Literarishe bleter · 1933-12-15 · 50 (15.12.1933) · p. Seite 808

יטערארישע בלעטער נום. 50 (501) זײם 808 געװען פונקט דער היפוך - אן ערלעכע דעציױע, א פראטעסט, א מוטיקע טאט. נישט דער װײן״ נאר דאם געלט האט אויף אים נעהאט די דעצידירנדע השפעה. ם׳איז שלים, װאם מען דארף דאס זאגן. אבער: איך װאלט זיך געשעסט, װען ם׳װאלם היינם גע• װען דאס ערשטע מאל, װי איך זאג עם. הויפטמאנס תאװה צו געלט האט אים באפוילן ארויםבו• ברענגען אויפן מארק נישט פא־ענדיקטע, נישט אויסגעטראגענע דראמעס, און ס׳האט אים געבראכט צו שרײבן ראמאנען. אונטער װעלכע זײן זשעני איז נאך געװען קענטיק װי א דינער שאטן. געלמ פאדערן אויך זײנע דרײ פאלאצן: אגנעטענדארף אין די אלפן-בערג, די דענזע ביים באלםישן ים און ראםאלא אין איטאליע. ג:לט פאדערט אויך זיין זון, װאס צו דרייסיק יאר האט ער שוין הײנט דאס ד־יטע װײב. געלס פאדערט דער גאנצער םנאביםטישער לוקסום, װאם הויפטמאן האט איינ- געפירט אין זיין םביבה און אין זײן הויף. געלס האט אױעקגעלײגט דעם װעלט־בארימטן דיכטער םון דער ערשטער אנטי־קאפיטאליםטישער דראמע. 9 און װאס האט אים געהאלפן אט-דאם גאנצע ערנלאזע רעדן און דאם גאנצע נידריקע שװײגן זיינם? — גארנישט. די נאצישע פרעסע לאכט און שפאט פון זיין באזוך אין א שטורמיםטן׳קאזארמע. די נאצי-פרעסע האט טייװלאניש־איראניש געשריבן, אז ם׳איז געװען א ״בילד פאר די געטער׳ צו זען, װי אזױ דער םאציאליםטישער דיכטער ואט אויפגעהויבן זיין האנט צום היטלער׳גרוס בײ א פײער לכבוד דעם אלפאנס הארסט ײעסעל, װעמען די נאציס האבן אויסגעקליבן פאר זייער סימבאל. און פון דער גימנאזיע אין קעניגסבערג, װאם די רע• פובליק האט אננערופן אויף זײן נאמען, האט מען די װערטער גערהארט הויפטמאן אראפגענומען, אויסנעםעקט. אויםגעמעקט ביסטו אויך אין מיר. 10 אזוי ביסטו געשטארבן נאך פאר דיין טויט און װעםט פאראכטעט אפילו דורך די, װעמען אלע פאראכטן. זאל דײן זכר זיין פארגראבן אונטעד דערנער. זאל דײן בילד זיין באגראבן אין שטויב. נא=ן םראנצויזישן: ע. ק>}רע?3))ך אויס פחד, אוים עקלדיקער שװאכקייט. װי ס׳איז װײט די לבנה פון דער ערד, אזוי איז װײס זיין נשמה פון רײנע, איידעלע װי טאםקאנינים, װי אײנשטײנס. 6 דו האסט נישט געקענט בײשטײן דעם נםיון, װען זײ האבן דיר פארגעלייגט צו שטעלן איינע פון דיינע פיעסעס. דו יזאסט זײ בשכר זיי מוחל געװען אלץ, אלץ. םארן שכר, װאס זײ װעלן אזוי ארום דערהויבן זײער טויזנטמאל באשפיגענעם נאמען. און ם׳איז דאך נאך נישט אזוי לאנג, זינט גערהארט הויפטמאן האס דעם רעפובליקאנער עבערט, דער פרעזידענם פון דער דייטשער רעפובליק אינם ראט׳הויז פון ברעםלוי, האר• ציק, איינמאל און נאך אמאל די האנט נעדריקט (איך, נאר, האב נאך דאן געהאלטן די פעםט׳רעדע). און ס׳איז דאך נאך נישט אזוי לאנג, זינט ער האט עפנטלעך זיך געקושט מיט פאול לעבען, דעם לעצטן פון די פרעזידענטן פון דײטשן רײכסטאג, דעמזעלבן, װאס שלעפם איצטער אויף זײן רוקן שטײנער אין א קאנצענםראציע׳לאגער. 