Literarishe bleter · 1933-12-15 · 50 (15.12.1933) · p. Seite 807

זײם 807 ליםערןזרישע נלעסער נום. 50 הס5ז אלײן באפרייען םון םאראורטײלן און אראפנעמען דעם חרם און באיקאם אויף ײדיש אין פאלעםםינע. ם׳איז זײער זאך, ם׳איז אונזער אלעמענם זאך, םוזן מיר אלע אויפנעמען דעם קאמף. היינט קאן מען גישט ױזנא זײן מיט ,פראסעסטן קענן רדיפות און גזירות׳. הײנט מוז מען אליין אױפשטעלן לעבע• דיקע פאזיציעם. די פאראינםערעסירטע אין ײדישער מאםן-קולםור, מוזן העלפן אויפבויען א םאזיציע םאר דער דאזיקער קולטור אין הארץ פון ארץ-ישראלדיקן ישוב, — אין תל־אביב. סעםיקײס זאל נישס זײן קײן אבםטראקםע, קלײזלדיקע, און הענגען אץ דער לוםטן, מחן זיך איצט אװעקשמעלן אץ דער קאםםס-רײ >.ון םים באגײםםערונג אץ ליבע צולײגן א האנט צו דעם גרויסן װערק פץ אױפשסעלן דאם באראכאװ-הויז אין תל־אביב. דאם ,קלײנע טשערנאװיץ״ אין תל-אביב אין אפריל 1933 גיט םיר דאם רעכט צו גלויבן, אז די דאזיקע פארשטענדניש םאר דער װיכטיקייט פון דער קולטור-ארבעט אױף יידיש אין פאלעסטינע איז גענוג רײף געװארן בײ דער ײדישער פאלקם• אינםעליגענץ און אװדאי בײ די ײדישע מאסן. מוזן זײ זיך ה ו י פ ט מ א נ ם שאנדע איך בין געשטאנען מיט הויפטמאנען אויף דער לאנקע. םיר האבן געשמועסט. איך האבבאמערקט - דאם איז געװען מיט צװײ יאר צוריק, — װי שטארק אומזיכער ער איז געװארן אין פאליטישן זין. איך האב צו אים געזאגט: — װאס פאלט דיר איין ז דו װעסט דאך נישט, חם• ושלום... פאר יענע לייט װעסטו דאך םיי-װי אייביק זײן דער דיכטער פון ,די װעבער״. — הױפםמאן האט געלייקנט. ער חראכט גארנישם װעגן א־בער• אריענםירן זיך. ער האט מיט מיר מסכים געװען. פולקאם. מיר זענען געװען בדעה אחת. דע־ מעדיקער פלעש איז הײנס א פליס. זיצט אין לאנ• דאן. דער מאלער םלעװאגט איז טויט. אײנשטײן װאלגערט זיך ארום איבער דער װעלט. און הויפטמאן... 4 הויפטמאן חנסעס זיך צו דער חיהשער באנדע. דער דא- ז־קער מענטש, װאם איז נל-ימיו געװען א דינער פונם ,ואהבת לרעך כמוך״, פארנױגט זיך איצט פאר זײנע טויט״שונאים. און נישט נאר ער פארנויגט זיך, — ער ה ע ל פ ט זײ צו. זיינע באגאבטע פריינט זענען געװארן די קרבנות. ער האט געשװיגן. אבער דאס איז נאך נישט דאס װיכטיקסטע. ער, מיט זײן פאפולאריטעט אין דער װעלט, בײ דער אכטוננ, פון װעלכער זײן נאמען געניםט, האט געקענט א סויט-קלאפ געבן דער רע• פואטאציע פץ דער מערדער-חברה. ער האט געקענט אויפהײבן א װעלט־װײט געהערטע שטים קעגן די אינקװיזיטארן, די ליג- נער, די לענאליטעטם-שװינדלער, װאס מאכן א יאגד אויף זײנע, הױפטמאנם