Literarishe bleter · 1933-12-08 · 49 (8.12.1933) · p. Seite 797

זײט 797 ליםערארישע בלעםער נומ. 49 (500) ע י לועגז שטראם אזוי אױ מיט די :ראטערנישן און ראנכלענישן פון די ײדישע שול־בויער, פון די יידישע וויםנשאפם־ לער אזוי איז איז אויך מיט דער קרבנותפולער ארבעט פון די יידישע ליטעראטור־און טעאטער־בויער, אײנגע־ גראבן זיך אויף די קארג־באשיצטע ײדיש־פאזיביעס, ײעלן זײ זיך שוין פין די פאזיציעס נישט לאזן א ריר־טון, ביז זייער אידעע-די אידעעפוןיידישאלס הערשעריןאינם גאנצן יידישן קולטור־לעבן- װעט נישט מנצח זיין, ביז די קענן־שמראם־שױימע־ װעלן נישט אויפהעננען זײער זיגער-פאן אויפן זוניקן ברעג... יעדע ײדישע קולמו־־פאזיציע איז אין או;זער ארעם לעבן א געװינס. יעדע מאניםעכטאציע פונם יידישן װא־ט, יעדע יידיש־ טריבינע, איז א דערגרייכונג. בפרט איז א דע־גרייכונג אן ארגאן, װאס האט זיך פאר אנ׳אויפגאבע געשטעלט: היטן און כאשיצן די יידיש־/יטע־אטיד װי די שענסטע מאניפעסטאציע פין דער מאדערנער ײדישער קולטור. װער עס איז כאטש עמװאס באהאװנט אין דעם ענין פון ארויסגעבן אן ערנכטע ליטע־ארישע צייטשריפמ אויף יידיש, װער עס ײייס כאטש עטװאס פון דעם, װאם עס קומט־אייס אויסצי־ שטײן ביי דער דערהאלטינג פין א זשורנאל, אין װעלכן עם װערן בארירט אויסשליםלעך פ־אגן פין יידישן קולטור־לעבן - יענער װעט באגרײםן פארװאס א 500־םטע־ נומער פון אזא שריפט איז א דערגרײכונג, װאס 'פארדינט נעפײערט צו װערן. ארויסציגעבן אין דערהאלטן גאנצע סז יאר צײט, אן איבעררייס, אזא ערנסט װאכנבלאט װי די ״ליט-בלעםער״, װאס דארף, בײ איע זיינע םעלערן, באמראכט װערן װי א שײנע טריבינע, וױ עס װערט געקעמפט פא־ן ײדישן װא־ט אויםריכ־ טיק און װאיעם ארויסצוגעבן זאגן מיר, גאנצע ס1 יאר אזא שריפט, ביי אינזערע שרעקלעך־ארעמע און שרעקלעך־קלאנעדיקע באדיננינגען, איז, אן ספק, א באװײז פון םוטיקן שוױמען קעגן דעם שט־אם פין דע־ אלץ-פארפלײצנדיקעי אסימילאציע־פלאכקײם אין אםימילאציע־רעיניד־יקונג. דאס איז א שײנע אין װיכטיקע פאזיזייע, װאם טאר נישם צעבראכן װערן. אינם בילאנם םון דער ײדישער קולטור־בויאונב פארן לםצטן יאיצענדליק װע׳ען זיכער די ״ליטערארישע בלע־ טער״ פיגויירן אינם אקטיװ. ױבילײ פוז לײב װינעד ר■ צ־־טע ־)־ ־־.־: א־ן דא־שע נעפ־ע־ם דער 35 ׳אריקעי־ ״:■■• שק ר־ב —:ע־ם א־ש־סש־שע־ שעם־ק־ט. רע־ בעל-הװבל את א־־::עם־אש; אי; ־ר־שן שעאשע־ א■; •*־ 1898, אננעיזױבן צי ז־ננען אץ בא־ ב־ ־־•שעל־ן א•; ־א־שע, א-ף באקאשארםקע 73 ונעוױ• ארעקבאנ־ע־־א־א•;*. שאעשע־ ש־עש ע־ א״ף א•; קליענערע ־אלין. א•; ם־ש ־ע־ צ־ש שע־־ש ע־ א•; :א־־שא־נב ״שייימ-ר.' ציננענ. שא:נ, א•; ״א־זש—ש׳ — ־•זתא א. א• אק 1904 םרעע; פיי אים אק םי־אנאר־שעאשע־, ר•* ע־ ש■—ש א-ך אק בעםערע ■יעסעם (דע סאנש־ש אק ״א־ אי אקאסשא׳, שלשדקע אק ״נאם עק נקםד.')׳ שעינע־בערנ אק ר• ״דויבע־'/ אל־אסקא אין נא־ק־ס ״א״ען אט־ נרונש׳ א. א.) ע־ איז נערען רע־ ע־סשע־ סאצקל ד־אכםע אק נא־רינס ״גאט- םענשס אק ש־רל׳. — ד• •עצשע •א־ק ראם ע־ געסע־״ש :־ די ״ר־לנעד׳ ואין ״סר־, ס־נע!׳ אק ״םיי^־א; צר•־•'. ל״ב װינעד את עק די עלשםשע ־דיסע אקטיאק אק װארשע ם׳איז צי דאען/ אז דע־ װארשערע־ ״ד־סע־ עולם װעם קוםען םאםנװ־ז א-ף ז-ן ױביל־-ע־ע־ונג. נ״ס?