Literarishe bleter · 1933-12-08 · 49 (8.12.1933) · p. Seite 795

זײם 795 ליםערארישע בלעםער נום. 49 (500) ױםף דיעינ׳עסײ/ / זן^רשזנ א ו י פ ז נאפאלעאז־פלאץ ״77 $ ר ש ע") מארגן םרי װעט זיך א רים-טץ בי דעם ארבעטם-אםם, םין ײאליע, םון דער סמאםשע. דורכן גזשיבאװ, טױזנםקפיקער געקנויל. איבער יום-םוב־נאסן ברײטע, איבער הינטערגעםלעך שמאלע, הײם און האםטיק װעס א סאך־טון, איבער זאםע שװעלן,-גרויל. שלאפט די הויפט פאסט: הינטער קראטעם, אין שופלאדן טיםע, לאנגע װארטן בענקענדיקע ברױו דארט, אויף דעם מארגנדיקן טאג. אויף מאזאװיעבקע אין זשעםיאנםקע װײנט אן ארגענטינער םאנגא םרויען-װונק און דיכםער׳באפל, זײדן־רײד און זײדן־זאק. ס׳װעט א ריס־טון זיך, א םלײץ םון, אלץ םארשװענקען און םארנעפלען. עס גײם עס קומט א טאג א נרויםער, װי א לאנג-דערװארטעד בריװ װאס-זשע װייםט א פראסטיטוטקע מיט א קינדערש-מילדן קעםל װאס-זשע טראכטן בלייכע דיכטער ביי דעם לעבטן טאנגא-שטיף? ־א־שע (פ? נ ם זנ י ק? א טונקעלער בולװאר, א שםיקל נאכםיקע אײראפע• עם װיים מים אװנטיקן אומעס און מיט אוםעטיקער םרייד. אױף מאזאװעבקע אין זשעמיאנסקע װײנם א בענקענדיקער שאפען דיכטער טרינקען שװארבע קאװע, םײדלעך הערן צארטע רײד. אויף שװיענטאקזשיםקע דרימלען ביכער, אין םארחלוםטע װיטרינעס ם׳טוליעט קאנם זיך בו באקאטשיאן, אתשעקאװע בו דױמאן, אויפן ראנ א פראסטיטוטקע װיגט זיך הויך, מיט היפטן דינע װינקט בו יעדן. װאם זשע װײםט זי, אש דער עלנד םון מײן לאנד? אװגש שיםער, װײטער אפהילך, הינםער דעכער, מארשאל- קאװםקע ס׳שלאםט די הויפט-םאםט: נאר דער זייגער בײלם בעשראקן שעה נאך שעה אויף מאזאװעבקע אין זשעםיאנםקע װײנם אן אריע פון,םאםקע״ דיכםער טרינקען,האלבע-שװארבע״, פרויען ײינקען שװארץ און בלא. ז?םן ז'?בטרצװײג / װ$רשט ״ק י ז״ א ו י ף ד ע ר ײ ד י ש ע ר ב י ב ע (צז זנרםונד קרנס 100-סס־׳ יאד^״ס) קינםטלער םארנעמט ער גאר אן אנגעזען ארט, דערבו איז ער געװען אײנער םין די בעסטע שעקםפיר־שפילער. ער האט םאר- קערפערט אי ,שײלאק׳, אי ,ראמעא׳, אי -האמלעט״, אי ,קענינ ריטשארד׳־, אין שעקםפיר איז אמאל געװען אין עננלאנד דאס ענגלישע טעאטער. אבער הנם עדמונד קין שטייט מיט א םום אין אונזער אומה, װײל א םך היםטאריקער װילן דורכיים אין אים זען א זון פון א ײדן, איז אין ײדיש פארהאן װעגן אים זײער װײניק, אין עםלעכע שורות אויפן זכרון רעכן איך דא אוים אלץ: אן ארטיקל אין דער װארשעװער ״טעאטער-װעלם־ אדער ״ראםאן־ בייםונג׳־, א םארװארס פון י. אוגער בו מײן ײדישער איבער■ זעבוננ םון דױמאס פיעםע .