Literarishe bleter · 1933-12-08 · 49 (8.12.1933) · p. Seite 785

זײט 785 ליםערארישע בלעםער נום. 49 (500) דר. צםח ■ש&ב^ןד / 77י?נע װעגן דעם נזןציאנאל-לןודםװעלן מצב פון די ײדן אין מילנע*) אין 486 אויף הענרעיע (2,סז פראצ.> די צאל פריװאזזע פאר־ שוין (־1ס1|152>*2זק. קינדעד-געדטנערו איז אין *די יארן 1926 - 1930 מיט ײדיש געװען 6 און מיט העברעיש 2. אין די לעצטע יארן האבן זיך די דאזיקע םאררוערלטנישן נעביטן. םיט ײדישן לימוד איז געװארן מער נישט װי 5, מיט העברעישן גאנצע 7 אין מיט פויליש און העברעיש אין 1830/31 - 4, אין 1931/32- 1. מען דארף צוגעבן, אז די דאזיקע פארשולן זענען באמת פרױואטע, נישט קײן געזעלשאפטלעכע. װי אזוי די ,העברעער׳י פארגינען זיך צו שיקן זײערע קינדער, װאם ױיער מוטער-שפראך איז (לויט זײער אײגענער מעלדונגו, ײדיש, אין העברעישע ע,ע- מענטארע שולן און אםילו אין פארשולן - לאמיר איבערלאזן אויף זײער געװיסן. א נאציאנאל-קולטורעלע באדײטונג האט אויך די צאל קינ״ דער, װאסלערנען זיך אין די מיטלשולן. מיט א יאר 8 צו־ ריק האט װילנע פארמאגט 5 מיטלשילן <נישט אלע געזעלשאפט״ לעכעו מיט דער לימוד-שפראך ײדיש און 3 מיט הבערעיש: אין 1931/32 איז שוין פאראן בלויז 2 ײדישע און 2 העברעישע גימ־ נאזיעם מיט א סך א קלענערער צאל תלמידיםװת•; הײ־יאר - װי ם׳איז באקאנט - עקזיםטירט אין װילנע בלויז איין רעאל״גימ־ נאזיע, װאס האט םיף כל םוף באקומען מלוכה־רעכט, און דאס אגב האטיגינסטיק געװירקט אויף דער צאל תלמידים. אין דער זעלבער צײט האבן פונקציאנירט א 5 'רײן־פײװאטע ײדישע גימנאזיעם מיט מלוכה-רעכט <;.זוי גערופענע ,מאטורע-קרעמלעך׳) מיט אונטערריכט-שפראך פויליש. אבער לעצטנס האבן זײ אנגע- הויבן אונטערצוגײן, אזוי אז היי־יאר האבן זיך גאנצע 3-2״ געי מוזט פארםאכן און זיך פארײניקן אין איין שול. פארקערט, דאם באזוכן די מלוכהשע םיטל־שולן דורך דער ײדישער יוגנט װערם הן אבסאלוט הן פי־אצענטועל צו דער אלגעמײנער צאל שילער אין די דאזיקע שולן^ אלץ שטארקער. װי ם׳איז צו זען אט פון דער טאבעלע: צוזאמען פריװאטע מלוכהשע לערניאר 1 3.208 (40,07 פר.> 3.112 (55 פר.) 96 (4,1 פר.> | 1927/28 2.808 (36,6 פר.> 2.640 (49 פר.> 168 (7,7 פר.> ■ 1928/29 2.092 (31,45 פר.) 1.905 (43 פר.> 187 (8,4 פר.> 1930/31 1.999 (29.74 פר.> 1.736 (39.2 פר.) 263 (11,4 פר.>! 1931/32 - 1.209 - 1376 - (_ 163 אזוי ארום זעען מיר, אז די צאל יידישע קינדער, װאם לערנען זיך אין די מיטל־שולן בכלל װערט װאס-פון-יאר איז קלענער. אין יאר 1928-1924 האבן זײ אויםגעמאכט 40 פראצענט םון אלע מיטל.