Literarishe bleter · 1933-12-01 · 48 (1.12.1933) · p. Seite 768

ליטערארישע בלעסער נוס. 48 (499) מ זייט 768 א \רוס פונ□ ״דישן טעאטעד אין או־סלאנד (פרן $ שםרבס ם'ס א. ס$םבערג} ריקע׳, און דער קלענסטער אייגענער װערט ביי זיי דעי גרעם• טער. ם׳האט מיר געזאנט אײנער פון די אנגעזעענםטע ײדישע זשורנאליםטן אין אסעריקע ימםוזמא געבוירן' אין װאלין און אוים• געצויגן אין אונזערע מקומות ׳.) : .סאמבערג, פארנעסט נישט, אז איר זענט געקומען קיין אמעריקע!'. ,איך האב גארנישט פאר• געםן, - האב איך אים געענטפערט - ם האבן מיך צונערעדט צו פארן קײן אמעריקע צענדליקער ײדישע שרייבער פון גאר דער ײדישער װעלט, און צװישן זײ אױך פון די שענסטע פערזענ• לעכקייטן אין דער יידישער ליטעראטור, און אויב א פאר אין אמעריקע האבן בײ מיר געװאלט געפונען דװקא א בראדעװקע אײף דער נאז; זאל זײ װויל באקומען!.. ם׳קאן זײן, װען איך שפיל נישט דעם ״קארגן׳ און דעם ״טויבן׳, נאר א ״חתן מיט א בעלםע אויפן אויג׳, װאלט איך געװען א מער-אנגעלײנטער גאסט. אפשר האט ביי דעם ״טויבן׳ גורם געװען זיין כחבר - דוד בערגעלסאן. װער װײםט?: - אבער דאך בין איך שטארק צופרידן פון אמעריקע. װו איך האב געפונען אוא חברשן אפ• קלאנג און אנערקענונג ביי די חבריים-אקםיארן. און מערקװירדיק: באלד וױ איך בין אראפגעשטיגן פון שיף אויפן אײראפעישן באדן, - װי אלץ האט זייך געענדערט: די פיעסעס האבן אננעהויבן טויגך, און מיין בראדעװקע אױ באלד פארשװונדן. דא, אין אײראפע, איז דא אן אמתער יידי• שער דופק, און רעדטי מען װעגן א צוקונפט פון ײדישן שאפן, פון ײדישן טעאטער - איז עס בלי םפק דא, אין אײראפע. איר האט באדארפט זען, מיט װאם פאר א באגײםטערונג ײדן גײען אין ײדישן טעאטער, און דװקא - אויף בעםערע פיע• סיעס. ײדן שפארן אפ די לעצטע פאר פראנק און טראגן זיי אװעק מיט פרײדי איןיײדישן טעאטער.'די שםעט פאריז,'בריסל, אנטװערפן קענען זיך נישט שעמען פאר די גרעסטע שטעט פון ײדישן פוילן• םאר א יום-טוב ס׳איז געװען אין די שטעט, װען איך האב געגעבן צום ערשטן מאל פרצעס ״בײנאכט אויפן ןןלטן מארק׳, און װי האבן די ברייטע ארבעטס-מאסן אױפגענומען בערגלסאנם ״טײבן׳ז איבער 30 פיעכעם האב איך אויפגעפירט (און דאס רוב פון בעםערן רעפערטואח, אוןי סאר אן אויפנאמע! א נרויסער טײל פונם עולם גײט אין ײדישן טעאטער בלויז דאן, װען ס׳שפילט אן ערנסטע פיעסע. אונזער ארבעט גייט נישט לאיבוד, און מיר דארפן נישט מיד װערן צו ארבעטן. איך בין זײער צופרידן אײך איבערצו־ געבן, אז אין די םאמע װײטסטע װינקעלעך פון מײן רײזע האב איך מיך אננעטראפן מיט מענטשן, װעלכע זענען אויסגעבונדן מיט דעם אלעם, װאס טוט זיך אין גאר דער יידישער קולטור• װעלט. און װען איך פרעג זײ םונװאנען זײ וױיסן עס, איז דער ענטפער: מיר לייענען די ״ליטערארישע בלעטער׳. איצט בין איך נעקומען אהײם. קודם-כל יױל איך מיךאפ• רוען און קלויבן כוחות סאר נייער ארבעט, פאר דעם בעסערן און ריינעין רעפערטואר. דאס בעםערע און שענערע װעט סוף• כל-םוף זיגן! א. כ. זייט גערטייםט מ^לאדאװסקי צעלינא מעיעוסאן־בעקעו דער באװוםטער ײדישער ארטיסט א. סאמבערג איז צוריקגעקומען קײן פוילן. איבער 15 חדשים האט ער נע• שפילט אין ניו-יארק, פאריז, אנטװער• פען, בריםל א• א. שטעט, װו ער האט באװיזן צו געבן א 200 פארשטעלונגען. מיר