Literarishe bleter · 1933-12-01 · 48 (1.12.1933) · p. Seite 767

זײט 767 ליםער&רישע פלעטער נום. 48 (499) פײערלעכע פארזאמלונג פונם ײדישן פען-קלוב דכבוד ש. ניגער לעא םינקעלשטײן זאגט: ניגערם קריםישע ארבעטן בינדן דאך נישט קיין אםנעשלאסן קאפיטל. םיי לויט דער עײם אין סיי לוים דער פראבלעמאטיק איז ער מיט אינז ענג םארבונדן. עס פעלט דעריפער פערעםפעקטױון םאר אן אנטשםרעכנדיקער אפ־ שאצינג: ניגער איז נישט דער אויםנװײניקסטער מפרש, וואם שטײט אין דער זײט און טײטשט אויס. זײן קריטיק איז'א אימאנענטע. דער רמב׳ם האט געפרװוט מיט אן אריםטאטעלישן רעםיעקטאר באלויכטן דאם יײדנטים. רש׳י אבער איז ארגאניש ארויםגעװיאקםן פון דעם ייידיש-גײםטיקן אװאנגארד. דערירש׳יזם איז דעריבער אן אימאנענטע קריטיק, א מין זעלבסםאגטפלעקונג. נינער איו דער רש־י םין דער יידישער דיטעראטור. ער איז די אנטפלעקינג פין דער ליטעראטיר אלײן, ער איז געװאקםן ציזא־ מען מיט דער ליטעראטור. זיין מעטאד אױ אן אנאליטישער, דערביי קען ער זיך נישט באפרײען פין דער יידישלעכער מענ• טאליטעט. זײן קאנפליקט מיט דער נײער שול איז א פארשםענד־ לעכער און איםםארםיידלעכער, װײל ער םארקערפערט אין זיך א באשטימטע אײסגעשפראכנקײט. דאם בארעכטיקט אבער באין אוםן נישט די אנפאלן אויף אים. זײן קילט פאר פלאיםטיק דארף םארשטאנען װערן װי א םאםטילאט, װייל דאם יידישע לעבן האם דאך וזםיד געוױיכט דערפין. לעצטנס זיכט ניגער אין זיין קריטיק א םאדעם פאר א סינטעז. ער א־ז דער םאראנטװארטלעכםטער ײדישער קריטיקער, װאס לעבט זיך בעיקר אויס אין דער לי- טעראטור. ער איז םא־ אונז אלעםען געויען א מוםטער, מיר האבן זיך בײ אים נעלערנט שרײבן. צי םען איז מיט אים יא מסכים אדער נישט, - אלנפאלס באציט מען זיך צי זײן װארט מיט יראתיהככוד. מיר םײערן איצט דעם ױבל פון אן ערנסםן אין סאלידן מיםשעפער און מיטבויער םין דעי ײדישער ליטעראטור. עפ האבן נאך גערעדט ד׳ר מ. וױיכע־ט, קאדיע מאלא• דאװסקי. ש. קאװע, יח־אל לערע־. ס׳װערט באשלאפן צי שיקן א באנייסיננ צי ש. ניגער. - אויםגאבע םרן די ״לי־טערוןריםזע בלעטער״ יעקב באמאשאנסקי פארטרעטן פון ״דישע שרײבער *רײנסיר : דוד אײנה$רן; עוזר וז־ןןרמאױסקי; דוד בערבעללסןן \ דניאל םסערבי; ס. ניגער; י.; דער ײדיסעי־ ליםער*סן- אין זשירנ*ליססן־ם*רײן; די ליםעראסיר און דאס ןיײסמגס-יועזן אין *וערסע; י. מ. **ײסגנעייג: אשרים קעגאנ^װםקי * נחמן מײזיל; אהרן עײטלין ן ממה *רעדערזען ז קעדיע מןןלעדעװסקי; ז. סענעלעידיסס; זלמן רײזען; עלסער קעעיזגע; י. י. זינגע־; י. י. םרונק; ײריש א*ן רונייניען; אליעזר שסײנני-ג; יעקב גיא9ע*; *עקכ ששעיננערג ז איניק מענגער ײרישע ליסגרעסן אין זײע־ע ג-ו*יריגגען אין ניי־ יערק; אביהס רײזען; אביהם ליעםין; אב. קעיזען; ד״ר א־עקסינדער מוקדוני; ה. לײװיק; אשייס אײערבעך; דוד איגנעסןװ; ב. ריװקין ל. שע&ירן; משה לײב האי§ערן ־• נל. בע-ײשן; א ג״עגץ־לעיעלעס; ב. ב. געלדבברנ; ב. גלעזמען; ז. װײנ9עױ; נ6הלי נרעס. פרײז ר גילדן ו< 1 ־ ע ט : ״ליטערארישע בלעטער׳, װארשע, גזשיבא־וקע 24/8. מ״ן טיפסטן מיטגעפיד דעס ״׳ זיננער איציק םאנגעד דינםטיק דעם 21-טן נאװעםבער איז םארגעקומען א םײער- לעכע םארזאמיונג םון די מייטגלידער סון װיארשעװער פען-קלוב לפבוד ש. ניגער, צו זײן 50-טז געבוירנטאנ. אויםער די מיטנלידער םון פען-קלוב זענען אױף דער פארזאמלונג בײגעװען ד׳ר מתיזיהו מיזיש און אלעקסאנדער גראנאך, װעלכע זענען באגריסם געװארן דורך דעם םארזיצער. אהרן' צייטלין, דער סארזיצער םונם װארשעװער פען• קלוב, עפנט די פײע־לעכע פארזאימלונג. װעגן ש. נינער - זאנט ער - האט מען װײניק געשריבן. מ׳איז נישם געװוינט ביי אינז צו שרײבין װעגן