שילער אין 1932-1931 - 29,7 פראצ. די דיאזיקע פארקלענערונג גײט אינגאנצן אויפן רעכנונג פון די פרױואמע שולן. אין משך סון 4 יאר האבן זײ פארלוירן העכער 44 פראצ. (1376> םון זייערע תלםידים. דער דאזיקער פארלוסט װערט גע. דעקט בלזיז אין א קלײנער טײל דורך דעם, װאס ײדישע קינדער באזוכן אין א גרעסערער צאל די מלוכה-שולן. אין משך פון דער דאזיקצר צייט איז דא צוגעקימען ס׳ה 163 יידישע קינדער. אין 1928-1927 האבן זײ'אויסגעמאכט 4.1 פראצ. פון אלע תלמױים, אין 1932-1931 - 11,4 פראצ. אבער א פאקט איז, אז ײדישע קינדער, װאם באזוכן א װעלכע ס׳איז מיטל-שול, איז איז איצט געװארן מיט 1209 װײניקער. װי מ׳זאל נישט קוקן אויף דעם װערט פון מיטל-שול-בײדונג, מוז דאם אנערקענט ויערן וױ א דעגראדאציע פון דעם קולכורעלן מצב פון שטאט (און געגנטי. א געװיםע דעקונג פון דעם דאזיקן דעפיציט ניט ־י פאר• גרעםערונג פון דער צאל יידישע חלמידים אין די פ ר א פ ע ס י א־ נ ע ל ע און צ ו ג א ב״פ א כ ש ו ל ן. אױ 1928-1927 האבן יזיך דא גע־ לערנט 769 ױנגעלײט, אין 1932-1931 - 913 (מער םיט 148>. אויף די פראפעסיאנעלע קורסן האט זיך אבער די צזל צוהע• רער אםילו עטװאם סארקלענערט (פון 495 אויף 409>, און דעו קודם-כל: װאס האט געגעבן די לעצטע פאלקסצײלונג פון 31 דעצעמבער 1931 װעגן דער מוטערשפראך פון די וױלנער ײדן? דער ענטפער איז א גאנץ שײנער: פון די 55 טויזנט וױל־ נער ײדן האבן 48.439 ד. ה. 88 פראצ. אננענעבן זײער מוטער־ שפראך ײדייש און ח פראצ. (6.168> העברעיש. בלויז 400 3 (73,ס פראצ.> האבן געמאלדן װעלכע ס-איז אנדער שפראך. אלזא מער נישט א מינימאלסטער טײל פון װילנער ײדן זענען אזוי אסימילירט, אז אנערקענענדיק זיך לוים דער אמונה פאר ײדן, האבן זײ נישט אננעגעבן פאר זײער מומערשפראך נישט ײדיש און נישט העברעיש. דער דאזיקער סאקט איז זײער כאראקטע• ריםטיש, און אויב אזוינע ידיעות װאלטן נעגעבן געװארן אין גאנץ פוילן, װאלט אונזער קאמף פאריאונזערע נאציאנאל-קולטו• רעלע פאדערונגען געהאט געװיס א גרעםערן מזל, און די אויס• זיכטן אויף א גרעסערער פארשפרײטונג פון ײדישן בוך װאלט אויך געװען פיל כעםערע: צי שטערט אין דעם באמת הענרעיש? נעװים זײער װייניק. סיר דארפן זיך דאך נישט נארן און מײנען, אז אט די העכער 6000 העברעיסטן (יגיכער דארף סען זײ נאצײכענעין װי העברע• איםטן-צױניסםן> רעדן טאקע צוױשן זיך העברעיש און זײער םוטערשפראך איז העברעיש. אט האבן מיר אן אנדערע סםאטים• םיק (ז. 131 םון יאר-בוך 33>': דעם 9/12 1931 זענען בײם שול• אינםפעקטאר רעגיםטרירט געװארן צװישן די 31.787 קינדער אין סארשול• און שול-עלטער 12.834 (27,7 פראצ.