Literarishe bleter · 1933-12-01 · 48 (1.12.1933) · p. Seite 764

ליטערארישע בלעםזנר נוננ 48 (449) זייט 764 גחםיה פינקלשסײן /;;■#ד׳עע מכוח דע□ ש ו נ ד - ר א מ א ן (זיד נ. פײדלס זןדטיק? ״םכוח דעס ׳שלגד־דאסז)/"') פון אש, אפאטאשי, װעלכע האבן זיך געדרוקט אק די סאנ- בײטונגען און ער איז איבט אויך נישט געװארן אנדערש. א אינטערעסאנסער ראםאן דארף נישט דװקא זיין ש ם ו נ י ק, און א גוטער ערנםטער אינטערעםאנסער ראסאן װעט שטענדיק געפינען זײנע לעזער און פלעצער. אבער װי נעמט מען זײ די אינטעראסנסע ראמאנען? אט רעכנט איר דאך אוים, אז די ײדישע פרעםע פארברויכט יעילעך א סס3 ראמאנען און אויף 300 ראםאנען זענען נויטיק במעט אזא מין צאל שרייבער. וװ זענען זײ? און דאס איז טאקע די סיבה. צוליב װעלכער עס זענען אנטשטאנען די אזוי-גערופענע שונד׳שרײבער און שונד- ראמאנען. יעדע צײטונג מוז האבן א ראמאן; די פראנצויזישע צײטונגען דרוקן אפילו גלייכצייטיק צװײ ראמאנען און אזוי אויך די דייטשע און אנדער׳שפראכיקע. די יידישע צייטונגען קאנען אין דער הינזיכט נישט זײן קײן אויסנאם, און נישט האבנדיק קיין אײסװאל זענען זײ געצװונגען צו נעמען װאם דער מחבר גיס זײ. נישט דער פארלעגער, נישט דער רעדאק׳ טאר און אפילו דער מחבר אלײן װײםן נישט װי דער ראמאן װעט אויסזען; ס׳װערן בלויז געליפערט די ערשטע פאר קאפיסלען אן א גענוי־באשטימטן פלאן פון אינהאלט און םארם, און אזוי גײט אן די װייטערע ״שאפונג״, ביז דעם מחבר געלונגט ארויםצוקריגן זיך פון די פארשידענע םיםואציעם, װאם ער האט דארמ אנגעפלאנםערט אין זײן ,װערק״. אזוי זעט עם אויס, װען דער נאכפרעג איז גרעםער פון דעם אנגעבאט, און בײ אזא לאגע מוז שטענדיק לײדן די קװאליטעט. איך רעכן דעריבער, אז אויף אײער פראגב — ,װי צי דעראבערן פאר זיך דעם צײטוננם-ראמאן און װי צו ראםעװען אים םון דער שונד-עפידימיע׳ — װאלט מען געקאנט געבן פאלגנדיקע יזשובה : װאס שייך דעם ערשטן טייל פון דער פראגע, איז װי איך האב שוץ פריער דערקלערם: אויף אינםערעסאנםע ראםאנען װעלן קײנמאל נישט פעלן קײן בעלנים. אדרבא, זאל מען שרײבן גוטע ראמאנן, װעט די צײטונג זײ אויםכאפן און םאר גוט געלם. אבער אײף צו ראסעװען דעם צײםוננם-ראמאן סון דער שונר׳עפידעמיע — װאלט דער פען׳קלוב געדארםם אנװענדן פאלגנדיקע מיטלען: 1) מקרב זײן די טאלאנטירטע שרײבער, װעלכע באזיצן נאך װײניק װיסן, זארגן פאר זײער אויםבילדונג און אויפמערקזאם מאכן אויף באגאנגענע פעלערן. 2> אנװענדן די שארפסטע מיטלען קענן יענעם מין שרייבער, װאס באהאלטן זיך אונטער אויםגעטראכטע נעםען אויף יענעם מין װערק, װאם קאנען באצײכנט װערן נישט בלױז אלם שונד, נאר אלם פראדוקט פון קרענקלעכער פאנםאזיע אדער באוװםט- זיניקער פארבדעכערישער באצױננ צו דעם, וואס זײ אלײן םארםאסן. פאנד פאד ד• ״ליט. בדעחוורי׳ ל. פעלדשטײן (ציריך) גים 35 גילדן• - א. שאבאן (יאהאנעסבורג) גיט 140 גילדן. — אין נום. 45 .