7 ײילהעלמס זון, דער דײטשער קרוינפרינץ, האט שוין מיט דרײ יאר צוריק געזאגט צו הויפטמאנם מוזיניק (װעלכער האט אונז דאס שמײכלדיק דערצײלט): ,זאגם אײער טאטן, — האט זיך אײםגעדריקט דער פרע׳ כער קייזער׳זון, — אז ער מעג זיך אנםשפרעכנד גרײט מאכן, פדי ער זאל נישט האבן קײן םאלשע אריענטאציע, װען מיר װעלן קומען צו דער מאכט״. ,מיר״ זענען אפילו צו דער מאכט נישט געקוםען. אבער הויפטמאן האט זיך געמאכט גרײט. 8 הויפםםאנס לעבנם׳שטייגער האט אויף דעם אלעמען געהאט א גרויםע השפעה. זינם יארן איז אים דאם לעבן אוממעג־עך אן װייניקסטנס צװיי פלאשן װײן א טאג. ס׳דוכט זיך אים, אז אויב נישט, װעט ער ביינאכט היץ קריגן. איך פארגין אים דעם דאזיקן אויםרייד. אבער: מיט דער אייגענער קװאנטיטעט רידסהייםער װיין װאלט או־ך מעגלעך 7/ זןזיד / פזןדיז איז די שטדויס-פאליטיק אז אויסװעג* (א] ענםפער אורף ם. ז'?בערפארבס ארט״קל .,?אדונג אדער קעיע1־) ובכן - נישט באגרינדן װי געהעריק די הנחות און אויס• פירן, נישט אנטװיקלען די נעדאנקען האב איך דא בדעה, נאר אײניקע מיספארשטײענישן צעשטרײען און אייניקע פונקטן 'צו דער דיםקוסיע אנמערקן. נמנו וגמרו: דער טעריטאריאליזם איז שוין לאננ טויט, ליגט באגראבן טיף אין דער ערד, אדער אין בעםטן פאל ״טיף באהאלטן אין א קופערט, איבערגעשאשן מיט נאפטאלין׳, װי ח׳ זילבערםארב װיל האבן. די סעריטאריאליסטישע באװעגונג איז פארשװונדן, פון דער טעריטאריאלייםטישער ארגאניזאציע איזקײן זכר נישט גע- , בליבן - איז װאם איז דא צו רעדן װעגן םעריטאריאליזם ז י איז װירקל״עך די מעשה אזוי? איז דאם אמת, אז דער טע- אין מײן פאריקן ארטיקל ,דער גראדער ענטפער אויף דער פארפלוכטער פראגע׳ האב איך געװען געשריבן, אז די טעײ־ טאריאליסטישע פראבלעם איז א צו־גרויסע טעמע, מ׳זאל זי קא- נען ערנסט באטראכטן אויף די שפאלטן פון א ספעציעלן ליםע־ רארישן װאכנבלאט. עם פאדערן זיך פאר דעם גרעסערע אפהאנד■ לונגען, פאר װעלכע אין אזא מין װאכנבלאט איז פשיט קיין פלאץ נישםא, און איך מוז זיך דעריבעי באננוגענען ב־ויו מיט א פאר באמערקונגען צו דער דעבאטע. רײדער, האט דער חשו- בער״רעדאקטאר געפונען פאר נויטיק דעם דאז׳קן זאץ אויםסעקן. איך מוז דא איצט, אין צוזאמענהאנג מיט םיין ענטפער ח׳ זיל- בערפארבן, דאס זעלבע װידער איבערחזרן, און איך װיל האפן אז דאס מאל וועט דער רעדאקטאר זייך מילדער צו םיר־