Literarishe bleter · 1933-12-08 · 49 (8.12.1933) · p. Seite 786

ליםערארישע!יעטער נום. 49 (500) זײט 786 די באציונג סון די ײדישע םטודענטן צו זײער נאציאנאליםעם געװארן בא־װסטזיניקער. אין 1920-1919 האבן 66 פראצ' סטו־ דענטן פון ײדישן נלויבן זיך אנערקענט צו דער ײדישער נןןציזן־ נאליטעם, און ביסלעכײײז װערט דער דאזיקער פראצענם אלץ גרעסער. 1926-1925 - 67, 1927-1926 - ׳77, 1928-1927 - 83, 1929-1928 - 90. םון 1927-1926 זענען די םםודענטן רעגיסט־ רירט געװארן לוים דער מוטער־שפראך. דא באקומען םיר אװינע ציפערן: אין 1927-1926 האבן 556 ײדן (19,8 פראצ. פון אלע סטודענטן) געמאלדן ײדיש פאר זײער מוטער-שפראך, 1928-1927 - 728 (9,י23> 1929-1928 - 864 (27.2), 1930-1929- 899 (26,3), 1931-1930 - 989 (27,3) און 1932-1931 - 1.112 )28,6). פון דעם אױ צו זען, אז דער װילנעו אוניװערזיטעט, װאם האט אץ זיינע װענט די גרעסטע צאל ײדישע םטודענטן אין פוילן, גיט אויך דעם גרעסטן טײל נאציאנאל־באװוסטזיניקע ױנגעלײט. 90 פראצ. פון זײ האבן אין 1931 'זיך אנגעגעבן פאר ײדישער נאציאנ ליטעם, און שעעטער - װייזט אוים - זענען זײ שוין אלע רעגיםטרירט מיט דער מוטער־שפראך - יי ד י ש. אײב מען זאל נאך נעמען אין אכט, אז לויט די אפיציעלע ידיעות שטאמען בכלל צװישן סטודענטן פץ װילנער אוניױוערזיטעט בלויז 19,5-11,6 פראצ. פון װילנע גיפא, 36,5-34.8 פון װילנער װא־ יעװאדשאפט, און די איבעריקע פון אנדערע טײלן פון פוילן און פון אויסלאנד <ביז 20 פראצ.) דארף מען אנערקענען, אז װילנע װירקט אײף דע,־ נאציאנאלער באװושטזיניקײט פון די ײדישע סטודענטן גאנץ פאזיטױו, אזוי צו זאנן, ספי־ציפיש װילנעריש. אלע געבראכטע דא און קורץ-םקיצירטע ידיעות קענען, ם׳פארשטײם זיך, האבן א גרעשערן װיםנשאזטלעכן און געזעל־ שאםטלעכן באטײט ערשט דאן, װען זײ װעלן קענען סארגליכן װערן מיט די סטאטיםםישע ידיע־ת פון אנדערע שטעט און געגנטן. אויספירן פון דעם ראזיקן מאטעריאל װעט שוין יעדערער קענען מאכן לויט זיינע פאליטיש־נעזעלשאםטלעכע אנשויונגען. איך װעל זיין צופרידן, װען מײן ארטיקל װעט דינען סאר א סטימול צו װײטעידיקע ארבעטן. עיקר איז נעװארן קלענער די צאל מלםידיםו-ותז אין די לערער• סעמינאון.*אין װילנע זעגען ביזאהער געװען אײן ײדישער און און איין העברעישער םעמינאר. אין 1931-1930 האבן בײדע צוזא- מען געהאט 440 שילער; אין 1931 יאר איז אבער דער בארימטער ײדישער לערער,סעמינאר דורך דער מאכטגעשלאסן, און די דא- זיקע אבדה פון דעם שול־װעזן לאזט זיך נאך עד.