעגן אסיסטעמאטישערקולטור־ארבעט אויף ײדיש אין פאלעםסינע. םען מח ־זנהױבן ארויסגעבן פערי• אדישע צייטשריפטן, מען מוז שאסן אנהויבן סון קינדער-הײמען אץ שולן אויף ײדיש, פאלקם׳אוניװערסיטעטן. די פועלי-ציץ טיען זײער ארבעט םײ װי. אבער אנדערע װילן אין דעם זען בלויז א פ א ר ט ײ־ארבעס. בעת פאקטיש אח די דאזיקע ארבעט פון א פיל װײטערן אויסקוק — א היםטארישע ארבעט אין די אינטערעסן נישט נאר פון די ײדישע אײנװאנדערער אין פא• לעםטינע, װעלכע נויטיקן זיך םמש װי אין ברויט אין אזא ײדישער קולטור-אטםאספערע אץ ארבעט; דאס איז נישט װײ• ניקער אין די אינטערעםן פון מיליאנען יידישע מאסן אץ דער נא־ער װעלט, װעלכע װעלן שעפן מוט און באגײסטערונג אין זײער װײטצרדיקן קאמף פאר די קולטור׳רעכט און באדערםע• נישן אין זײערע װוין׳לענדער פץ דער פאזיציע, װאם יידישע מאםן׳קולטור װעט באקוםען אין לאנד םון אויפגײענדיקן יידישן םאסן׳לעבן אץ פאלעםטינע. דאם איז געװען דער הײפט׳געדאנק, װעלכער איז אין פארשידענע װאריאנטן ארויסגעבראכט געװארן אױף דער קלײנער באראטונג אין תל׳אביב, א באראםונג, װעלכע האט פאקטיש רעפרעזענטירט די ײדישע קולטור־געזעלשאפטלעכקייט םון פאר• שידענע שאטירוננען און פאדבן אץ סארשידענע לענדער. נישט כדי צו טאן א טובה פאלעסטינע, נאר כדי צו שטעלן א װי• דערשטאנד דעם אננרײפנדיקן העברעיזם מ ח ו ץ פאלעסטינע, כדי צו פארשטארקן די פאזיציעס פון ײדיש אויםער פאלעםטינע, מוז אויפגענומען װערן די ײדיש׳ארבעט אין נאלעסטינע. ׳ איצט גײט אן אין פארשידענע לענדער פון אײראפע און אםעריקע אן אקציע פארן ב א|ר א כ א װ-ה ו י ז א י ן ת ל׳א ב י ב. גראד איצט פאלט אייס די 17׳טע יארצייט פון נרויסןיידיש׳פראלע• טארישן דענקער און פון אלעמען אנערקענטן בויער פון דער ײדיש־װיםנשאפם בערבאראכאװ. עס װערט אויפגעשטעלם ▼ ▼ י א הויז אויף זײן נאמען און אין זײן גײסט, א הױז אין פא• לעסטינע, װו עם זאל געהערט װערן דאס פרייע יידישע װארט, װו עם זאל אימגעפענטעט און אומגעשטערט געכויט װעדן ײדישע מאסן-קולטור. אחוץ אלע באדײטונגען םונם דאזיקן װערק פאר די ײדישע מאםן אין פאלעססינע אויך פון שטאנד• פונקט פון דערנענטערוננ און פארשטענדיקונג מיט ארא• בישע ארבעטנדיקע מאסן, האט דאם דאזיקע הוח פאר די ײדישע מאםן אין דער גארער װעלס די באדייטונג פון דעם ערשטן, אײנציקן ײדישן קולטור-הויז, װו עם װעט אפנעשליידערט װערן דער שענדלעכער תרם אויף ײדיש אין פאלעסטינע. דאס עצם אױפשסעלן אזא װערק װעט דינען װי אן ענט• פער דעם אנגרײפנדיקן העברעיזם; דעריבער דארף ער אויפ• גענומען װערן פון אלע, װעמען עם אח טײער דער קאמף פאר ײדישער מאםן׳קולסור, פון אלע, װעלכע מוזן אײנזען, װי ענג און שטארק דער גורל פון ײדיש אומעטום איז געבונדן מיטן גורל פון יידיש אץ פאלעסטינע. ם׳איז א געבאט פון דער שעה: די ײדישע קולםור-טוער אין דער גארער װעלט, אויף װיפל זײ װילן ערנסט, אז זײער םען איז זיכער מיט העברעיש, מוזאןוי נ די ײדן פון דער גאנצער װעלס אריענטירן אויף העברעיש.