Literarishe bleter · 1933-12-08 · 49 (8.12.1933) · p. Seite 792

ליםערארישע בלעטןנר נומ. 49 (סחצ) זײם 792 העכסטער וװנטש פון דער קרױן. אויב ער׳ וװיסשעך קאװאל* סקי׳ גײט אנסקעגן באר״ איז פאר אים נישטא קײן פלאץ אין א מלוכהשער גימנאזיע. ער האט געװאלט אויםװײזן דעם קוראי סאר מיט פאקטן, װי עס זעט אוים די לאגע אין דער טשובי• נער גימנאזיע, און װאס פארא ראלע עם האט בײ זײן דעמים- יע געשפילט דער קרײז׳נאטשעלניק סון אלם-טשובין אבלאמאװ— וענפן אבער די דרײ מינוטן פון דפר אויפנאמע שוין גפהאט פאריבער, און ער איז אװפק מיט גארנישם. <םוף קומט) מיסיפ נישט געװאלט צוריקביפן, און פון נײעם שול׳יאר אן איז פר אויס פראפעםאר אין דער אלט׳טשובינער גימנאזיע. פו דפם אלפמפן האט פר נאך באקומען א זנולאג — א לעקביע ױעגן פעדאגאגיק און מלוכהשאפט• ער זאל האבן זװוישן דער אלט׳טשובינער ױגנט פאױשפרײט סעפעראמע אידפען, ײאס בא׳ צװעקן אפצורײסן דאס װײסל׳לאנד פון דער בארישער קרוין. אלס פפדאגאג האט ער געדארפט פארשבײן — אזוי האט גפ׳ טענהט דער קוראסאר, װאס איז דא אין לאנד נישט מער װי א האלב יאר — אז אלפ בירנער פון דער אימפעריע דארפן זיך צפנויפגיםן אין אײן גרויס רוסיש פאלק. דאס איז דער א בידעדיקז דאך נישט די מאמע און נישט די שװעסטערן, װאם זענען קינדער דא געשטאנען און מיטגעלאכט ם־ט םיר — דורך א װײטן פלויט האט דורכגעשײנס די זון — און דאם איז אלץ פון מײנע םרילוננען, ולאס כ׳האב... נישם די גריבפר און דאם פפלד — און נישט דאם גראז סון װילדע װיינטרויבן ביים שכנס הויז, ברענען איצט מיט בענקשאפט פון דער װייט- דאס זילבער אויף א נידפריקן דאן/ װיל נישט אױסלעשן, װיל נישט םינצטער זײן׳ און אפגײן פון מײן אויג.., 1933 ו י ב ט י ס׳קלפמט מיר דאס הארץ, װפן איך דערמאן זיך איצם אן זיי- װפר װפט זײ איצמער אויכבארגן א פרישן יידישן זשורנאל אדער אפוישע יידישפ צײמונג? צען פאר יידישע אויגן זענען געוופן בײם װאקזאל מיך ארויםבאגלײטן פון בערלין, צפן פאר ײדישע אויגן'האבן זיך ביז צו דעם לעצמן מאמפנם גפקלאמפרט אן דפם װאגאן״םפנ־ סטער, פון װפלכן איך האב זיך גפהאט אפגעזעגנט מיט א גאנצן יאוצענדליק ײדישן אויפקום אין דייטשלאנד. און איצטער, זיצנ־ דיק אין רינע בײ א פרעמדן שרײבטיש און בײ א םראסם־בא־ קוױיטלטן פענסטער, װאס פארשטעלט דיר די אויםזיכט צו דער ג־ויספר װפלט און צו זיך אלײן,-בענקט זיך באזונדפרם שטארק נאך יענפם פאר צענדליק ײדישע אויגן פון דער שטאט בפרלין, װאם װעלן שױן מוזן שעפן אלע זײערע .ײדישע׳ נײיפם נאר םון דפם ״פעלקישן בפאבאכטער׳ און פון דפם ״אנגריף׳.