Literarishe bleter · 1933-12-08 · 49 (8.12.1933) · p. Seite 788

ליטער&רישע בלעטער נום. 49 (500) זײט 788 יעבט זי צװישן דער יידישער םןויקס־מאםע, אפגעהיט םון די. שכנישע השפעות דורך דער כינעזישער װאנמ םון יידישער אפ־ געזונדערטקייט און אויםגעהיט איע אירע אריגינעלע אייננשאםםן. נאיװקײט אץ םארקאזם, הומאר און ביםערניש - אנטפלעקן זיך אין דער גאנצער אוסגעפעלשטער נאקעטקייט זייערער אין דעם פאלקס-ליד, װאם םארבארנט אין זיך ״א געװעב םון געדאנק און א קראנץ םון געפילן׳ פון א װיכטיקער גרופע פון דער באםעל־ קערונג. דאם איז אן איצר, טיף פארהוילן םאר דעם אויג םון דער צױו-ליזירסער װעלט און װארט תסיד אויף דעם אנםדעקער. די אײנצלנע פראבן, װאש ביי אונז האבן ביזאהער אונטערגענו- מען קלעמענס יינאשא (דער איבערזעצער םון מענדעלע מוכר־ םפ־ים אויף פויליש - פ. ק.> און איװאן פראנקא (דעם בארימםן אוקראינישן שריפטשטעלער •> האבן געװיזן, אז דער דאזיקער אוצר איז נישט קיין מיטאס. אדויםבאקומען אים אויף דער ליכ- טיקער שיין, אנםהילן פאר די אויגן פון אונזער געזעלשאםט די םודות פץ דעם אינטעלעקטועלן און גייסטיקן לעבן, װעלכעס פולםירט בײ אונזער נאענטםטן שכן, דעם כמעט אונז פרעמדן, װעט זיין נישם דער קלענסטער פארדינםט לגבי דער ציװיליזי. רונג (ס״זסוחבססנסק״ו) פון דער יידישער מאסע. ײארום די לי- טעראטור פון יעדן פאלק, בפיט זיין פאלקם-פאעזיעי- איז מים רעכט פארעכנט פאר דעם בעםטן מעסטער פון זיין אינטעלעקםו- עין און מאראלישן װערמ׳. (םוף ק-טש) קלערט זיך דערמיט, װאם די דעמאלסטיקע אםימילאםארן האבן זיך נישט אפגעגעבן קײן דין-וחשבון פון דער געפאר,'װאם'עס האט געדראם דער באװענונג זײערער מצד דער יידישער ליטע- ראטור אוןי קונסט, װעלכע האבן געשטעלט זײערע ערשטע, אבער שױן זיכערע, טריט. אין דער דאזיקער שאפונג האבן זיי געזען טײלװייז א פאלקלאריםטישן מאטעי־יאל און דאס אינטערעסירן זיך מיט דער ,םאלקישער׳ שאפונג איז עפעס װי ארײן דאן אין דער םאדע. ספעציעל לעבעדיק און נישט אן סימפאטיע טראץ דער היפער-פארזיכערונג און פאנען-געטרײשאפט דער אסימילאציע, האט זיך אינטערעםירט םיט דער יונגער ײדישצר שאפונג. זיםער, ער האט אפילו געװאלט ארויסגעבן אין דער פוילישער שפראך אן אנטאלאגיע פון דער ײדישער .פאלקם־מוזע״, אבער ער האט עם נישט אויסגעפירט. איןןסי 1891 האט ער פארעפנטלעכט בלויז דרײ פראגםענטן פון דורך אים געמאנטע איבערזעצונגען א״ט ״פון דער ײדישער פאעזיע און זשארגאן״ - צוצוגעבן חשק און - װי ער אליין זאגם - אין דער האפענוננ צו נעפינען א םך נאכטוער׳. ' זײנע איבערזעצונגען האט זיסער מקדים געװען מיט אן ארײנפיר װעגן דער באדייטונג פין דער ײדישער