Literarishe bleter · 1933-12-08 · 49 (8.12.1933) · p. Seite 798

ליםערארישע בלעטער נומ. 49 (500> זײט 798 דוד ד?ינ? / װ$רש2 י שײםעד-הויפנס א1יף דעד ײדישעד גאם דער פארשונדעװעטער טאג־פרעסע און די םפקדיקע, בײטױײליקע זשורנאלן זענען דערצו'אמתע םארסמער פון דעם געשמאק, די פארדארבער און אויסהאדעװער פון דעם הפקר-סענטשן םים זײן הפקר׳באציונג צו דעם ערנםמן שןזפן און דענקען. און פון דעם טאקע נעמט זיך אויך דאם, װאם פיל פון די, װעלסע ױאלטן על-פי-עכל געדארפט צולײגן איהאנט, צו• העלפן אין דער פרעסע, פון זײערע טריבונעם צו פאפולאריזירן דאס בוך, װעקן דעם אינטערעם צו דעם, טוען פונקם דאס פאר■ קערטע, שטעלן צו דעם ,אמתן׳ מאטעריאל און װערן נאך די באשיצער פון דעם שונד-ראמאן, פון דער גראב-ײנגערישקייט, װאם זײ פארגינען זיך צו פארמײדיקן זייער אמת שעדעקערישע ארבעט און לייגן נאך אויף אזא אופן צו ברען מאטעריאל אויף די שײטערם, װאס ברענען שוין דאס פערטע יאר אויף דער ײדי• שער גאס און זענען נישט מבחין *בין טוב לרע און ברענען אלץ מיט אן אנדער... אמת, מיר לעבן אין א צײט פון ראדיקאלסטער איבער־ שיכטונג, פון דער שרײענדיקסטער אויסקריסטאליזירנדיקער אײנ- שטעלונג פון יעדער שיכט און קלאס - אבער אט די נייע אויס• נעקריסטאליזירטע שיכטן און קלאסן דארפן דאך אויך האבן זייער גייםטיקע שפײז - דארפן דאך אויך האבן א לעבעדיק װארט, װאס זאל זײ קלאר מאכן, קרעפטיקן און שילדערן זײער קאמף פאר דער אײנשטעלונג זייערער - נו,• צי לאזט זיך ביי אונז מערקן עפעס פון דעם מין? צי װעקט בײ דעם לײענער, בײ דעם ײדישן, זיך אן אינטערעס צו דעם געדרוקטן װארטי אפשױ קריזיס? ארבעטסלאזיקײט? ם׳איז קײן ענטפער נישם: מיר װײםן גאנץ גוט, אז פוי• לישע ביכער װערן יא געקויפט דורך די ״דישע לײענער, װדר יא געפאדערט אין די ביבליאטעקן - אין אויך נישט מיטן מיי־וץ אסימיליאציע קאן מען דאט אפפטרן נאר גאנץ פשוט און פראםט: ה פ ק ר ו ת: הפקײת מצד דעם לײענער, הפקרות מצד דעם שרייבער און אחרון אחרון חביב - הסקרות מצד די אומסאר• אנטװארטלעכע פארלעגער, װעלכע האבן קײנמאל נישט געװוםט װו-איין און וזו-אויס און סתם געװארפן ביכער אויפן ביכער• מארק,נישט האבנדיק קיינער קײן פראגראם, נישם זעענדיק פאר זיך דעם לײענער, װעלכן זײ װילן * און זײ זענען גערן צו באדינען. און די שײטער-הויפנס ברענען, טליען און םארטשאדען דאס געמיט, טעםפן אפ דעם חשק עפעם װאם ליכםיקערם צו זען און דער פערעםפעקםיװ - צי איז שוין טאקע באמת צו דעם קײן שום עצה נישטא? פון דעד דעדאהציע* ביים שליםן דעם נוטער האבן םיר באקוםען םאד דעם ױבל״ נוםער א ריי *רםיקלען און לידער, װעלבע םיד האבן שוץ, צים באדויערן, נישט געקאנט ארײנגעבן אין נוםער. צװישן אנרעין: ד׳ר שלםה ביקעל װענן א. שם״נבארנם םשלים <אן ענםפער םלך ־אװיטשן); ורובבל — קלײן םשערנאװיץ אין תל־אביב; לײביש לעהרער- אן ארםיקל; א. לעיעלעס — טריליאניקעד װאר (לידל); ל. םלאך — ציגײנער-ליר; יעקבםעםטעל — נױ• יארקער טעאטער־חידושים; אברהם טאיעװםקי — אן אר־ טיקל; א. ט. ■ ו ק ם — א שטרייק (דעיצײלוננ); ע. ק א ר ל ע ־ ב א ך — א. קערם אפענער בריװ צו נ. האואטטאן; ם. ק י ט א י — אן ארםיקל; י. ראזענבוים — ליד; םארים שװאיץ ־ א( ארטיקל א. א. — װאם װעט זײן נעדרוקם אץ די קוםענדיקע נוםערן. םיד האבן אויך באקוםען באנריםוננען פין פארשידענע לענדער. אין קוםענדיקן ניםער װעלן םיר ברעננען א פולע רשיםה פץ די אלע שרײבער/ װעלכע האבן זיך באטײליקט אץ די 500 נוםערן .