Literarishe bleter · 1933-12-08 · 49 (8.12.1933) · p. Seite 775

זײט 775 ליםערזןרישע בלעםער נימ. 49 (500) טענהט: דער קרײז ײדיש-םרײנט איז געװארן קלענער אין ענ גער. אבער לאמיר נישט זיין אזוי קירבזיכםיק און זען נאר, װאם עס טום זיך אונטער אונזער נאז. װען, אין װעלכע צײטן איז געװען זןזא יידישע פרעסע, אזויפיל ײדישע טעאטערן, זןזויםיל פעדאנאגישע אינםטיטוציעס, אזויסיל װיסנשאפטלעכע קאסעדרעם, זןזױםיל יידישע אייסגאבןז לאזט מען דאך איצט ארוים אין ראטנםארבאנד אויפלאגעם בון יידישע לערנביכער צי 50 טויז. עקז., שפילט דאך ײדיש טעאטער אין א דרײסיק םדינות, האבן מיר דאך די לעצטע יארן געשאםן אנהויבן םץ א ײדישער ײיםנשאפס, זענען מיר דאך ערשט איצט ארוים מיט אונזער יידישער ליטעראטור אויף דער ברייטער װעלט• ארענע. - מיט ליבע און גלויבן אין דעם לעבעדיקן כח פון ײדיש און ײדישן שאםן — לאםיר גײן װײטער אונזער װעג. — איבערגעבנדיק אין די הענט פון אונזערע פרײנט-לעזער דעם 500־טן נומער, לאמיר זיך אנלאדן מיט נייעם װילי און גלויבן םאר װײטערדיקער ארבעט. ניוםן סײזי? נ ט ז ■ ך ו װאם ער באקימם פון דער גארער ײדישער װעלט פאר די .לי• טערארישע בלעטער״, כדי זײ זאלן םרײטיק קאנען דערשײנע• װי א שײן כלה<מײדל. און באמת, אט די ,ליט. בלעטער״ זען נען טאקע מלא גייסטיקן חן װי א שיין כלה-מיידל. לעבעדיק. קלוג, אינטערעסאנט, ערלעך און טאקע שיין... די ״ליטערארישע בלעטער״ זענען רעװאלוציאנער דורך זײער יונגקײט, — און זײ זענען יונג, װייל זיי זענען לעבע- דיק און האבן א צאפלדיקן אינטערעם פאר אלדאס גוטע און שיינע, און זיי זענען װאך װי א לעבעדיק באשעפעניש אין דזשונגל. װאס רעאגירט גלײך אויף יעדן שארך אויף ערד און הימל. און איצגער גרײט נחמן מײזיל צום ססל־ססן מאל די צייטשריפט, און ער טוט עס מיט מוט, מיט האפנונג, אן תרעוםות צי קיינעם נישט. — און צו אט דעם ױם־סוב װעלן םלוכות סון דער װעלט נישט שיקן זײערע דיפלאמאטישע פארטרעטער— און דעם נאבל־פרײז װעט מען אים אױך נישט געבן (איך מיין נישט נאבעל דעם דערפינדער פון דינאמיט, נאר נאבעל — פון נאבל זײן!) אײך קײן םפעציעלע אויסצײכענונג װעט ער נישט באקומען צו דעם יובילײ — נאר ערגעץ־װו אין א קלײן שטעטל װעט א בחור אן ארבעטער אין דער שטיל לײענען דעם נײעם נומער ״ליט. בלעדזער״, און אן אײנזאמער פאלקס־מענטש, װאס פרװוט א שרײב צו טון װאס ער פילט און דענקט, — װעט צום ערשטן מאל זײנס א װארט זען געדרוקט אין די ״בלע• סער״, און זײן הארץ װעט זיך אנפילן מיט פרײד. מיט כוס; מיט גלױבן און מיט ואנק פונקס װי אונזערע אלעמענם הער■ צער און מוחות זענען איצט פאר נחמן מײזילס װערק אנגע• םולם מיט פרייד, מיט נלױבן און מיט דאנק. - י םינף הונדערט נומערן אין דער אלכער װעלט זענען װי פינף טויזנם אין דער נײער בעסערער װעלט. צו װעלכע די ״ליטערארישע בלעטער״ צוזאמען מיט אונז אלעמען שטרעבן. — עס איז נישטא קײן צייט צו בלײבן שטײן. מען דארף װײטער גײן, װײטער קעמפן. — עס לוינט זיךו״ קײן שרעק אויף די שאסער און בויער״. און װארםן מיר צו• ריקבליקן