Literarishe bleter · 1933-12-08 · 49 (8.12.1933) · p. Seite 791

זײט 791 ליטער&־יטע בלעטער נום. 49 (500) ס. בןדישסי/ / /?■עדי׳שע 3 מ ■ א \ ע ל א (פראגםטנס פתם ר#םאן ״הערםאן?יבלינעדס :!)102'שתג״) אײן גורל האס צונויצגעפירט *ו די שװעלן סין דעם נײעם שול־קוראטאר, װאלטן צװישן זיך נישט געהאט קײן שים געי מיינזאםס. יעדער א־ינער האט ארייננעבליקט אין זיין אײק וועלםל אין מיס הארץ־קלאסעניש געװארט אויף דער אויםנאמע• לאנג האט געדויערט דאס ױארטן, אבע־ קורץ די אויםנאמעס װי נאר זײ זענען ארוים םון קוראטארס צימער. האבן זײ זיך שנעל םינדאנען אפנעטראגן, מורא האבנדיק אײנער דעם אנ■ דערן צו קיקן אין די אויגן ארײן. נאר-װאס האט זיך געעםנט די שװערע מיט מעש־גע־ןאװע- טע טיר. א םארםאפעטער אין א דערשװיצטער איז םון דארםן ארויסגעלאסן, גלײך װי ער װאלס פון עמעצן א שלײדער בא• קימען דער פראםעסאר װויטישעך קאװאלסקי. ער האש א כאפ• געטין דעם שירם, װאס איז געשטאנען אין װינקל, האט נער• װעז ארױפגעצויגן די יןײםע הענטשקעס און מיט א םארפלאמט פנים געלאזט זיך לויפן װי פין א שרפה אראם םון די שטיגן אין גאס ארויס. דער טאג איז געזען א לױטערער. ךער הימל בלוי םון ראנד צו ראנד. איבער די רײן אױפנערױמטע אויאזדאװער אלעען אין ײארשע האס זיך די היץ בפעט װי נישש נעשפירם. אויף בײדע זײטן טראטואר, צװישן קילע קאשטאן־ביימער האם שפאצירט א געמיטלעכער עולם, װאס פלעגט אלעמאל אין דער צײט קומען פין צענטר שטאש אפציעטע ען מיט דער םרישער לוםט םין די :אענטע פארקן. װויטשעך קאװאלםקי האט שםארק געארבעט מיט די עלענ• בויגנס, כדי זיך דורכצישטופי דורך דעפ געדיכטן עולם אין די אלעען. דער גלאנציק-שױארצער ראק זײנער האט זיך אלע ױיילע אויםגעקנעפלמ און ער האט געהאט א טועכץ אים צוריק צוצושפילען, כדי נישמ צי פארטשעפען די װמפר־קאםטױםען םון די דאמען און די העלע מענער־אנצענער. א מידער און א צעיאכמעטער איז ער ענדלעך ארויסנעקימען אויף דעש אלעק- סאנדער-פלאץ און נעלאזט זיך מיט דעם קירצסטן ױענ גײן צום װאקזאל. דא האט ער אץ איילעניש אויסגעטרינקען א םאר גלעזער סאדע׳װאםעי און פון גרוים צעשםרייםקײט נעלאזט זיך אײנהאנדלען סון א צײסינגם-םארקויפער א בלעטל, װאס איו אים געװען איננאנצן אומבאקאנט. ער איז אריין אין קופע םון צװײםן קלאס און אװעק• געזעצט זיך בײם פענםםעד א ברוגזער און אגגעכמורעטער. די שפיצן םון זײן שפאקאװאטער בארד זענען אראפגעםאלן אײף דער ברוםס. סון צװישן די בערד־קלינעס האם אסערגעגלאנצם א בײניקע גאסבע, שיםער פארװאקסן, װעלכע ער האט אצינד געהאלטן אנגעלענט אױף זײן םויסם. ער האט א םיר-געסון מיט דער האנם איבערן גאלן קאפ, כדי צנ סארםרײבן די אי- מעסיקע רעיונית. די גםדאנקען האבן זיך אבער געריסן מים אימפעט צוריק אין זײן מוח אריין און אויםגעםאלס דארםן די לאגע זײנע אין די שװארםטע פארבן. אלע זײנע באמױנגען צו בלײבן אױף דער שטעל זענען געװען אומזיסטע, ער האם גארנישם געפועלם. עם האבן נישט נעהאלפן די בריײ, ײעלכע ער האם באקומען םון הערמאן לובלינערן, דעם גרעםטן םינאנ- םיסם אין דער גובערניע און אויך נישס דער ברױו םון דעס גרױסן נערוון-דאקםאר