Literarishe bleter · 1933-12-01 · 48 (1.12.1933) · p. Seite 762

ליםערארישע בלעטער נום. 48(499> זײט 762 סאטירע קומען אויך נישט פון זיין הומאריסטיש און סאטיריש װארט, נאר פון זען און דערפילן, םילן,' נישט אזוי םון װןורט, נאר פון גאנצע סיטואציעם. אזוי איז הומאר אויך רירנדיק. װארעמער געפיל. װיינפער באציט זיך צו א ליד אליין מיט געםיל און ער װיל לידעי־. לידער און נאך לידער• דאס זצט מען פון דעם, װאס איין גוט ליד, הויפט־ליד, ציט גלייך נאך זיך ״נאך-לידער׳/ דאס האט מען שוין געקענט זען אין זיינע ערשטע '״ראטפיא״ לידער׳/ הויפטזעכלעך איז עס צו זען אין זיין סעריע: ״קינדער״ לידער׳/ די ״נאך-לידער״ זענען שוין שװאכער, און אמאל אויך איבעריק. צום ביישפיל אין דער סעריע ״קינדער-לידער׳/ װו עס געפינען זיך אזוינע דערגרייכטע לידער, װי ״קיצל״קעצל״ <װו עם איז שוין אויך דא א פיינע שפילעװדיקייט פון װארט>, דער ״גאלדענער האן״ <װאס זעט נישט דעם אונטערגאנג' םין זיין ״הויף״ צוליב זײנע חלומותז. דאם ליד ״קוקעריקו׳, װאס בלייבט ליד, און נישט פאבל, כאטש עם האט א מוםר״השכל, דאס שפיל־ליד: ״איינס־און־איינם״ - די דאזיקע גוטע לידער ציען אבער מיט זיך א םך קינדער־צימער־לידער. װײנפער אין ירושלים, אין על־עריש, אין טריםק, אין נױ־יארק, װיינפער אין יידישן לעבן. שטיקער יידיש לעבן. וױינ־ פער מיט זיין אײנגעװאי־צלטקײט אין לעבן, מיט זײן עקשנות פאר ברידערלעכקייט - א׳ן א צייט פון ״גלײכקייט׳/ װי אלער־ ליי אויסגלייכער גלייכן יעדן אויס אין זייערע ״םדומ-בעטלעך״, און ביז זײ װעלן אויסגלייכן - גײט מען דערװײל אויס נאך א טראפן מענטשלעכקייט און ברידצרלעכקייט. טיף דערשישערס שץ רשם גרויסן אוםנליק, װאם האש טוימ מץ זײער זון נעטיאפן י• י. אין ג. זיבגער, צוליבן יאשא דדיקן א־ים זײעי־ האדעיק מיטנעפיל װײכעדט פ. איו 0. אונזער טיפסטן מיטגעפיל *. *.!ינגעד און ו״ן פדו■ *טייאזנק. מאניע און יעהב פרעגער מיר דריקן אוים אונזער טיפסטן מיטגעפיל י. י. זינגער און פרױ נײ־יזיק לוםי און מישא גערמאן י. י.זיבגער איז זייז פררי געניע אין זײער גדויסן אומגליק, צוליבן טױט פון זײער קינד י א ש א אונזער מיטגעפיל. דװ און שרה הערמא4 אנדערע, אריינגעטריבן. יעדער ליריקער איז דאך איכיק און גענוג מאל איז א פשוטן בשר ודם פריקרע פון דעם. װײנפער, װעלכער װאלט צום װינציקםטן נעדארפט זײן עננ־איכיק, וױיל ער איז דאך צוגעבינדן צום לעבן, מענטשן, סביבה, רעאגירט אויף געשעענישן,-פאלט דוקא אזש פון צייט צו צײט ארײן צוליב דער איכיגקייט אין א מין פאעטישער זעלבסמפארטײדיקונג. די איכיגקייט, װאס האט אנדערע היגע דיכטער אװעקגעשטעלט אין אפגעשטאנענ״קייט, אפגעטײלטקייט, האט װיינפערן, װאס רייםט יזיך צום לעבן, אריינגעבראכט אין אוסזיכערקײט. אויף װײנפערן גילט קאלצאױיס /ין־: .