אױף די צען יאר יידישער קולםור-ארבעט אין גאר דער װעלם און אױף די רעזולםאטן, װאס זענען דערגרײכט געװארן, װערם מען איבערצײנט, אז די ארבעט איז נישט גע• גאנגען לאיביד, הן אץ דער ליטעראטור, הן אין ײדישן טעא• םער, הן אין דער ײדישער װיםנשאפט. װערט אמאל אפגע■ שװאכט די ארבעט אין אײן לאנד, װאקםט זי זיך פאנאנדער אין א צװײטן לאנד. דאם יידישע קולםיר-שאםן איז אײנם — ױערט עם געטאן אין מינםק, מאםקװע, וױלנע אדער ניויארק, בוענאס־איירעס און טאראנסא. מיר ױײםן נישט םון ״מײן״ און ״דײן״ ליטעראטור. לייװיק און קולבאק, אפאטאשו און קיפניס, אש און בערגעלסאן, םאלאדאװסקי אץ חנה לעװין, מאנגער און מארקיש, םארים שװארץ און םיכאעלס, — זיי אלע זענען אונז טײער און הײמיש און ליב, און מים דער גרעסטער אױם• םערקזאמקײט פאלגן מיר נאך נאך זײער שאפן; װערט עס געטון םון ד ע ר אדער םון י ע נ ע ר זײט גרענעץ. — עם איז איצם אין דער יידישער קולטור־װעלט א גע• דריקטע שטימונג. בײ פיל לאזן זיך אראפ די הענט. םען 8?7!קס$נדסר נר))נ$ך / ןן^ד־צע ע ס ל ו ■ צום ססל־םכן מאל קוקט נחמן מייזיל אדורך די מאנו- סקריפטן פאר דעם נאענסן נומער ״ליטערארישע בלעכער״ ■ צום ססל-םטן מאל קלויבט ער צונויף א זשםעניע גײםט, א בינטל פעדעם, װאס ציען זיך דורך אײראפע, אפריקע, דרום• און צפון־אםעריקע. עס זיצט זיך אט דער מענטש אין זיין רעדאק• ציע אײנער אלײן, ער האט צו קײנעפ קײן טענות נישט, ה> ס צו קײנעם קײן פרעטענזיעס נישט. ער איז פארכישופם פון א מיסיע, — א מיסיע פון גייסטיקע צילן און פארלאנגען, — א מיסיע פון לעבעדיקע אויפגאבן, װעלכע האט אומעסום אמבא■ סאדארן, — נישט-אנגעשטעלטע און נישט באצאלטע מענטשן. וואס פילן זיך צו אים שטארק געבונדן אן קאנטראקטן, אן בא• שטעלונגען. אט די אלע אמבאסאדארן פון דעם ײדישן שאםן םילן זיך מיט נחמן מייזיל אוי מיס די ״ליטערארישע בלעטער״ ענג םארבונדן, אין שטענדיק גרײט אויפן ערשטן רוף זיך צו שטעלן אין קאן. און דאם אלץ אין א װעלטל, — װאס איז שוץ אײנמאל א װעלטלו א װעלטל פון שרײבער ליטעראטן, א װעלטל פון סוחרים סון גײסט, סוחרים פון נעפיל, םיחרים פון כבוד, םוחרים פון קאריער,-און מען רעדט שױן נישט פון דער קנאה-שנאה, פון דעם נישט־פארגינען אײנער דעם אנדערז א באדרוקס בלעטל, א גלײכװערטל, א ביםל רעזאנאנם, א ביסל אנערקענונג׳ א ביסל אויפריכטן זיך. און מײנט איר, אז דאם איז אזוי בלויז בײ אונז, ײדן? נײן ז אומעטום דאס אײגענע,— םער נישט א ביסעלע אויף אן אנדער שטייגער — אױך ביי די אנדערע פעלקער און אין אנדערע לענדער. — ליטעראטן• קינםטלער זענען בעיקר אויפריכטיק בײ די אחרי־מ־ת-קדושימ• דיקע עפילאגן. און אפילו בײ שםחות, בײ באנקעסן זענען זײ שוין װײניקער אויפריכטיק — העכסטנס װיל מען אויפן חשבון סונם בעל־שמחה פארשאפן זיך אן אליבי אדער אויפן חשבון פונם בעל־שמחה גײט מען ארויםבאװײזן די אײנענע ריכנונג, פארטײ אץ דעם אײגענעם װירקונגם־קרײז. און אינםיטן אט דעם אלעמען שטײט זיך א מענסש, אן אוקראינער, א העלער, א פרײלעכער, א מוטיקער, — פרײט זיך מיט יעדן ארםיקל,