Literarishe bleter · 1933-12-15 · 50 (15.12.1933) · p. Seite 806

ליטערארישע בלעםער נום. ס5 (1ר׳5> זײט 806 װאלם אויך די קולטור-ארבעט אץ פאלעםטינע בזןקומען ן>ן אנדער שװונג און פאטאס. אבער די ארבעט גוסא םוז יעדנפאלם געטאן װערן. די יידישיססן און די ײדישע קולםורי ארגאניזאציעס אץ דער גארער װעלט מוזן אויסנעמען די אקםועלע אײפגאבע װעגן אםיםטעמאסישערקולטור-ארבעט אויף ײדיש אין פאלעםםינע. םען מח ־זנהויבן ארויסגעבן פערי- ארישע צײטשריפטן, מען מוז שאםן אנהויבן פון קינדער׳הײמען אץ שולן אויף ײדיש, פאלקס-אוניװערסיטעטן. די פועלי-ביץ טי־ען זייער ארבעט םײ װי. אבער אנדערע װילן אין דעם זען בלויז א פארט יי-ארבעט. בעת פאקטיש איז די דאזיקע ארבעם פון א פיל װייטערן אויסקוק — א היםטארישע ארבעט אין די אינטערעםן נישט נאר פון די ײדישע איינװאנדערער אין פא- לעסטינע, װעלכע נויטיקן זיך ממש װי אין ברויט אין אזא יידישער קולטור-אטמאספערע און ארבעט; דאס איז נישט װײ- ניקער אין די אינטערעסן פון מיליאנען יידישע מאסן אין דער נא־עי װעלט, װעלכע װעלן שעפן מוט און באגייסטערונג אין זײער װײםערדיקן קאמף פאר די קולטור-רעכם און באדערםע• נישן אין זײערע װוין-לענדער פון דער פאזיציע, װאס יידישע מאםן-קולטור װעט באקומען אין לאנד פון אויפנײענדיקן ײדישן םאסן-לעבן אין פאלעסטינע. דאס איז געװען דער הײפט-געדאנק, װעלכער איז אין פארשידענע װאריאנטן ארויסגעבראכט געװארן אויף דעד קלײנער באראטונג אין תל-אביב, א באראםוננ, װעלכע האם פאקסיש רעפרעזענטירט די ײדישע קולטור-געזעלשאפטלעכקײט םון פאר- שידענע שאטירוננען און פארבן אין פארשידענע לענדער. נישט כדי צו טאן א טובה פאלעםטינע, נאר כדי צו שטעלן א װי• דערשטאנד דעם אננרייפנדיקן העברעיזם מ ח ו ץ פאלעסטינע, כדי צו פארשטארקן די פאזיציעם פון ײדיש אויסער פאלעסטינע, מוז אײפגענומען װערן די יידיש-ארבעט אין פאלעםטינע. ׳ איצט גײט אן אין פארשידענע לענדער פון אייראפע און אמעריקע אן אקציע פארן בא|ראכאװ-הויז אין תי-אביג. גראד איצט פאלט איים די 17-טע יארצײם פון גרויםן יידיש-פראלע- טארישן דענקער און פון אלעמען אנערקענטן בויער פון דער יידיש׳װיסנשאפט בער באראכאװ. עם װערט אויפגעשטעלס א הויז אויף זײן נאםען און אין זײן גײסט, א הײז אין פא- לעסטינע, װו עס זאל געהערט װערן דאס םרייע ײדישע װארם, װו עס זאל אוםגעפענטעט און אוםגעשטערט געיויט װערן ײדישע מאםן-קולטור. אחוץ אלע באדײטונגען םונם דאזיקן װע־ק פאר די ײדישע מאםן אין פאלעסטינע אויך פון שטאנד• פונקט פון דערנענטערונג און פארשטענדיקונג מיט ארןי- בישע ארבעטנדיקע מאםן, האט דאס דאזיקע הויז פאר די ײדישע מאםן אין דער גארער װעלם די באדײטונג פון דעם ע ר ש ט ן, א יי נ צ י ק ן ײ ד י ש ן ק ו ל ט ו ר-ה ו י ז, װו עם װעט אפנעשליידערט װערן דער שענדלעכער חרם אויף ײדיש אין פאלעסטינע. דאם עצם אויפשטעלן אזא װערק װעט דינען װי אן ענט- פער דעם אנגרײפנדיקן העברעיזם; דעריבער דארף ער אויפ- גענומען װערן םון אלע, װעמען עם איז סײער דער קאמף םאר ײדישער מאםן־קולטור, פון אלע, װעלכע מוזן אײנזען, װי ענג און שטארק דער גורל פון יידיש אומעטום איז געבונדן םיסן גורל פון יידיש אץ פאלעסטינע. ס׳איז א געבאס פון דער שעהז די ײדישע קולטור-םו.ער אין דער גארער װעלט, אויף װיפל זײ װילן ערנסס, אז זײער מען איז זיכער מיט העברעיש, מוזאןוי נ די ײדן פון דער גאנצער װעלם אריענטירן אײף העברעיש״ן ל,אײף דער שפראך, װעלכע װעט זײ פארבונדן מיטן .