ליט. בלעטער׳ פאדערם איר אייף די יי ד י ש ע ש ר ײ ב ע ר זיך ארויםצוזאגן .װי אזוי צו דע׳ ראבערן םאר זיך דעם צייםונגס-ראמאן און װי צו ראטעװען אים םון דער שונד׳עפידעמיע׳. דערלויבט םיר, א נישט׳שרייבער, צו זאגן א פאר װער• טער װעגן דער דאזיקער שװעדער מכה, װאס האט זיך, ל־ידער, אזוי צעשפרײם אין די לעצטע יארן. קודס׳כל װיל איך פעםטשטעלן, אז דאס רוב ײדישע שרײבער, װעלכע קאכן זיך אזוי איבער, די שונד׳ראמאנען האבן זיך נישט גענומען די םי דורכצו^ייענען אזא פאר ,מ־יסטער׳װערק״, און זײערע ידיעות שאפן זײ פון א ,בלי שלישי־, אדער זײ זענען גאר יוצא מיסן שרייענדיקן קעפל פון ראמאן, און דאס לעצטע איז שיין פאר זײ גענוג, כדי איײסצוזאגן זייער אויטאריטעטע מיינונג װי װײט עם איז קונםט אדער שונד. אנדערש קאן איך מיר נישט דערקלערן דעם געזעלשאפטלעכן פארקער און די פרײנטשאפטלעכע בא׳ ציונג מיט אט יענעם מין מחברים; םען נעפינט זיך מיט זיי נישט בלויז אין אײן סביבה, נאר פאר אײניקע פראװעט מען אפילו קבלת-פנימם און ױבל׳פייערונגען. װאלטן די שרײבער־ קריטיקער געלייענט און געוװסט, װאס פאר א מיאוםע זאכן יענע טוען אפ אין די ראמאנען מיט זײערע פעדערס, װאלטן זיי אין זייערע ד׳ אמות נישט געשטאנען, און יענע װידער װאלטן נישט געהאט די העזה צו פרעטע:דירן אויף פריינט■ שאפס און חכרשאפס. װען די מיטגלידער פון יידישן פען׳קלוב האבן פארפירט א דיםקוסיע װעגן שונד-ראסאנען, זענען זיי נישט געקומען מיט קײן שום קאנקרעסע אנװייזונגען, אז אט דאס און דאם װערק איז שונד, און אז דער אין יענער מחבר איז א שונד-שרײבער. םען האט עס באהאנדלט װי אן אקאדעמישע פראנע און מ׳האט געזוכט א דעפיניציע װאם איז אזוינס שונד. און אט אויף דער פראגע איז טאקע שװער צו געבן א קלארע תשובה. דען װאס איז טאקע באמת שונד? קען דען עפיצער פעםט■ שטעלן זיכערע כללים, אז פאר יעדן זאל זײן בולט דער באגריף פון שונד? מיר דוכט זיך, אז עם װאלט גלײכער געװען, װען מ׳זאל װעגן דעם אנװענדן מער פארשטענדלעכערע און קלארעדע באגריפן. מ׳דארף צוגײן צום שרײבער און זײן װערק מיט א גאנץ אנדערן מאסשטאב, נישס דיסקוטירן װעגן שונד, נור פעסטשטעלן, צי דער שרײבער האם טאלאנט אדער נישט, צי באזיצט ער דאס אנטשפרענדע װיםן װעגן דעם, װאס ער שרײבט, צי באציט ער זיך ערנםט צו זײן װערק, צי שרײבט ער אינסערסאנט אדער לאנגװײליק, צי ה ט ער א ריכטיקן באגריף װעגן פארס און אינהאלט. עם איז נישט ריכטיק, אז די לעזער און די צײטועס׳ ארויסגפבער זוכן דװקא אזפלכפ װערק, װאס זענען אנגעפי- קעװעט מיםעם׳הארצות, קרענקלעכער פאנטא׳ זיע און אומגעלומפערטפ שמוציקע םי׳ םואציעס. דער ײדישער לעזער האט געהאט דעם גרעסטן אינטפרעם םאר די װערק פון שלום׳עליכם, מ. ספעקטאר און שפעטער