האבן זיך געװענדט צו א. סאם• בעוגן מיט דפר בקשה צו דערציילן פאר אונזערע לעזער װעגן דעם יידישן טעאטעי און יידישן טעאטער־עולם אין אט די ערשער, מו ער האמ געשפילט. - איך װעל גערן אײך דערצײלן, אבער איך װעל דאכמאל מאכן בקיצור: אכעריקע, - איצט האט שוין אמעריקע אן אנדערן אויס• זען, װי אמאל. מען האט דעם ״גדול׳ אװעקגעלײגט. אמאל, װען אן אקטיאר אױ געפארן קיין אמעריקע, איז אים נעלעגן בעיקר אין דעם מאמע־יעלן דע־פאלג. אמאל, אז אן אקטיאר האט ״אריינ- געטראםן׳, האט ער טאקע א סך געהאט. איצט האט זיך די לאגע א סך געענדערט. בײם גרעםטן דערפאלג קען מען איצט קײן פיל ־דאלאין נישט מאכן. - נושא חן זײן ביי די ניו-יארקער גדולים - איז א שװערע זאך, װײל דער לאקאלער פאטריאטיזם- ״אמעריקע איבער אלעס׳ - איז שטארק אנטװיקלט. עס אױ נישט איצט די צייט צו דערצײלן װעגן דעם אלעם, װאס כ׳האב גע• הערט און נעזען אין אמעריקע. איך בין א צופיל אפיציעלער פראפעסיאנאל. איך זאל גיין דערצײלן אין דער עפנטלעכקייט װעגן אלץ װאס עס טוט זיך אינם דארטיקן ײדישן טעאטער. איך װיל נאר זאגן, אז אין קיין שום לאנד איז דאס יידישע טעאטער אזוי נישט קאנסערױאטיװ װי אין אמעריקעי. איך בין געזעסן טיילכאל אין ײדישן טעאטער און געזען אזעלכעס בײם פובלי• קום, ײאס מען האט געקענט צוזען אין א יידיש שטעטל מיט א 40 יאי צוריק. אפילו מארים שװאיצם קונכט-טעאטער, װאם איך באטראכט אין דער אלגעמיינער קולטורעלער ארומרינגלונג אלס קינסטלערישן נענאמען - אויך אט דאס טעאטער האט פאר די 15 יאר פון זיין עקזיסטענץ נישט באויויזן צו שאפן יפאר זיך,וױ םאריס שװארץ האט מיר געזאגט, ױין אייגענעם עולם. דערזעל־ בער עולם, װאס גייט זען די ״בייזע שװיגער׳ קומט אויך אהער,- אויםער א דינער שיכט פון אינטעליגענץ... כ-אר אזא עולם דארף מען שפילן דאם, װאם עס פארלאנגט. שװארצס קונסט-טעאטער איז דעריבער דער ליכטיקסטער פונקט פון יידישן קולטור ״לעבן אין אמעריקע. זאל מען מיך נישט חושד זיין, אז איך זאג עם צוליב דעם, װאס מאריס שװארץ האט םיך פערזענלעך באהאנדלט װי א גרויסער'דזשענטעלמען און חבר, װאס איך װאלט מיך גע־ װונשן צו זען ביי מיינע אייגענע חברים.' - און װאס איז געװען מיט אײך אין נײ־יארק? - הלסאי אין בין פון דארט אזוי גיך אװפקגעפארף לאזט איבער אן א זייט אלע ״זאגעכצן׳ און הערט פון מיר ידעם ריכ• סיקן אמית: איך באשולדיקי קיינעם נישט אין מײן שגעלן אװעק• פארן פיך אמעריקע. שולדיק איז קודפ־כל די צייט, א צייט, װען אקטיארן, װאס האבן פריער לייכט פארדינט צו 150 דאלאר א װאך,'גייען איצט יאװעק מיט א 15-10 דאלאר א װאך. שולדיק אייז אויך דער פלאץ, וװהין איך בין אריינגעפאלן. אן ארט, פון װעלכן אלע האבן מיך אפגערעדט צו שפילן דארט, און קײנער האט נישט געקענט העלפן מיך צו באפרייען פץ דארט, אן ארט, װו מיין רעפערטואר און מיין גאנצער ארטיסטישיער מהות איז אהין נישמ אריינגעפאסט. אין װי דאס טעאטער - אזוי דאס פובליקום, װאס קומט אהין אין טעאטער. ביי בעםערע צייטן, װארפט מען זיך אריבער אויף אן אנדערן פלאץ. - די פרעסע, - אויך זי אױ אדורכגעדרונגען מיטן זעלבן פאטריאטיזם װי אלע. װי די פרעסע זאל אמאל נישט רייסן די אײנענע און אויך די פון װעלכע מ׳האלט נישט, - אבער אז ם׳קומט א פרעמרער, דערװעקט זיך אין זײ דאס ״פינטעלע אמע•