יאנאש בוים צו דער םרױ םון א הױכן באאמטן, זײנס א פאציענטץ. דער שול־קויאםאר האט די דע- אץ יאר נײנצן הונדערס עלף, זומער-צײס, װען דעי־ םירשט קםאװערי לובאדזיעצקי םון אלט׳ששובין האם עולה-רגל נעװען קײן רױם אױף די קברים פון דאנטע און װירגילי, האבן אין קרוין׳פוילן, װאס דעמאלם האט עם געהײסן װײפל• לאנד, פאסירם נישט קיין געװײנלעכע זאכן. דער שאץ־םײםםער םון םלוכה-אוצר אין פעםערבורג האט געלאזט ברענגען צװיי־און־דרייסיק םעסלעך גאלד סול ביזן ראנד ארויף און אפגעקױםט בײ די דײםשע באראנען די װארשע־װינער באן. ארנםלעכע פאלאקן, װאם האבן לאנגע יארן געדינם בײ דער באן, זענען םיםאםאל אפגעזאגט געװארן פץ זײערע שטעלעם. אין װארשע האבן אלט-געזעסענע ײדן צום ערשסן מאל װידערגעשפעניקש די םאנעס און געםאכט יד־אחת מיט פוילישע סאציאליסטן צו קלויבן זײערם א מענםשן אין דער דוםע ארײן. דאס אלײן און אויך צוליב דעס, װאס דער נאמען זײנער האט דערמאנט אין פוילישן סלך יאניעלא — האט דערװעקם ביי די מיעשסשאנעם א שטארקן גרימצארן און יירן האה עם פארשאפט גױים שברת׳הלב. די שטאט כעלם װירער, ־ד ׳־ ־ ־י װאם פון קדםונים אן האט זי געהערט צו דער קרױן, האט מען אפגעריסן םון פוילן און אײנגעגלידערט אין דער רוסישער אימפעריע, מחמת די רוטענער, װעלכע האבן דארסן נעזױנט, זענען צוריק אריבער פון גריכיש־קאטוילישן גלױבן צו דער פראװאסלאװנער אמונה און זײ האבן דאס דװקא געװאלט פארלאנגען און אפילו געשיקם שליחים צוס רוםישן קיסד דאם אויםצופועלן. דערנײער ממונה איבער בילרונג אין װײםל־לאנד האט ארויסגענעבן שװערע גזירות אויף די פױלישע שקאלעס, און אין דעם זעלביקן זומער איז אויך אפגעואנט געװארן פון זײן שםעלע דער פראפעסאר פון דער אלם״טשובינער גימנאזיע װויםשעך קאװאלסקי. איז ער אזוי געזעםן אין א הײםן תמוז־םאג אין טונקעלן װארט־צימער פון שול-קיראטאר, האט אלע װײלע ארײנגעשטעקט די האנם אין בחעם־קעשענע אנצוםאפן די םארחתמעםע ברױו, װאם ער האט מים זיך געהאט. דארםן איז געװען געשריבן, אז װויםשעך קאױאלםקי איז א לאיאלער בירנער און איז שםארק געשעצט אין זיין שטאט. אחוץ קאװאלסקין איז דא געײען נאך א סוץ אזוינע פראפעסארן, װעלכע מען האט אפגעזאגס םץ זײערע שטעלעס. זײ זענען דא געזעםן מיט שװארץ־םינסטערע פנימער און שװײגנדיק באטראכט דעם צװײ״קעפיקן אדלער, װאם איז געהאנגען אויף דער װאנם. איצט, װען עס איז זיי אלעמען געװען םריב אויף דער נשמה, האט זיך זײ דער אדלער אױםנעװיזן נאך שװארצער, װי ער איז געװען אינדעראםתן און די נעגל זײנע שארםער און שפיציקער. אויף א געשטעל דער• נעבן איז געװען ארויםגעצױגן א לאנד״קארםע, צעטײלט אין קעםטעלעך םון םארשידענע גרײםן א־ומגעצײמט םים םעטע, געלע פאסן. אונםן איז נעװען אן אויםשריםט: די צען נובער■ גיעס םזן זז״סל׳לאנד. די שעהן האבן זיך לאנג געצױגן אין דעם האלב־םונקעלן ווארט־ציםער. די דעםיסיאנירטע לערער, װןוס זענען רא ןןהע געקוםען םון אלע עקן לאנד, האבן, בדי צו סארטרײבן דר לאנגװײליקײט. םונװײטנס אױםגעזוכט אױף דער לאנד׳קארטע די רינגעלעך, װאם האבן באצײכנם זײערע װוין-ערטער. שטיל איז דא געװען אץ אוםהײםלעך, גלײך װי די אלע. װעלכע