ין / ((יעד־מע ד י, ו ו א ס שװימ עס װאלט באזת גציוצן אג׳אינטצ־עסאסצ טצסנ פאר אנ׳ אויםפירלעך שטודיוס. די נצחונות סון די, װאס זענען געשװומען קעגן שטראם. אין פליג דוכט זיך דאך, אז די אײנציקע און אײנזאמע װעלכע שװימען קעגן שט־אם, װעלכע שםעלן זיך אקענן די הערשנײקע, םון אלעמען־אנגענומענע מײנונגען און שטימונגען, האבן נאר־קנאפע אויםזיכטן אײפן זיג פון זײערע אידעען. אײנע אלײן, פארלאזענע און םארשטויכענע, קעמפן זײ מים די צע־ שטורעמטע כװאליעס אין מיטן םון ריזן-ים םון חוזק און שנאה, פון אומצוטרוי אין שפאט. אין אין פלוג קאן מען דאך טאקע מײנען, וױ װויל און וױ אנגענעם איז צו שװימען, אויף די װארעמע כװאליעס פון באנאלער רויקײט, פין ביליקער הםונישער אלײן־צוםרידנקײט און-מי גרינג, װי גוט איז צי גײן אייף דער ליניע פינם לײכטנכן וױדערשטאנד. הײבט ױך אבער גארנישט אן ׳. מימן שטראם שוױםען בלויז די שװאכע, די ױילנלאזע, װאס װערן סיף־בל־סוף, דורך דער געשיכטע אפגעוױשט און סארגעסן. עס בלײבן סאקע די יחידיס, די עקשנים, די ״סאנטאזיארן׳־, די װאס װילן דורך קײנעם נישט געטראגן װערן, נאר װילן יאלײן אויםטראגן אויף זײערע פלײצעס לאסטן סון אידעען אץ סון זײער פאי װירקלעכוננ. און אזײ געשעם עט, אז אט־די הארטנעקיקע קענן־ שםראם־שװ־מער װערן דערהויבן גראד דורך די, װאס האבן םריע־ שטײנער געוזא־ם אין זײערע נעצעלטן. אזוי איז שוין דער סדר העולם און אויך א ו נ ז ע ר םדר איז אזוינערז נרויבע אידעען װערן סריער נעבוירן אין א פןןרשטויסן װינקעלע. דער קרײז פון די אנהעננער םון דיראזיקצ אידעען װאקסט לוים דער מאס פונם גלויבן און פונם אויסדײער סון די אידעען־באגרינדער. י לכתחילה מרעםן־אן אס־די יחידים אויף טייבע װענם. און װען די װענט צעפאלן זיך, אונטערן כםדרדיקן דרוק םון די פאנאטישע עקשנים, װע־ן זײ, אט־די עקשנים, ארומגערינגלט םיט פרישע ױענט״סון שנאה, פון רדיפות. די ײדיש־באװעגוננ אינם ײדישן, לעבן די חבלי־לידה, די ערשטע אנטװיקלונג־עטאפן אין דעם איצטיקן מצב פון דער ליטעראטור אויף ײדיש, מוזן כאראקטעריזירט װערן װי קלאםישע ביישפילן פון געשיכטלעבן ש ו ו י מ ע ן קענן שטראם. די אסיםילאציע, װאם איז פאליםיש־פארמעל טויט, איז םאקטיש די הערשערין אוןיבאהערשערין סון א גרויםן םײל סונם ײדישן לעבן. טיר און טויער װעין סאר איר אױם־ געפראלט אין ײדישע שטעט און שטעסלעך. דער ״שמענדריקיזם׳ איז נאך עד־היום דער אײנציקער ״איזם׳ בײ א גרויםן טײל פון דער יידישער ױבנט. אמת, מען שעמט זיך שוין היינט נישט מיט ײדיש אזו־ װי אין די צײטן, װען די ״ליבהארציקע׳ אסימירא־ ציע האט אויך פאליטיש און געזעלשאםטלעך געהערשט אױף דער ײדישער גאם' אבער-מען שעפט זיך נאך םארט. און - פונקט יװי די ערשטע ראנגלעניישן םון די ײדיש״ שרײבער םאר דער אנערקענונג םון דער ״שםחה׳, פון דער ״דינבםמויד׳, דארםן באטראכט װערן װי א העלדיש שוױמען קעגן שםראם, װי ארעװאלוציאנערע און רעװאלו־ ביאניזירנדיקע טאט אינם ײדישן לעבן - שונקם יאזוי דארםן אויך א י צ ט די ארבעםן און די אנשטרענגונגען םון ז־י ײדיש-בײער און ײדיש־קעמםפר, באםראכטי װערן תי אויםשטו־ רעמדיקע, רעװאלוציאניזירנדיקע םאטן. װארום אויך איבם װערט די ארבעט םאיר ײדיש, םאר דער םאקטישער אנערקענונג םון ײדיש דורך אײגענע און םרעםדע, געםירט דיורך םאנאםישע יחידים־עקשנים, דורך אסםערװיליקע טוער, װאם לאזן זיך נישט טראגן דורך די לײכםע און באקװעםע אםיםילאציע־כװאליפס, נאר ראנגלען זיך מים זײ, שװימענדיק קעגן אט־די כװאליעם, אין דער האסנוננ זײ צו באצװיננען און צו באזיגן.