קריסיקער ובםרט - די לעצטע יארן, ווען צו קריטיק האבן זיך גענוםען בעלעטריםטן, שרײבט מען' װײניק װעגן ש. ניגער,' װײל דער, װאם איז געװען דורך ניגערן געלויבם, האט מורא, מ׳זאל אים' נישט פארװארסן, אז ער דאנקט אפ ניגערן, און דער,' װאם ניגער האם זײנם א װערק אראפגעריסן, - דער שרעקט זיך, ם׳יואל אים ניישט חושד זײן, אז עיר צאלט אפ ניגערן. צו ש. ניגערן האט מען טענות סון פארשידענע זייטן. ער האט פייגט, און דאם איז א גוטער םימן. ניגער איז שטרעננ צו שרײבער, צו א װערק, ער װארפט זיך נישט םים לויב-געזןזנגען. אבער ער איז שםארק אביעקטױו, און דאם איז א זעלםנקייט בײ אונז. ער איז א םענטש מים מידות. - אונזער קריטיק בכלל איז א סראגסענםארישע, און אולטרא-םוביעקטיװע. ניגער לעי־נט כםדר. ער האט באציונג צו ליטעראטור, און דער פאר װערט ער נעאכטעט םון אלעמען, מעג מען נישט מסכים זיין מיט זיינע מײנונגען. ער איז די העכםטע אינםטאנץ. יע• דער אײנער םון די שרײבער טראכט, װען ער ניט ארו־ס א װערק: װאס װעט זאגן ניגער? ניגער זאגם נישט ״יא׳ אדער ״נײן׳, װייל ער האלט, אז עס א־ז נאך יװייניק צו באישטעיטיקן אדער אפעוםרעגן א טאלאנט. ער וױל אויך וױסן דעם טיפערן מאי קא משמע לן׳ פון א שרייבערס ווערק. נ ח מ ן מ י י ז י ל שטעלט זיך אפ אויף דעם גאננ פון ניגערן אין דער יידישער ליטעראטור. ער איז געקומען פון די סאציא• ליםטישע קרייזן, און דאס האט געלײגט א םפעציעלן שטעמפל אויף זיין קריםיק. זײן יערשטיער קריטיקער ארטיקל איז ״וועגן דער םראגעדיע פון גלות-ג ע ד א נ ק ע ן װעגן שי אשם ,״םשיחס צייטן׳ (1907>. - אין קעגנזאץ צו בעל-מחשבות, װעלכער איז געקוםען צו דער יידישער ליטעראטור פון דער פ־עםד, געקוקט אויף יידיש און יידישן שאפן פון דער זייט, װי א נר-צדיק (בעל-מחשבוחעם פסעװדאנים די ערשטע צייט>, איז ש. ניגער ארײסגעװאקםן םון אינעווײניק ארויס. בעל-מחשבות האט נאך געצװײפלט אין יידיש, פאר ש. ניגערן איז ײדיש א זיעלבסט• םארשטענדלעכקייט. - גלײך פון זײן ערשטן אויפטרים האט ער צונעצויגן צו זיך די אויסםערקזאםקײט. געװען אײנער םון די גרינדער םון״ ליטערארישע מאנאטשריפטן׳ (1908>, װו ער האט פאר־ עפנטלעכט װיכטיקע ארבעטןיאיבער פרץ, אש, נאמבערג, רײזען, און דורך זײ געװינען אנערקענונג אלס ד ע ר ײדישער קריטיקער. אויב אין די ״ליט. מאנאטשריםטן׳ איז בײ אים ליטעראפור, שאפן חי אפגעריסן םונם ארומיקן לעבן, איז אין די ״ײדישע װעלט׳ (12*19) םארברײטערם ער די ראמען. אויב אין די םרי־ ערדיקע קריטישע ארבעטן איז בײ אים געװען פיל גריבלערײען, שפיל םון װערטער, און שפעטער פארטיםט ער זיך אין דער עצם פערזענלעכקײט םון שרײבער, און זוכם אויך דעם באדן םון װאנעט ער קומט. םריער איז ער נעװען בלויז אנאליטיקער, שפעטער - אויך סינםעםיקער. זײן שרייבן איז בײ אים עבודה. בעתן שרײבן גוםא צעװאקםם ער זיך. פאר די 25 יאר האט ער םארעםנטלעכט םיל הונדערטער ארטיקיען װעגן אלע ײדישע עלםערע און ײננע שרייבער און רעצענזירם כמעט אלע דער־ שינענע װערק. אין פיל םון זיינע ארבעפןלינם ליטוױשע חריפות, אבער גלײכצײםיק - חבדישע הסברה. ער לערנם פשט, דריננט ארוים דעם רםז םון װערק, מאכט אפט דרוש און אנטפלעקם דעם םוד. פון פרס קומט ער צום כילל, פונם פרט מאכט ער א כלל. און שםעקנדיק מיט בײדע פיס אין דער קעננװערטיקער ליטעראםור, האט ער כםדר זיך געװענדט צו דער ײדישער ליםע־ ראםור םון דער םארגאנגענהײט. - נ. םײזיל שטעלם זיך אויך אפ אויף ניגערן דעם נעזעלשאפטלעכן טוער. םיל ײדישע קילטור- אינסטיטוציעם אין אמעריקע זענען אויםגעקיםען און עקזיםסירן אדאנק ש. ניגערס איניציאםימ. ש. ניגער איז א זײל םון דער נײער ײדישער ליםעראםור, דער קלאםיקער םין דער ײד. קריטיק.