היום שװער פילן. די פארקלענערונג פון דער ײדישער שול־יוגנט שטײט געװים אין אן ענגער שײכות מיט דעם שװערן ע ק א נ א ס י ש ן מצב, אין װעלכן די ײדישע באפעלקערונג געפינמ זיך. אויף דעם זאנם עדות אויך דער פאקט, װאס דער פ־אצענט ײדן אין װילנע װערט װאס-םון-יאר אלץ קלענער' אין 1916 האבן די ײדן אויסגעמאכס 43,5 פראצ. פון דער גאנעער שטאטישער באפעלקערונג, אץ 1919 36,2, 1923 - 33,5 און אין 1931 - שוין 28,2 פראצ. די צאל געבורטן איז באדײטנד קלענער (14,4 אויף ססס 1) װי בײ די פאליאקן (20,8), און הגם אויך די קינדער שטארביקײט איז בײ די י־דו אויך קלענע־, גלײכט זי זיך אבער ביסלעכװײז אײס. אין 1930 איז בײ די פאליאקן געשטא־בן קינדער ביז 5 יאר 22,9 אויף 100 געבוירענעי בײ די ײדן 14,2, אין 1931 בײ די פאליאקן שוין 19,2, בײ יידן אבער 16,0. נאך טרויעריקעי איז דאס, װאם צוס עישטן מאל װערט קאנסטאטירט: די ש ט א ר־ בייקײט פון דערװאקיסענע <עלטער פון 15 יאר> איז בײ די װילנער ײדן נרעסער (10,6 אויף סססס אײדער בײ די פא- ליאקן (8,8). לענגער קען איך זיך דא אויף דעם נישט אפשםעלן, װײל דאס גײט שוין ארויס פון די ראמען פין מײן טעמע. כדי צו פארענדיקן מיט דער קולטור־פראגע, מוז מען נאך זאנן א פאר װערטער זועגן דער צאל יידישע םטודענטן אין װילנער איוניװערזיטעט און זײע־ ביאצױנג צי נאציאנאליטעט און מיטער־שפואך. בין יאר 1930 זענען די סטודענטן נאטירט געװארן לויט דער נאציאנאליטעט. דא דערװיסן מיר זיך, או װאס פון יאר איז י ד ע ד און מאכן גרױל-דערפינדונגען אין כלערלײ לאבאראטארױמס, און שוידערן מיט בערזעם און מיט בענק, און דאװענען נאך אין די געבעטיהײזער פון אלע אױםגעלונקענע און קאנטװירטע, אויםגעלאשענע אמונות, אין די מאניאקן פונם ,גײםט געזונט אין געזונטן קערפער־, און די, װאס װיגן זיך אין רויך פון טענץ מכלומרשםע פון א דערשלאגענער צעניזוקטער מיזיק, און אלע, אלע, אלע איבעריקע צופרידענע, צי א ו מ צ ו פ ר י ד ן, מיט אלע חרפות פון דעם לעצטן קריג געשענדטע, מיר אלע — אינװאלידן, די האפטע פעלקער — דער לעצטער דור-המדבר, װעלכער אױ נישט אויסגעלייזט צום פורפור פונם םזרט-אויםגאנג - מ ע מ ע נ ם א! אלארם אץ שטעכל-דראטן פון פארפלאנטערטע באגריפן און סון װערטער זענען מיר ארײנגעפלאנטערם. װער וױיסט, װו ס׳הויבט זיך אן דאס גוסע אין עם לןזס זיך אױם דאס שלעכטס. י צי קאן מען רױק זײן, װען אומרו הויבט פון אלע ערטער? םשה כ.7־־\,ד־1ל־זא/ ׳?־\*ד־/־ננ צ ■ ■ ט ־ ל אינײאלידז נישט די נאר: מיט ד י אפגעהאקטע אברים, די בלינד׳געװארענע, ד־ אלע לאמע און די קרומע, די טויבע און די שטום׳אנטש־ײגעיע או־ף אײביק — נישט די בלױז: די װיםטע קאליקעס, װאס זשיפיען נאך אין רשית פון מענטשן-שענדער און אינם זכות און כבוד פון זײערע געשיצטע פאטערלענדער — נישט ד י אליין נאר, נאר די א ל ע, א ל ע, א ל ע, די ד׳ אמותדיקע, עד-היום נאך אוניװערסאלע, די אלע כלומרטש לעבעדיק׳געבליבענע אין גלײכע, די האנדלענד׳װאנדלענדיקע, די, װאם פאבריצירן נאך עד־-הױם דעם גייםט און סטיל׳מאדערן, דעם אולטרא׳םיאלעטן, נײעם — םײ ארעמע, םיי רײכע, די אלצ - פון רו און גלײכגפװיכט ארױםגעשטױםענפ, די נישטלעך און די טיױ, װאס יאגן איבער זיך אנאנדער, וױ צעפלאשעטע, פארםמטע מײז — נישט די בלוױ, װעלכפ טראמפלען אויף פראטעזן און גריספלפן בעטלעריש או־ף םטרונעס פונם װאנזין,