פאלקס-פאעזיע, װו ער האט צ׳א נעשריבן : ,די יידישע פאלק-פאעזיע, אן אמתער אוצר פון עכטן אײדלםעטאל פון באגייסטערוננ, אן אוםגעהובלטער, אבער א מעכטיקער. דורך און דורך אריגינעל, פול לעבעדיקע קראפט, - י. ם■ נײם$ן 71ש'1 ל י ד ע ד פארפעסםיקן, פארפוסםיקן, - שוימט. שױמט. אײערע קערפער װעלן נאר באמיםסיקן אונזערע נאלדענע און האםנונגםפולע זוימען. ליד װעגן דײםקייט װי בראכװארג בין איך געװען, א פארװארפן געםעס, א שטיק אײזן פארזשאװערט און םארראםם, אויף א פעלד, פארװארפן און פארלאזם, — א חורבה-פלאץ, אומפארבויט און אוםםארמויערט, און איך, דאס אײזן, װינט<דורכבײערט, בײזע רוחות דורכלױערט, אװי פארלאזס, אזוי פארראסט, אזוי שװער און שװארץ-םארטרויערט. און דו, גאט, האסט מיך גענומען און אין גלי-םײער געװארםן, און אין דער לײטערונג אדורכגעגליט, און מים דײן האמער אדורכגעשםידט, און מיט קלעשטשעס גפגריםן, און מיט םײלן געשליפן, צעשמעטערט מיך, — און װידער גאנץ אין רײנעס אויפגעשםאלםן גלאנץ. םײן העמערער 1 יעצם בין אלײן איך האםער. נעם, פיר מיך אץ דײן םײער-צעגליםער קאםער, _ גענוג גערוט. גענוג נעראסט. יעצט בץ איך אויפגעפארמט, רײף, באגער די לאסט, - מעםאל, — אין םיר רוט דער שאל, — דער רוף נאך טאס, — כ העםערעו־! איך בין דײן האמער. קום אץ קלאפ םיט מיר דאס בראכװאדג אץ װארשטאם• 1929 שדים־טאנ? די״ חורבות פון םדום טליען נאך, און מען שפירט נאך דעם געשטאנק פון אויפגעגאסענעם און צעזידטן פעך און שװעבל, און ס׳דאמפן די געשטאלמן פינם נעפל: די מאלפע אץ דער חזיר, די קרא, די שלאננ, דער םכויר און די פלעדערמויז, - פון אלע גאטס באשעפענישן דאס פעבל, — און זייערע אויגן, פאדראפעטע, גרינלעך בליצן, — און די מיילער, אן-צײנערדיקע און פארגאװערסע, שפריצן סיט גאל, און קויטיקן, און קויטיקן שלײמיקע און גרויע, — און גראבלען אדץ און פרעםן אלץ די אײגעגע צואה. זײ טינקען אץ דער בלאטע און גלאצן אלץ צום הימל, און שטינקען, און מײקענען זייער נישטיפארדײטן מאלצייט, אין מעלה־גרהנען אויפנעבראק, — און אויף די קראעןיפלינל, אץ חזיר-קנעכלען אץ מאלפע-װײדלען העננען אן זײ פענער, די הײליקסטע, און פאכן וױלד — אויף לינק אץ רעכם אין שדים-םלעכמ, און ירילצן זײער עקלדיקן גרילץ, — שםילטס 1 םנובלים, - אין קאנװולסיעם צעצאפלטע אױפנעקנױדערטע, צעפאםלטע, םארבאשלםע, םארפלאפלטע, אײפגעשפרוננענע. װי םון םשוגענע הינט געביםן, — שטימטס! אייער שרײ איז נאר דער שרײ סון אומרויקן געוױסן. קראק שסרינגען נאר צום טוים, - איר שדים-פעבל, איר שפרינגס צום לעבן, צום אײביקן אץ הײליקן, - איר וױלט דאס רײנע לעבן םארנבלהקן מיס אײער געשטאלם, באםכויערן מיט אײער גאלן-שויםען,