שװער דעם מענטש צו לעבן אלײן אויף דער װעלט׳. אויב דאס אלגעמײן־סאציאלע ליד האט אים נישט אויס־ געהיט אינגאנצן פון דער נישט־געװאלטער אליינקייט, איז דערי־ בער מעגלעך, אז א פארטיי־סאציאל־ליד, װאס אטעסט מיט עולם ארום זיך, װאלט אים יא שטײף און זיכער צוגעהאלטן בײ מ ע נ ט ש. װעוטעו, לידעו און גראמעז אין די אינדיװידועלקייט און יחידות שארפט זיך ביי א דיכטער דאס װארט, רונדיקט זיך א שורה, שפיציקט זיך א גראם. די דיכטער אבער, װאס װילן זיך מישן אין אלץ, אין גאנצן לעבן, זענעןי נישט אזוי קיין דיכטער פון װארט, שורה, אדער פון געקליבענעם גראם, נאר דיכטער פון לידער. פאראנען לידער בײ װײנפערן, װאס ליידן'פון נישט נעקליבעגעם גראם, פון נישט צוגעשארפטן װארט; יכאטש ער האלט אין אײן פרוװן: ״צי זײן װארט איז'שוין שארף״ - אין זײן ליד ״שיינקייט״ און אין אנ״דערע לידער). אבער זיי זענען לידער. עם זענען דא דיכטער װאם שלײפן און פײלן, זוכן און קלייבן - זיי זענען דיכטער פוין װארט און שורה, אבער קײן ליד איז דאך נישטא: בײ װיינפערן זענען דא לידער. אבער אז לידער זענען שוין יא דא, לוינט זיך אנטאן א כח נישט נאר ״פרוױן צי עס איז שארף, נאר טאקע שארפן. װײנפערס ליד נעמט זיך הויפטזעכלעך פון דערציילעריש־ קייט, מאלערישקייט פין סביבה און בילדלעכקייט פון מענטש. און הינטער אלץ - רירנד געפיל: אין ״מלכה דער ראדאװי־ טשער׳/ צום ביישפיל, גיט ער א כאראקטעריסטיש בילד פון רב בונעם מלכהם און א בילט נאטור־בילד פון א װאלינער, דארף דאם דארף פון זיינע פריערדיקע אםאליקע ״איקראינער לידער׳/ אין'דער ״קלויסטער - דער פאפ״ - א רירנד בילד םון מענטש און לאגע, אומשטאנד. אדער זײן דערצײלעריש־בא- זיגגנדיק ליד ״מיין שטעטל״, װו עס קומט בולט ארויס די עלנטקייט און האפנונגס״אזיקייט פון איצטיקן שטעטל. אזוי אויך אין אנדערע גוטע לידער, לידער פון נױ־יארק און לידער טון ״שטעטל׳/ אבער די ״גוטסקײט״ די מעלית פון די אײנגענע- בענע, רייפע לידער, קומען ארויס נישט דורך געפילטערטן פא־ עםישן װארם־בילד, נאר דורך דורכגעפילט ליד־בילד, א ליד, א גאנץ ליד ווי איין בילד ז: שטיקער לעבן גייען ביי אים. די װערטער זענען איינפאכע, אבער דאס גאנצע בילד - רירנד. — א, סשעטר פ־:ס, רי נ־ל-ס פלן א :א־ד־לעבל, איך תאב אויף ד־ין בית־עירם אייפנעשטעלט * ע״יםר■ מיט ר־עבל1, ם־ן קם- עו 3)ןש־;ען, נא־ ־,־ לסע דעש די לעבע־, פארריבשן אי־ע־ ד־:ע קויםענם אץ ר־:ע שי;דעלדיקע רעבע־?׳ דאס ליד װירקט נישט אזוי מיט דעם איינצל־בילד, נאר םיט דער רירנדיקייט, געפיל, און סך־הכל בילד פון אלע שורות צוזאמען. צו זיין רירנדיקן געפיל קומט אפט צו בײ אים הומאר. צום ערשטן מאל האט זיך עס באמערקט אין זײן ״קי״ - איינס פון זיינע גאר ערשטע לידער. א טומל, רעש אין שטעטל. אלע יאגן, לויפן. 'װאס איז געשען? יצחק משה יאסלס האט א קו געקיויפם!... און אט דער הומאר איז שוין געבליבן ביי אים און האט אים שוין נישט פארלאזט. אין א סך לידער - אין מיטן פון זיין רירנדיקן געפיל רייסט זיך ארוים א באלעבטקייט פון הומאר. ער האט אויך דא און דארט - סאטירפ. און זיין הומאר און