לים. בלעםעד״, — און רי צאל אדםיקלען, װאם ז״ האבן נעדריקם־ אין די *לים. בלעטער*. — םיר לעבן אין א צייט אזא, װען אלץ, די סאמע-װיכטיק־ סטע געשעענישן לויפן פארביי אין אזא שנעלן טעמפא, אז איי־ דער נאך םיר קוקן זיך אום, זענען זײ במעט, אדער אינגאנצן שוין פארנעסן. ערשט א פאר חדשים טײלן אונז אפ פון דעפ װילד-באר־ בארישן ברענען ביכער אויף די גאסן' און פלעצער פון די שטעט, װעלכע האבן אין כשך פון דורות געשמט אלס די סאמע קולכורעלכטע. ערשט א פאר חדשים, װען דער צעװילדעװעטער שגעון פון א באנדע סאדיסטן האבן געלייגט שטײסן ביכער פון די םאמע בעסכע און שענסטע גייסטער, די שאפונגען פון גאונים פון פרײען געדאנק - און די לאנעס האבן זיך גרויליק אפגע- שפיגלט איבער דער גאנצער װעיט און געװעקט האס און צארן צו די בארבארן - עס האט זיך געדוכמ - נײן, עס האט זיך בלויז געדוכט, װייל אין אמתן איז דער האס און צארן באלד אפגעקילט נעװארן מחמת צװיי םיבות - איין סיבה, װאס די גרעכטע כייל ,צארנער׳ האט זיך ארומגע־ זען, אז עס איז א ״נאציאנאלע״ עובדה, און אליין פארטשאדעט דורך דעם טשאד פון ״נאציאנאל־רעװאלוציע׳ האבן זײ צוגע־ שאקלט מיט די קעפ און מער גארנישט. די צװיימע סיבה - װייל מיט דעם ברענען די צענדלייקער אין הונדעדטער טויזנטער ביכער איז דאך דאס שאפן און דער גײסט פון די אויפן שײ־ טערהײפן ״געברענכיע׳ דענקער און דיכטער געבליבן לעבן מחוץ די גרעגעצן פון דעם שײכערדויפן־לאנד און אין די פארבארגנ־ כטע װינקעלעך פון אונטערערדישן ברויזן און דעם ״געראטע־ װעטן״ לאנד גופא. נאר װי די מעשה זאל נישט זײן, איז אט די געשעעניש שנעל, מיט דעם אמתן היינטצייטיקן שנעלן טעמפא, אפגערוקט געװארן אן א זייט - און כמעט וױ פארגעסן געװארן און אויב איך דאב זיך איצט דא דערמאנט אן דעם, איו עס מחמת א מאדנע צוזאמענטרעפעניש, א משונהדיקער אסאציא- ציע, װעלכ ע עם שכיידט ממש אין די אויגן - איך מיין: אט די צענדליקער און הונדערטער טױזנטער ביכער, װאס טליען אויף די שייטערהויפנם פון גלײכגילט, װאס אונזערע ליב• רארציקע יידישע לייענער האבן פונאנדערגעלייגט, נאך עט־עט פריער, פאר געבעלם, פאר גערינגן, פאר היטלערן... און מאדנע, אויב מים די דאױקע ״קולטור׳-לייט האבן גוזר נעײען אויף די ביכער, אויף די שאפונגען פון דעם פרא־ גרעכיװן געדאנק און מיט אײפער גענומען קעכלען זייער אײגע־ נע קולטור, האכ אינזער ״קולטור״ גוזר געװען אויף אלץ און אלעמפן: ״ביכער ״ניע זשעיאיעם ׳.' און טוט אונז עפעם: כײ דער רעכטער, סײ דער לינקער,. סײ דער קלײנביר־ גער, סײ דער פראלעטאריער - קיינער האט קיין שום פאדערונג גישט. ק״ן מינדסטן דורשט נישט אפילו' נאך זיין אייגן בוך: עס פוילן געשמאק אויף די פאליצעס פון די אלע - חוץ ראטנ■ פארבאנדישע - בוכהאנדלונגען די ווערק פון די רעאקציאנערן, פון די פאשיםטן צוגלייך מיט די װערק פון רעװאלוציאנערן און רײן-סארקםיםםן... די שײטערהײפנט ברענען פערמאנענט, אן אויפהער, און םעמפן אפ דעם מינרסטן חשק אפילו צי שרייען, צו געװאל־ דעװען... כחברים דרוקן שײן ביכער צו ססז, צו 200 עקז. און וױיסן אויך נישט װי און װו זיי אהינצוטון. און אײב מען טענהם נאך, אז דער לעזער איז נישט אפ־ געשטארבן, והראיה - ער לייענט אין די צענדליקער טויזנטיער די פרעםע די כל הםיני זשורנאלן, װאס מערן און פרוכםערן זיך, װי שװאסען נאך. א רעגן, איו דיי טענה אויך נישט מער, װ■ א טרײסם אזא פאר דעם ביסל אפטימיסטן, װארום, װען מיר זאלן זיך ארײנטראכטן און גום אפשאצן די לאגע, װעלן מיר וען, אז זי איז גארנישט אזא פויגלדיקע, אז אט די לעזער פון