ן ל,אויף דער שפראך, װעלכע װעס זײ פארבונדן מיטן ,פאטערא״-װ. אין רעזולטאט פאקומם זיך דער יםטערלישער אקס, אז דער העברעיזם אין פאלעםטינע הויבט אן אן אנגריף אויף יידיש אופעטום. אפגערעדס װעגן פאלעםטינע גופא. נישםא נאך איץ לאנד אץ דער װעלס, װו ײדיש זאל געזעלשאפסלעך און עפנםלעך זיץ אין חרם, ױי אין פאלעסטינע. ײדיש װערט גריילעך גערעדם אץ פאלעםטינע דורך רחיקע מאסן. די שפראך קלינגט אומעטום: אין שטוב, אין נאס, אין געשעפט. אבפר די יוגנט װערט נישם צוגעלאזן צו ײדיש. קײן אײן םאדערנע שול אדער קינדערהײם אויף ײדיש איז נישטא אין גאנצן לאנד. מען לאזם נישט צו קײן ײדיש טעאטער. קיין עפנטלעך רעקלא׳ מירטע ײדישע פארלעזונגען און קאנצערטן. און, װי באקאנט, עקזיסטירט נאך עד׳היום דער שפנדלעכער באשלוס פון דער ארבעטער׳ארגאניזאציע (הסתדרות׳, אז אן ארבעסעי־, ײאם איז אץ לאנד איבער צװײ יאר, סאר זיך נישט באנוצן מיס ײדיש עפנטלעך אפילו אויף זײנע פ א ך׳פארזאמלונגפן אין פראםעסיא׳ נעלע פארזאםלונגען, צוזאמענםארן. די לערער אגיםירן און העצן די קינדער שענדלעך קעגן ײדיש. מען דערװעקט און מען דער׳ ציט אז א ביטול׳באצױנג צו דער שפראך פון די ײדישע מאםן. אץ די ארץ-ישראלדיקע סםודענטן, די הי׳געבוירענע, װעלכע קומען שפעםער שטודירן אין אײראפע, האלטן׳אױף דיזעלבע באציוננ צו די ײדישע םטודענםן, װעלכע לעבן זיך דארם אויס געזעלשאפטלעך אץ קולטורעל אין ײדיש־ די ײדישיסטן זענען באגאנגען א פארברעך, װאס זײער ליבע צו יידיש האט זיך אפנעהאקט בײ די טויערן פון ארץ׳ ישראל. גפדענקט מען דאך נאך געװים, װי אויפן ערשטן ײדישן שול׳צחאמענפאר אין פױלן האבן פועלי׳צױן גישש נעקאנט אזוי לײכט פועלן בײ די פראקציעם פון .נונד״ און אנדערע, זײ זאלן שטימק פאר א רפזאלוציע, װעלכע פראטעסטירם קענן רדיפוח אויף יידיש אין פאלעסטינע. אפילו פראטפסטירן קעגן רדיפות האבן זײ נישט געװאלט. נישס געװאלט, הײםס עס, אץ א פארשטפלטפר פארם צוגעבן, אז אין פאלעסטינע עק• זיםטירם עפעם װאם אזוינס, װאס איז נוגע די ײדישע מאסן אין דער גארער װעלם, און װאס קאן פאדפרן סון די דאזיקע מאםן אמאל אויך אן אקטױוע ארײנמישונג. געװען א־ין איינציקע געזעלשאפטלעכע גרופירונג ביי דער ײדישער ארבעטערשאפט אומפטום און אין פאלעםטינע — פועלי׳ציון, װעלכע האט פארנומען א פרינציפיעלע, א פאזיטיװע שטעלונג צו יידיש אין פאלעסטינע און געפרװוט די גאנצע צײס עפעם צו סאן נישט נאר װי א פארטײ, נאר געבן די איניציאםױו פאר ליםערארישע און קולטור׳אונטערנעמונגען, װעלכפ גײען ארוים פון די ענגערע ראמען פון פא־טײ׳שעטיקײט און אינטערעס. אבער אויך די דאזיקע טעטיקײט האט אין אויסלאנד נישט געסראפן דעם גפהעריקן אפקלאנג און מיטהילף. םען האט א סך פארשפעטיקט, אבער נאך נישס אלץ. מען פוז רעװידירן די באצױנג צו פאלעםטינע. אװדאי װאלט געװען א סך געזונטער, אז די רעװיזיע זאל אנרירן דעם גאנצן פראבלעם אץ זיך פאנאנדפר-ײקלען אויפן גאנצן פראנם. אװדאי װאלמ גפװען געזונטער, װען די אלע, װאם שטײען איצט אץ אנבליק פון די שוידערלעכע געשעענישן אין ײדישן לעבן אין פארשידענע לענדער און בפרט אין דײשש• לאנד, זאלן אויסנעסען ערנםט און אויפריכטיק די פראגע װענן פאלעםםינע אלם לאנד פון קאנצענטרירטער ײדישער קאלאני■ זאציע, װו עס װערט טעריטאריאליזירט דאס ײדישע לעבן. דאן