קץ״, ד׳ר ל• םאגעלםאנם א גרעםער ארטיקל אין נױ-יארקער ,פארװערטם׳ אץ לעבטנם י, האנינם א סעריע ארטיקלען אין לאנדאנער .בײם״. קײן גרעסערע ארבעט װעגן אים אין ײדיש איז נישםא. עדמונד קץ איז געבוירן אין 1787 אין אין עלטער סון 46 יאר איז ער, אין 1833, געשטארבן. 46 יאר פאר אן אקטיאי םין אזא םארנעם װי קין אח באמת נאך יוגנס. אין דערבי איז ער געשםארבן בנשיקה — אויף דער בינע. אזױ װי א םאלדאם אױםן שלאכטםעלד. אבער אין משך םין דעם קנאפן האלבן יארהונדערם, װאס קין האט דורכנעקרײבט אײראםע אין אמעריקע, האם ער איבער• נעלעבס א םך לעבנס. װי זאגס ער דירכן מויל םון דיוםא; .איך מוז יעדע זאך אין לעבן שטודירן אױף מײן אײגענעם קערפער, בדי עס דערנאך קאנען טרײ ארויםברענגען אױף דער בינע׳. קין האס דירגעלעבם אזוי םיל, אז באמת האס ער געלעבס עסלעכע הונדערט יאר. ער איז דורכגעגאנגען דאס לעבן םק שטיל גײט פארבײ א מערקװירריקע דאסע: דער 100 •טער יארבײט פון אײנעם פץ די געניאלםםע ענגלישער אקטיארן עדמונד קין. אן ענגלישער אקטיאר, װאס אח אדאנק א םראנ- בױזישן ראםאניםט אץ דראמאטורג (אלעקםאנדער דױמא> נישט אפגעששארבן מיטן מאמענט, װע; מען האט אים אראפגעלאזט אין קבי• אן ענ לישער אקסיארי טאקע אן אמתער ענגלענדער מבטן ומלדה? א סראגע-בײכן װאלט מען דא געדארםט אװעקשטעלן, וױ מען דארף בכלל אװעקשםערן עםלעכע פראגע-בײכנם אױף זײן גאנבן אפשסאם. ׳ װא־ס קין געװען א דײטש אץ זײנע קינדער װאלטן זיך הײנט געפינען אין .דריטן רייך״ אץ געװען אזוי װי זייער עלםער-פאטער פארדעכטיקט אין אביםל ײדישקײם׳ װאלט מען זיכער לײכטעד אויסגעםונען זײער יחוס-ברױו און אײנםאל פאר אלעמאל םעססגעשטעלט, בי זײ זענען רײנע אריער אדער עס םליםט אין זײ אביםל כשר בלוט םץ זײער ײדישן עלטער-םאטער עדמונד קין. איז אבער עדמונד קין געװען אן ענגלענדער און זײנע קינדער זענען געבליבן ענגלענדער, און אזוי איז עס ביז הײנטיקן סאג נישט קלאר, בי ער אח געװען א ריינער אריער אדער טאקע א האלבער ײד םץ םאםערם בד, פונקט װי עם איז נישס דכער װער עם איז בכלל געװען זײן םאטער - א שטיקל אקסיאר אדער אזוי א שלעפער, בי,גאר אײנער םץ די הויכע םענסטער, דורך װעמענם בלײ בלוט קץ אח םארבליבן אזא דזשענםעלםען אץ אזוי לײכט ארױםגערוםן דאס קלאפן םון די הערבער םון די םארנעםםטע לײדיס. װענן עדמונד קין איז אץ ענגליש םאראן א גרויםע ליטעראטור, װײל אץ םאנטעאן פון די גרויםע ענגלישע בינע•