Literarishe bleter · 1933-12-15 · 50 (15.12.1933) · p. [Seite]

50 15 דענעמבער 1933 18מ1> 11?£ 15 פרײז גר. יל־בונלדאר־עןט \ו־?וסמדירטני װאעשדיפפז פאד?יפעראטוד 1■ טןןאטעדאוןקונםגע ידדיריד פארידאג כ.קקעצק*ן,וזאדש^ זרבב? 1 װ$רשט ״קלײן טשעדנאוו ■ץ״ א ■ן תל-אביב אײנװאנדערונגס-שטראם פין ײדישע מאםן אין לאני; ה>.ט מען צוייב שנאה צו העברעיש, צוגעװארפן און מםקיר געװען נראד אט די טעריטאריע די צױניםטן און זיך אפגעזאגש פץ יעדן פרוװ צו פירן א קולטור-ארבעט אויף יידיש אין פאלעםטינע. פאלעםטינע איז אבער געװארן א יש. ם׳איז א פאקט דער אויפקומענדיקער ײדישער ײשוב דא. מען קאן דיסקוטירן װעגן אויסזיכטן און פערעםפעקטױון, װעגן ראמען און פארנעם. מען קאן א יך װײטער נישט גלויבן, אז דא וועט אין פולער מאם רעאליזירט און מקויס װערן דער טעריטאריאליסטישער אידעאל; אבער אײנם איז שוין אויסער יעדער דיסקוסיע: די פאקטישע עקזיסטירנדיקע רעאלע פאלעסטינע מיט איר אײפ־ שטײגנדיקער מעגלעכקײט פון קאלעקסיװן שאםן, םון קאנצענט■ רירסן ײדישן קיבוץ, װעיכער״ איז מסוגל אויפצונעמען און ארוים■ ברענגען קולטור-װערטן. די ציוניסטן האבן אויםגעבויט א פעםטע באזע פארן העברעיזם. ס׳איז א םעות און א קורצזיכטיקייט צו מײנען, אז העברעיזם איו דורך דעם ציוניזם אײנגעפעםסיקט געװארן נאר אין פאלעםטינע, װען אפילו דער עיקר ביי דער יוגנט. אויפן יסוד פון העברעיש אין פאלעסטינע, איז העברעױם געװארן האפערזיקער און פארריםענער אין דער גארער װעלט. מען דארף נישם פארמאכן די אײגן. יידישיזם אלס אײסשליסלעכע קולסור-באװענוננ, װעלכע האט נישט קיין אויג און קיין פאר- שטענדעניש פאר עקאנאמישע פראצעסן און שטיצט זיך נישט אויף זיי, האט קיין שום האפט און קראפס נישט און מוז מיט דער צייט זיך או־סװעפן. דער העברעיזם האט נישס געהאט קײן ערנםטע באדײטונג אין ײדישן מאסן-לעבן און האט עס אויך איצט נישט, נישם נעקוקט אויף דער שטענדיק-רײכער ליטעראטור און פובליציכטיק אין העברעיש, אזײ לאנג, װי ער האט נישט געצוינן זײן יניקה םון א באדן און האט זיך נישס םארװעבט םיט אן אויפנײענדיקן װירטשאפסלעכן ארגאניזם. איצט אבער, װען ער האט זײן יסוד אין פאלעסםינע, װאקסן זיינע אםפיראציעם און אפעטיטן אויך בנונע דעם ,גלות״. ם׳איז דער אויםםיר פון ציוניםטישער ,גלות׳־םילאזאפיע: דאם ײדישע לעבן אין ,גלות״ װעט אונטערנײן. ראטעװען װעם זיך נאר דאס ײדנטום, װאם װעט זיך אריבערכאפן קײן באלעםטינע. אזוי װי אץ פאלעםםינע איז שוץ דערלײדיקט דער ענין ש פ ר א ך און א םין .טשערנאװיץ אין מיניאסור״ איז געװען די דאזיקע פארזאמלוננ אין תל־אכיב דעם לעצטן אפריל 1933 — א צוזאי מענקונפט ביי דעם ,יידישן ליטעראטן און זשורנאליםטן פארײן אין ארץ־ישראל״ אין צוזאמענהאגנ מיט דעפ, װאס צװישן די טויזנטער םוריםטן און נעסט זענען אין לאנד געקוםען עטלעכע באקאנטע יידישע שריפטשטעלער און געזעלשאפטלעכע כוער פון פארשידענע לענדעד. געװען זענען דאיט קודם די ארץ־ישראל■ דיקע דיר נ. ראפאלקעס (ניר), דניאל לײבל, ש. איזבאן. ג. אייזען, ױסף ראזען, ד״ר ישראל רובץ, .י. רײכמאן (װעשעס, ב. אםםראװםקי פון אמעריקע, יוםף טשערניכאװ פין ווילנע, ד״ר שלמה ביקל פון בוקארעשט, ד״ר גבריאל ראזענרויך פון טשעדנאװיץ, ב. ססאלאר פץ אמעריקע און דער שרייבער פון די שורות, װעלכער איז נאר װאס געקומען פון א לענגערער נסיעה איבער די םארייניקטע שטאטן פון אמעריקע, קאנאדע, קובא און אײניקע לענדער פון אײראפע. עם איז נאטירלעכערהייס אויפנעקומען די פראנע װענן ארץ-ישראל און ײדיש. דער אײנלײטער םונפ געשפרעך איו גר§ד געװען ד״ר ישראל רובין. א לאנגיעריקער סעריטארי. אליסט, װאס װוינט די לעצטע עטלפכע יאר אין פאלעםטיגע און מוז זיך באשצפמיקן םיט קולטור־ארבעט אײף העברעיש. דערנאך האבן גערעדט כמעט אלע אנדערע אנטײלנעמער. ס׳אױ געװען אן אינטערעםאנטער װיכיח, בײ אײניקע איז געװען א םעתענלעכער װידוי, אין װעלכן עס האט זיך דורכנעריםן די שטים פץ א דור א גאנצן. יעדנפאלם פון א גתיםן געזעל. שאפטלעכן שיכט. די ײדישיסםן, די ײדישע קולכור־טוער האבן שטארק געגרײזט אין זײער באצױנג צו פאלעסטינע. דער טעריטאריאליזם און דער יידישיזם זענען באגאנגען א םארברעך מיט זייער איגנארירן דעם פראצעס, װעלכער האט אריבערגעפלאנצם טויזנ״ טער און צענדליקער טײזנטער ײדישע םאסן קײן פאלעסטינע און דא געשאסן א יסוד םון אן אײגנארטיקן ארנאניזירטן יידישן םאםן-לעבן םיט אלע אסריבוםן און אײנריכטונגען, װעלכע זענען נויטיק, פדי צו אנםװיקלען אן אײגענע קילטור. םען האט געזען בלויז ציוניסטן, װעלכע זענען זיך עוסק םים ,נאציאנאלער הײם״ און םיט העברעיש. האם מען צוליב ברוגז אויף ציוניזם — זיך אפנעקערס םון דעם רעאלן