װעבער-מענטשן... ,איך קען מער נישט שװײגן׳ האט טאלםטאי א נאמען געגעבן זײן װערק פון די לעצטע יארן. און נאך אויף דער ־ שװעל סון קבר האס ער אייםגעשריגן זיץ ,איך קען נישט שװײגן״. הײפטמאן... קען. 5 ער װייםם גענױ, אז דע־ םריק םון די געמײנע תפיםה• שומרים איז צו אידענטיםיצירן יעדע נייע רציחה מיטן פייער• לעכן, דערהויבענעם װארט ,דײטשלאנד׳. און דאך האט ער םיט זײן לעצטן שפאר-ביםל כוח ארױסגעהאנגען די האקנקרײץ• שמאטע אויף זײן הויז. 8?פרעד קסר*) / עז^דיז געדהאדט 1 דער מענטש, װאם שרײבט די דאזיקע שורות, איז געװען הױפטמאנס א פריינט א גאגצן לעבן לאנג. הויפטמאן איז אפילו עלטער פון מיר, אבער מיר זענען בײדע געװען ױנג, װען מיר האבן זיך צום ערשטן מאל באגעגנט. און מיר זענען אונזער גאנצן װעג געגאנגען צוזאמען, פון דעמאלס אן ביז היינט. נײן: ביז נעכטן. איך בין געװען דעו שומר פון זיין נאמען אין דײטש■ לאנד. איך בץ מיט אים געגאננען דורך פײער און װאסער, ױא, אויך דורך װאםערדיקם...). איך האב געשלאנן סײ רעכטס, םײ לינקם, װען מען האס מיר אים געװאלט םארסשעפען. און איך האב אים אלײן געשלאנן. װען ער האט געװאלט זײן קאפ לאזן זינקען. איך האב אים מוט און בסחון געגעבן, װען ער איז צוריק צו זיך געקומען. זײן צװײטע יוגנט, זײן װידער• אויפקים אין די עלטערע יארן האט מיר גליק נעגעבן. און נישט אפהענגיק פון אלע ליטער־ארישע ענינים, האב איך דעם מענטשן געליבט, דעם שטילן, דעם פרײנט, דעם באגנאדעסן 2 נישסא מער זינט נעכטן קײן געמײנשאסטלעכטס צװישן מיר און אים, נישט אין לעבן, נישס אין טויט. איך קען מער נישס דעם דאזיקן טרוס. דערנער זאלן װאקסן דארטן, װו זײן שמרויכלנ• דיקער פוס װעט טריט שטעלן. און װערגן, דערװעגן זאל אים דאס באװוסםזײן פון זײן שאנדע א־ן יעדן אױגנבליק. גערהארט רויפטמאן איז ערנלאז געװארן. 3. ס׳איז געװען אין בערלין, אין א זומער־אװנס. ם׳איז גע• װען אינם גארטן פון אונזער פרײנט פלעש, דעם מעדיקער. איינשטײן איז געװען צװ־שן די געםט, דער מאלער כלעװאגט און גאך צען. צװעלף באדײסנדיקע מענטשן אויסערדעם. •) עלסרער קער, דםר נערימסער ײדיע־דײםעער ם־י^םםסעלער, ג?װ. םיסערנעסער םדן -נערלינער סאנענלאס־, דער גרעסי״ער רייסמער סעעסעי־ קריםיקער, *יז געװען דעריעניקער, װעלכער הןס בערהערס הײנסםענס סןלענס *נםרעקס, יין סיס זײנע לדינ״געזענגען סערן דיכםער סדן .ײ װעגער״ אים דערןנערס די דײםמע נמע, גןך *ין דער םןנערכיססישער נײם. עיעס זיעס דער ײד ןלסרעד קיר *ין גלית, *ץ ניסערער נויס, ■ין סןריז, *ץ גער־ מןרס הויסםמסן םנײדס זיך אויף ני װערן דער נביא סין נעניזם. 5. ק.