Literarishe bleter · 1933-12-08 · 49 (8.12.1933) · p. Seite 787

זײט 787 ליסער#רישע בלעסער נזמ. 49 (500) שווארץ און שטום׳ 8 תהום םון נישם-געדאכםע בערן און געםוןרן — 8 טױטע קאלטע גרונ םאר גוםסדיקן איצס, און א י ר — איר גופא: העליש סײער, שרפה און — אלארם! איז ני אױף אלארמען — יאמער שװײגן בלײבן קןןנס איר, אז װיםן װײםט איר נישט םונװאנען דער אלארם קוםט — םון ליגקם, זױ גאר פון דעכטסז עס יאםערן פאי־עלנדט^ סארװעלפישטע נשמות, עס דונעק די גלאקן איע, און סירענען װאיען אום׳ארום. איר װעקט זיך איבער און איר זעט. װי אט געבן אײך א תהום ז?סן רײזען / ז/ילנע א פאוגעסענעו פוײנט פון ײדש אין גאליציע איגנאז זיסעו ״צו דער ביאגראפיע פון איגנאץ זיסער קען איך נאך צוגעבן - שרײבט דיארט שאצקי,-אז ער איז געװען א דערסאל־ נרײכער אדװאקאט, גרינדער און רעדאקטאר פון דעם שפעטער בארימטן פויל״ישן זשורנאל .קריםיק׳ ואפ״געקויפט בײ אים פון װילהעלם םעלדמאן) און האט אין די גאליצישע ײדיש־פוילישע אויםגאבן געשריבן זײער א סך װעגן ײדיש, ײדיש טעאםער און ליטעראטור. ער האט אויך ארויםגענעבן אויף פויליש א בראשור װעגן ײדישן טעאטיער. אויםםירלעכע ידיעות זענען געװונטשן׳. אין דעם סין אים רעדאקטירטן עפאכאלן ״ארכיװ פאר דער געשיכטע פון יידישן טצאטער און דראמע׳ (ארויםגע־ געבן פון טעאטער-מוזיי א׳נ פון אפתר־רחל קאמינסקי בײם יידישן װיסנשאסטלעכן אינסטיטוטז קערט זיך י. שאצקי װידער אום צו ויסערן אין זײן ארטיקל ״דער ײדישער טעאטער אין לעמבערג אין 1890 און 1897'. .איגנאץ זיסער - װערט דארט געזאגט - א פארגעסענער פרײנט פון ײדיש אין גאליציע, האט אין דעם לעמבערגער װאכנבלאט ■חןץןסןס אפגעדרוקט אין ייאר 1890 א רײ ארטיקלען איבער דער ײדישער שפראך און טעאטער. די דאזיקצ ארטיקלען זענען געװען שפעטער איבערגעדרוקט אין דער װארשעװער ,איזראעליטא׳ נומ. 27-25 1890 און אויך אײים אין א באזונדער ביכל 1890, יח1>81*ס0ץ4 *!חסןתס* ס *16.- חא1411 ז׳ז 20. י. שאצקי ברענגט זיםערס כאראקטעריסטיק פון דעם ײדישן טעאטער אין לעמבערג און פון דער באציונג םון ײדישן עולם צו דעם יידישן אקטיאר. ער זאגם אויך צו צו ברענגען זיסערס כאראקטעריסטיק פון גאלדפאדענס דראסאטישן שאםן (לאמיר האפן, אז אין דעם צוױיטן באנד םון דעם ארכיװ װעט ער דעם דאזיקן צוזאג רעאליזירן). װײטער דערצײלט ער, אז זיסער איז געװען א יטעאסער רעצענזענט ױון א פוילישער צײמונג און לעמבערג און אין זײן צײמ געװען סאררעכנט צוױשן די בעםטע קענער םון טעאטער; ער האט אויך אננעשריבן א גרע• םערע ארבעט ״ײדישע טיפן אין דער פוילישער דראמע׳. נאך שאצקין איז עם געװען פנחם קאן, װאם האט דער- מאנט זיסערס טעטיקײט פאר יידיש. אזוי װי קאנס ארטיקל (.אן אויםבאקאנסע לעמבערגער איבערזעצונג פון פרצעס מאניש) איז אפ״ געדרוקט אין דער לעמבערגער *1ו״״01 <פון 16 אפריל ד,,י.) און איז דעם ײדישן לעזער נישט באקאנט, װעין מיר דעם דאזיקן ארםיקל איבערדרוקן דא אין יידישער איבערזעצונג: ,דער סוף סון די 80-טער און דער אנהויב םון די 90-טער יארן םון דעם פאריקן י׳ה באצײכנט אין די ספערן פון די ײדישע איסימילאטארן איןי פוילן א פארשטארקטן אינטערעס צו דעריײדישער שפראך אוין צו רער קינכטלערישער טעםיקײט אין דער׳שפ־אך. אין די.