Literarishe bleter · 1933-12-08 · 49 (8.12.1933) · p. Seite 774

ליטערארישע בלפםער נומ. 49 (ססי.) זײם 774 מיר זענען אט די גרפנעצן אפט און װאם װײםפי אלץ־מער אריבערגפטראטן. מיר האבן געמחם אפנעבן ארט אויך פאר דער ארגאניזאציע םון דער יידישער װיסנשאפט. די ,ליס. בלעטער״ קאנען זיך בארימען, אז זײער ראלע אין דעם אויפבוי און אויפבלי פונם ײדישן װיםנשאפסלפכן אינםטיטוט איז װייט נישם פון די לעצטע. צענדליקער ארטיקלען, הונדערטער זײט- לעך, םויזנטער נאטיצן זענען געװידמעט דעם ײדישן ײיםנ• שאפשלעכן אינסטיטוט, אנגעהויבן סון דעם פראיעקט, זײן פאר״ װירקלעכס װערן און ביז אויף היינט׳צו׳טאג. מיר זענען שםאלץ דערויף, װאם מיר זענען מיטשותפים צו אט דער גרויסער קול׳ טור׳אינםטיטוציע. אין אן ענגן קאנטאקט זענען מיר געשטאנען מיט דעם יידישן פען׳ק״וב מיט דעם יידישן ארטיסטן׳פאריין, מיט דער יידישער קולטור׳געזעלשאפס און אנדערע ײדישע קולטור׳אינםטיטוציעם אין לאנד און אץ אויבלאנד. — ביי אונ־ זער צעשפליטערונג פון כוחות. ביי דער צעריסנקײט, װאם עם הערשט אין אונזער ײדישער שאפנדיקער װעלט — האבן די ,ליט. בלע ער״ שטענדיק זיך באמיט צו כ-ארײניקן, צעמענסירן די צעשאטענע כוחית. — די ,ליט. בלעטער׳ זענען געװארן א מין צענטראל׳ארגאן פץ דעם יידישן קולטור׳שאפן אץ גאר דע־ װעלט. זיי קלויבן אויף װאך־איין װאך־אויס ידיעות װענן פארשידענע קולטור׳אויפטוען אץ אלע יידישע װעלט׳װינקלען און צפטראגן זײ צוריק אין די אלע ישובים און קיבוצים, װו עם לעבס דאם לעבעדיקע ײדישע װארט. פאר װעמען עם איז קנאפ. — מיר אבער זענען צופרידן און גליקלעך פון אט דער מיםיע. ארום די ,ליט. בלעטער״ גי־ופױץ זיך די אנגעזפענסשע יידישע שרייבער, ארטיםטן, מאלער. די ,ליט. בלעטער״ זענען עס געװען די ערשטע, ו׳ועלכע האבן אײנגעפ־רט םפעציעלע נומערן געװידמעט שרייבער און קינםשלער צו יארצייטן און, להבדיל בין החיים ומתים, צו ליטערארישע יובילייען. _ אין די נומערן איז געקוםען צום אויסררוק די געםילן און געדאנקען און גאר די אנערקענונג, װאס דער איצטיקער דור פילט צו דעם און יענעם קינסמלער. אזעלכע נומערן האבן מיר געהאט לכבוד פיץ, שלום-עליכם, גא״דפאדען, אש, רייזען, אנסקי, װיימער. אפאטאשו, בערגעלסאן, מאר־ם שװארץ. מיר האבן אייך גפמאכס נומערן פאר דעם טעאטער, בוך, פאר ײװא א. א• גלײכצײטיק האבן מיר ארגאניזירט ספעציעלע נומערן, געװיד־ מעט דעם ײדישן קולטור־שאפן אין פארשידענע לענדפר. עם זענען ארוים נומערן פון דײטשלאנד, אי־נענטינע, גאליציע, װילנע. די איבעריקע נוסערן (פראנקרײך, לעסלאנד, רומעניע, ליטע) זענען נאך נישט דערשינען צוליב דער שולד פון די ארםיקע שרײבער און טוער. די דערשינענע נומערן האבן ארויסגערוםן א גרױסן אינטערעס בײ דעם בעסערן ײדישן לײענער, אץ מיר האבן באקומען פיל דאנק־בריװ. פאר די צען יאר, װאם די ,ליט. בלעטער׳ דערשײנען, איז נישט איץ מאל אויסגעקומען צו רעאגירן אױף די פאר• שידנםטע פאניק׳געשרייען פץ די מידע אץ פארצװייפלטע אין דער ײדישער שאפנדיקער װעלט. נאך אין די ערשטע נומערן האבן מיר אויף די אומקום־געװאלדן געענטםערט מיט דערמו־ מיקונגס־רופן. מיר האבן שוין דאן אנגעװיזן, אז די אלע צװײפ־ לער שטײען בײם מעכטיקן שסראם פונם ײדישן שאםן און װילן אים פארהאלטן, אץ שטעלן פאר אים צוימען. דער שטראם איז אבער אן אימפעטפולער און ער קאן זיך נישט אפשטעלן. מיר האבן דאן געשריבן: ,עס איז א צײט פון ארבעס