> ײדישע קינדער םיט ײ ד י ש פאר מוםערשפראך און ק ײ ן א ײ נ צ י ק ײ ד י ש ק י נ ד נישט םיט העברעאיש פאר מוטער־שפראך. ם׳איז קלאר, אז אט די לעצטע ידיעות זענען ריכטיקע, װײל זײ זענען אנגעגעבן געװארן אן פנױת. בעת די עױשטע האבן געוױם א פאליטישן (ציוניסםישן) מײן. איך וױל נישט םארלײקענען, אז אויך א טײל פון די, װאס האבן אנגעגעבן ײדיש פאר מוטער■ שפראך, טראנן א געװיסין פאלייטיש״ן כאראקטער, ד. ה. א געװי• םער צאל יידן, װאס רעדן לאמיר זאגן ביי זיך אינדערהיים נישט ײדיש (פויליש, ריוםיש א. א.>, האבן פונדעםטױעגן אנגעגעבן ײדיש פאר זייער מוטערשפראך, וועלנדיק מיט דעם יאונטער• שטרײכן זײער נאציאנאלע אנגעהעריקײט. אבער דאם בײט נישט די עצם זאך. אינטערעסאגט איז אויך צו באטראכטן, װעלכע ראיאנען פון שםאט זענען מערער און װעלכע וױיניקער ,העברעיש׳? װיײזט זיך ארויים, אז אין די רײכערע ראיאנען: אין האנדלם-צענטער, אין ברײטער נאס, מיצקעװיטש-גאס,'פאהולאנקע, לוקישקעס א.א. מאכט אוים די צאל ,העברעער׳ 14 פראצ. םון דער ײדישער באםעלקערוננ. דאקעגן אין די ארעמע ראיאנען איז דער דאזיקער פראצענם א םך קלענער. נאװיגאראד מיט' אירע ארומיקע' ואסן, וואם זענען באװוינט פון דער ײדישער ארעמקײם, האט 4,9 פראצ. ,העברעער׳, די פארשטאט שניפישעק - 4,8 פראצ., ליפװויקע מיט שקאפלערנער איון םובאטשגאס - בלויז 2,9 א. א. װ. ווײניקער דערםרײענדיקע ידיעות גיט די סטאטיסטיק פונם ײדישן שול־װעזן. ,עפנטלעכע״ פאלקם-שולן (,פאװשעכנע׳), װאס װערן אויס• געהאלטן פון דער םלוכה, מיט ײדישער לימוד־שפראך איז נאך אין װילנע עד־היום נישםא. (רוםישע זענען פאראן 2). פארקער״ט, די צאל פאװשעכנע שולןי םאר ײדן (,װאם האלטן שבת'> מיט פוילישער לימוד־שפראך װערט װאם־פון-יאר אלץ גרעסער. מיט א יאר 6-5 צוריק איז נאך קײן יאײנע נישט נעחען; איצט האבן מיר שײן אזוינע גאנצע 5, םיט א 1500 קינדער (לויט די יריעות סון םאגיסטראט>; דאס רוב ײדישע קינדער לערנען זיך נאך אלץ אין ,פריװאטע׳ שולין, ד.ה. אין געזעלשאםטלעכע שולן, װאיס װערו נישט אײסנעהאלטן פון דער רעגירוננ, נאר באקומען םון מא• גיםטראט װירטשאפטלעכע הוצאות. לויטן לעצטן ,םטאטיםטישן יאר־בוך׳ האבן זיך דעם 20.10 1932 אין די דאזיקע פרױואטע עלע^ענטארע שולן געלערנט אויף ײדיש 4.282׳ײדישע קינדער *) 1933 .1932 ,1931 סמ711גו .תז .)מ)5 >1ומ2סוו?1