פאטערא״• װ . אין רעזולטאט באקומם זיך דער יסטערלישער אקט, אז דער העברעיזם אין פאלעסטינע הויבט אן אן אנגריף אויף ײדיש אומעטוס. אפגערעדם װעגן פאלעםטינע גיפא. נישטא נאך איץ לאנד אין דער װעלט, װו ײדיש זאל געזעלשאפטלעך און עפנטלעך זיין אץ חרם, ױי אין פאלעסטינע. ײדיש װערס גרײלעך גערעדט אץ פאלעסטינע דורך רחיקע מאםן. די שפראך קלינגט אומעסום; אין שטוב, אין גאס, אין געשעפט. אבער די יוגנט װערט נישט צוגעלאזן צו ײדיש. קײן אײן מאדערנע שול אדער קינדערהײם אויף ײדיש איז נישטא אין גאנצן לאנד. מען לאזם נישט צו קײן ײדיש טעאטער קיין עפנטלעך רעקלא• מירטע ײדישע פארלעזונגען און קאנצערטן. און, װי באקאנט, עקזיסטירט נאך עד-היום דער שענדלעכער באשלוס פון דער ארבעטער-ארגאניזאציע (הםתדרות/ אז אן ארבעשער, װאס איז אץ לאנד איבער צװײ יאר, טאר זיך נישט באנוצן מיס ײדיש עפנטלעך אפילו אײף זײנע פ א ך׳פארזאמלונגען אין פראםעסיא• נעלע פארזאםלוננען, צוזאמענפארן. די לערער אגיטירן און העצן די קינדער שענדלעך קעגן ײדיש. סען דערװעקש און מען דער■ ציט אז א ביםול-באציונג צו דער שפראך פון די יידישע מאסן. אץ די ארץ-ישראלדיקע סטודענטן, די הי-געבוירענע, װעלכע קומען שפעטער שטודירן אץ אײ־אפע, האלטן-אויף דיזעלבע באצױננ צו די ײדישע סטודענטן, װעלכע לעבן זיך דארט אוים געזעלשאפםלעך און קולסורעל אין ײדיש. די יידישיםטן זענען באגאנגען א פארברעך, װאס זײער ליבע צו ײדיש האט זיך אפגעהאקם בײ די טויערן פון ארץ• ישראל. געדענקט מען דאך נאך געװיס, װי אויפן ערשטן ײדישן שול-צוזאמענפאר אין פוילן האבן פועלי-צױן נישט געקאנט אזוי לײכט פועלן בײ די פראקציעם פון ,בונד׳ און אנדערע, זײ זאלן שטימען פאר א רעזאלוציע װעלכע פראטעםטירט קעגן רדיפות אויף ײדיש אין פאלעסםינע. אפילו פראטעססירן קעגן רדיפות האבן זײ נישט געװאלט. נישט געװאלט, הײםם עס, אין א פארשטעלסער פארם צוגעבן, אז אין פאלעסטינע עק• זיםטירט עפעס װאס אזוינס, װאס איז נוגע די ײדישע מאסן אין דער גארער װעלט, און װאס קאן פאדערן סון די דאזיקע מאםן אמאל אויך אן אקטױוע ארײנמישונג. נעװען אײן איינציקע געזעלשאפטלעכע נרופירונג בײ דער ײדישער ארבעטערשאפט אומעטום און אין פאלעסטינע — פועלי-צױן, װעלכע האט םארנומען א פרינציפיעלע, א פאזיסיװע שטעלונג צו ײדיש א־ן פאלעסטינע און געפרװוט די גאנצע צײס עפעם צו סאן נישט נאר װי א פארםײ, נאר געבן די איניציאטיװ פאר ליסערארישע און קולטור-אונטערנעמונגען, װעלכע גײען ארוים פון די ענגערע ראמען פון פאיטײ׳טעטיקײט און אינטערעס. אבער אויך די דאזיקע םעטיקײט האט אין אױםלאנד נישט געסראפן דעם געהעריקן אפקלאנג און מיטהילף. מען האט א סך פארשפעטיקט, אבער נאך נישט אלץ. מען מוז רעװידירן די באציונג צו פאלעסטינע. אװדאי װאלט געװען א סך געזונטער, אז די רעװיזיע זאל אנרירן דעם גאנצן פראבלעם און זיך פאנאנדער־ײקלען אויפן גאנצן פראנט. אװדאי װאלס געװען געזינסער, װען די אלע, װאס שטײען איצט אץ אנבליק פון די שוידערלעכע נעשעענ-שן אין ײדישן לעבן אין פארשידענע לענדער און בפרט אין דײשש• לאנד, זאלן אויפנעמען ערנםט און אויפריכטיק די פראגע װענן פאלעסטינע אלס לאנד פון קאנצענטרירטער ײדישער קאלאני• זאציע, װו עס װערט טעריטאריאליזירט דאס ײדיסע לעבן. דאן