אץ קאםף פאר אונזער מאדערנער קולםור, אץ די מידע און אפגע-־ שװאכטע זי■ לן זיך זיצן אין זײערע הײםען אץ נישט אגװארםן יידישער שאפערישער װעלט. די םס5 נומערן ,ליטפרארישע בלעטער״ זענען דאס טאג-ביך פון דעם יידישן שאסן אין דעד גאנצפר ײדישער װעלט. מיר קאנען איצט לויט די 500 נומערן ,ליט. בלעטער״ נאכגײן שריט־נאך׳טריט נאך די אלע ײדישע שרײבער, נאך די אלע ײד־שע בעסערע טעאטערן — קײן אײן פרט אין זײער לעבן, װוקס און אנסװיקלונג איז נישט פאר־ לוירן געגאנגען. אלץ איז מיט גענויקײט פארפיקסירט געװארן. דורך די ,ליט. בלעטער״ איו געלײגט געװארן דער פונ- דאםענט פאר א פארײניקוננ פץ די פארשידענע קינסטלער אויף די פארשידענע געביטן פץ דער ײדישער ליטעראםיר, ױיסנשאפט, מוזיק, םאלערײ אץ טעאטער. שוין פון אנהויב אן האבן מיר געשענקט אן א שיעור אויפמערקזאמקײט די אלע פארשידענע קינסטלער. א נײ בוך, א נײ בילד, א נײ טעאשער׳שטיק, א נײער אויפטריט פון א זינגער — װעגן אלץ האבן מיר מיט דערועלבער פיעטעט אינפארמ־רט גאר די יידי־ שע װעלט. א באזונדער אכט איז געלײגט געײארן אויף דעם אינע װײניקםטן לעבן םונם ײדישן שאפער. די ,ליט. בלעטער״ האבן געשאפן אט די אינטימע אטמאםפער פאר דעם יידישן קינםט■ לער׳ װאס ער האט ק־ינמאל נישט געהאט אין דער טעגלעכער פרעםע אץ אין די אלע ביזאיצטיקע צײטשריפטן. אויך דער יידישער קינסשלער, װאס האט נישט צי טין דירעקט מיט דער םעדעד, האט באקומען די מעגלעכקייט אין די ,ליס. בלעטער״ צו רעק מיט דעם ײדישן עילם. עס האט זיך געשאפן צװישן זײ א קאנטאקט. װיפל מא עי זענען עס דורך די ,ליט. בלע׳ טעי״ באקאנט גע־־ארן דעם ברײטן עילב ז אץ װיפל אקטיארן זענען עם נענטער געװארן פאר דעם ברייטן פיבליקוב ז עס איז אויך געגעבן נעװאין אן ארט פאי דעם לײענער ארײסציזאגן ז־ך אין פארשידענע אקטיעלע קו״טו־־פראבלעמען. דורך פארשידענע אנקעטעס, דירך פארשידענע ב־בליאטעק׳בא■ ריכטן, דורך פא־שײענע ,שט־מען פין לײענעי״ האבן אײפ גענומען די ,שטימע פין פאלק״ און א־יםנעהעדט זײנע פאד■ לאנגען אץ שטרעבונגען. — מיר האבן זיך באמיט צי װירקן אויפן לייענעי, און אײך געזוכט באװירקט צי ־יערן פון איפ. עס איז געװען די קעגנז־־טיקע השפעה, װאם האט באפדיכפערם דעם ײדישן קינסטלער, אים ציגעגעבן מיט אץ גלײבן, װי ■ באלד אז ע־ האט געשפ־רט דעב אפקלאנג, דעב אפהילך, װאס זיין װארט ברענגט אין דער ײדישעי װעלט. מיר האבן אויך געשמיעבט כסדר צו הערן קריטיק און זעלבסקריטיק פינם שרײבעי״ זיך באמיט ארויסציקריגן זײן שטעלונג און אײנשטעלינג אין פארשידענע אקטועלע פראגן. דער ײדישער קינםטלער האט ארויסגעזאגט זײנע שענית און תכועות צו דער יידישער געזעלשאפט. צי דער אײגענער סביבה. און מיר האבן אנגעניםען אלע מישלען, אז עס זאל זײן דער געהעריקער רעזאנאנס אין דער יידישער קולטיר׳װעלט צי די אלע רײד און װײען פון יידישן שאפער. גלײכצייטיק האבן מיר זיך אפגעגעבן א דץ-וחשבון, אז דער ײדישער לײענער מיז זײן פארב־נדן מיט דעם, ױאם עם װערט געשאפן אין דער װעלט׳דיטעראטור. אמ דער דראנג פינם יידישן לייענער האט געמוזט באפרידיקט װערן. האבן מיר כסדר אים א־נסארמירט װעגן די נייעםטע שאפינגען אין פאישידענע ליטעראםורן. דאם ארט, װאס א ײדישער ליטעראטור־ארגאן דארף םארנעמען אין דער ײדישער װעלט, איז גאר אן אנדערער װי בײ נישט־ײדן. מיר האבן זיך נישט געקענט באגרענעצן בלויז מיט אינםארמאציע פון דער יידישער קינסטלערישער וועלט.