״ און זיצנדיקי איצטפר אין ריגפ, הער איך זיך צו מיט שרעק און אומרו, וױ פס װאיען אין דרויםן געפערלעכע צוגוױנטן פון ״מזרח׳ און פון ״מערב׳, און װי עם גײט אן דער בלוטיקער קאמף צװישן ״םאסקװע׳ און ״בערלין׳... פס דוכט זיך מיר׳ אז איך שטײ אינדערמיט צװישן אם די צװײ קעמפנדיקע וופלטן, נאר פס איז גישטא קײנפר׳ װער פם זאל זיך דא פאר מיר אײנשטפלןי אלע מײנע םריינם און קאלפגן פון דער שטאט ריגע לינן שוין ״פארקילטע׳ פון אט די בייזפ צוגװינטן... ג ' און נישם נאד אין ריגע אלײןן אויך אין װארשע און אין קאװנפ, אין קינינעװ און אין רעװפל ליגן מײנפ פרײנט און װסף קירסאן / דאם זילפעד אויח מוי־א׳ ׳ נישש אויםגעהיט האב איך דאס גליק, װאס האט װארעם צו מײן פנים זיך גפטוליעט װי א פויב און נישט פארשטאנען האב איך אויך די פרײד — די זון פאר די אויגן, װאס פארגײט... נישט די װאספרן, װאס יאגן אויפן סײך מיט דער טונקלקײט צי א װײטן ברעג, זפנען איצט די טרערן, װאס איך פיל און װאס װילן אפלויפן אין אפפליסן אין רײד... גרין - ברפנען שוין די שטערן אויפן הימל פון נאפנטן הארבסט, אין ם׳קומען שפפסעלפך פון פעלד זיך צוטוליען צי די װאלקן, װאס פארגײען - װער װעט מיין הײם, מיין אפגעצוימט געלעגפר באװאכן פאר מיין פנים מיט א לאמפ? דניא? סישארני / די/ע צ ד ד י םײן בפרלינפר שרײבטיש ליגט נאך א פארפאקטער אייף דפם ריגער צאלאכט. אינאיינעם מיט אים ליגן אויך פארפאקט מײן ביבליאטפק, ארכיװ, קארעספאנדפנץ און אלע מײנע בפר־ לינער דפרפארונגפן און שטימונגפן פאר דעם לפצטן יארצפנד־ ליק. איך האב פון דעם היטלפר־לאנד ארויסגפפירט אלץ, װאס פם האט זיך נאר נפלאזט, א חוץ די פטלעכע פםעװדאנימפן מיינפ,* אונטפר װעלכע מיר איז אויסגעקומפן צו שרײבן מיינע ״בריװ פון בפרלין׳ םאר די לעצטפ נײן חדשים. אמת, נישט אלע ארטיקלפן מיינע פון בפרלין פלפגן דפרנײן צו די רעדאק־ ציעס, און נישט אלע בריװ און דרוקזאכן פון אלע פקן װעלט פלעגן דערגײן צו מיר, אבפר דאך האט אויף מײן שרײבטיש אין בפרלין תמיד פולסירט דאס *ײדישפ לעבן, און נישט אײן פארבלאנזשעט יידיש שעפעלפ פלעגט קומען צו מײן שרײבטיש זיך אנצוטרינקפן מיט א ביסל יידישקייט. * מיין שרייבטיש אין בפילין איז דאך׳ ליידער — לײדפר, גפװארן לעצטנס דער אײנציקער יידיש־ײדישיסטישפר שרײבטיש אין גאנץ דײטשלאנד, אויף װעלכן מפן פלענט תמיד נאך קפנפן געפינען א פרישן נוםער ״ליטפרארישע בדפטפר׳ א ״שיקאגע׳, אן ״אויפקום׳ (ניו־יארק) און אן ״אויפ־ גאנג׳ (רומעניפ). און עם זפנען נאך פארבליבן אין בערלין אײניקע פרײנט און קאלעגן סײנפ, ײעלכע װפלן זיכער אויםװײנפן די אויגן זײפרפ נאך מײן שרײבטיש. פר פלעגט דאך זײ פארבונדן מיט דער ײדישפר װפלט. ער פלעגט זיי דאך צוגפבן מוט צו טראגן װײטפר דפם האקנקרײץ אויף וייפרפי געבויגפנפ פלײצפם, און ש ז צ ו ג ־ ד