הויפט-ארגאנען פון דער דעמאלסטיקער אסימילאציע - אין דער װארשעװער ,איזראעליטא׳ און אין דער לעמבערנער .איטשיזנא׳-האבן זיך דעםאלט באװיזן א רײ אפהאנדלוגגען און ארטיקלען װעגן דער ײדישעי שפראך (.זשארגאן׳), יידישע ליטע־ ראטור און טעאטער. עס איז גענוג צו דערמא ען בלויז װילה־-לם םעלדמאנם אפהאנדלונג וו|5״ס1>ץ* חסעת.* און איגנאץ■ זיסערם אלזײטיק־אינטערעסאנטן ציקל ארטיקלען א.ד.ט. ס *6*3 3)1ו;א. *תו1>31״ס1>ץ* ־גת•*־♦ < *!חס*״* װאס איז א װערטםולער .צושטײער צו דער געשיכטע פון ײדישן מעאטער אין גאליציע. די ארמיקלען זענען געדרוקט אין ביידע דערמאנטע צייטשריפטן. די דאזיקע אין םלוג אומפארשםענדלעכע דערשײנונג דער בײ דעם הײנטיקן טאג, װען די פאלאניזאציע, דיאס רוב אסילו - א פארשלייי־ ערטע אין א װײס־בלויען מלית פון צױניזם, האט כמעט אינגאנצן חרוב נ״ע• מ*כם די יירישע קולטור אין נאליציע, איז זיך גאר אונז שװער םארצושטעלן, אז זינט דעם יאנהויב םוי דעם 19-טן י׳הי איז דאם דאזיקע לאנד נעװען דאס װיגעלע פון אן א שיעיור אינטערעסאנטיע, א פ ט אפילו פיאנערישע מאגי- פעסטאציעס און אויך אויפ• טוען אויפן געביט פון ײדיש. אויף א רײ םון זיי האב איך שוין געהאט א געלעגנהייט אויפמערקזאם צו מאכן אין מײנע אר־ מיקלען צו דער געשיכטע םון דער ײדישער השכלה־ און םאלקס-ליטעראטור (אין די ,ייװא-בלעמער׳, למשל) און פון דער ײדישער קולטור-באװעגונג (אויך אין די ,ליטערארישע בלעטעד׳). דאם מאל וױל איך ארויםראטעװען םון פארגעסעניש אן אינטערע״סאנטע פיג ר פון דער יידישער גאליציע, װאס האט אויף דער גרענעץ פון פארגאנגענעם און איצטיקן יארהונדיערט נעפרװוט װעקן אין די אסימילירטע קרײזן אן אינטערעיס און א פארשטענ• דעניש פאר דער נײער יידישער ליטעראטור א ן םעאמער. אריינ• שטעלן די דאזיקע פיגור אין דער ראם סון די געזעל/>אסטלעכע באװעגונגען אין גאליציע פון יענער תקופה - דאס לאז איך אייער פאר אנדערע, אדער פאר א באזונדערער ״ארבעט. דא װעל איך נאר צונויםנעמען דעם מאםעריאל צו דער ביאגראפיע און כאראקטעריסטיק פון דעם דאזיקן סארגעםענעם פרײנט פון יידיש - ד׳ר איננאץ זיסער. דער ערשטער אין אונזער םפערע האט אויםמערקזאם גע• מאכט אויף איגנאץ זיסערן ד׳ר יעקב שאצקי, דער דאזיקער אומדערמידלעכער םארשער םון אלע געביטן פון ײדישן קיולטור• שאסן, װעלכער האטי נישט אדורכגעלאוט קיין אײן םארװארםענעם װינקעלע, נישט ארײנצודרינגען אהינ״צו אין זײן זוכן מאטעריאל פאר דער ײדישער געשיכטע און קולםור-געשיכטע. אין זײן נאטיץ .אומבאקאנמע ײדישע דראמאטורגן׳ - (אין .פנקס׳ פון אםאפטײל םון ײדישן װיםנשאםםלעכן אינסםיטוט ניו• יארק, 1928 3> האט י. שאצקי צװישן אנדערן דערמאנט: ,אין 1890 האט איגנאץ זיסער, א םארגעםענער ײדישער פובליציסט אין גאלייציע, םארעםנטלעכמ אין דעם פויליש-יידישן װאכנבלאם ,איזראעליטא׳ א רײע ארטיקלען 1ס *16* ס>111א וח1)51*ס1>ץ2 סתתוגס) ו סוחס^תסת (נומ. 25, 26 און 27), געשריבן אין א זײער סרײנטלעכן םאן סאר יידיש און ײדיש טעאטער.