Literarishe bleter · 1933-12-01 · 48 (1.12.1933) · p. Seite 761

זײט 761 ליםזנרארישע נלעםער נום 48 (599) נ 3 צ ד כאטש קײן ״ראדאװיטשער מלפווז זענען דא נישטא ביי די װעלן׳/ צו פרעדיקן זײן אדרבה־ואדיבה... גוטסקײט,'ליבשאסט ון ברידערלעכקײט װערט זיין אידעע - זײן פרעדיקונג־ .םיר ■םעריקאנע־ ־ שיינע זענען #לע פענער, נ#ר ■ין ז־ נ#ך שענער ב־זט די אין איך״ פרעדיקן און קונסט האט דאך אבער א סך מןןל די פזןר־ דריכלעכע טבע זיך ארויפצוכאפן אויםן קארק פון דער קונכט אליין. און אזוי גייט זיך װיינפער ״שװארצן״ די קונםט-גרענעץ צוליב זײן .װײםער פרײד׳. רב משה מיט דער װײםער לאנגער בארד(?) זשאן מארקאני און װאסילי שטעלט ער שארן שניי אין נױ־יארק, און די ברידערלעכקייט צװישן זיי איז אין לשער. אין די ״געקליבענע לידער״ באקומט נאך דאס ליד א נײעם פארבעםערטן םוף: .געלויבט איז גאט, עס האבן מענטשן בײ דעם שנ י א טאג אין םרײנטשאפט דא פארבראכט׳. װײנפער, אין זיין זוכן בירידערלעכקייט איז שוין גליקליך. זײן אדרבה־ואדרבה ברידערלעכקײט טראגט װײנפער אויך אריבער אין די לידער, װו ער רעדט װעגן קא״לעגן דיכטער. ער זאגט: ״אײנן איז מיר לײװיקס ליד, װי אייגן איז מײן העמד צום לײב סון מײנע גלידער״ און אן אנדער מאל זאגט ער: ,דאס שטילע ליד סון מאני לײב א זילבער שפילנדיקע' םלײט׳. און אן אנדער פאל: ,יוסף ראלניק - זיין ליד און זיין װארט איז ברוך שאמר׳. און עס געשעט בײ װיינםערן דער נעחלומטער נביאישער נס: ,דער װאלפישער, צארנדיקער משה־לײב׳ .ליגט שטיל, זײט ביי זײט מיט דעם ״שטילן מאני לײבן׳... װיינפער דארף בעטן בײ זײן גוטסקײט ״נישט נאר היט מיך אפ, נאר אויך סארפיר מיך נישט*. אין זײן רודף־שלום װיל שוין אויך װײנפער ״װידער םארײניקן מענטש און גאט׳. ער װיל אויך אין זיינע נייערע לידער םארײניקן גאט און באלשעװיזס. אבער נאך װאס? גײט דאך װיינפער ארום אין דער שטאט םון דריי געטער, אין ירושלים און װאלט גרײט געווען צו סארייניקן זיך מיט יעדן םון זיי, אבער ער כאפט זיך דא און דארט, אז נישט םון די געטער װעט'קומען די ישועה, אזימען דיניט גאר צו דער ,גאלדענער קאלב״• װײנפער באלאנגט דערװײל, אין די ביז איצטיקע ביכער, צו א דור יידישע פאעטן אין דעם לאנד אמעריקע, װעלכער האט אפגעשניטן מיט די אלטע געטער און קיין אמתן בונד מיט נייע נאך נישט פארבונדן. דיםאילוזיע איז דער אלגעמײנער שטר־ך פון דעם דור. לויט אים, איז גארנישט דא אזא אילוזיע, אזא גאנצקייט, אזא זיכערקייט, צוליב װעלכער סען זאל מעגן ״שענדן םענטשלעך לײב און שינדן מענטשנס הויט״. אבער דאס םאדערן נאך דערװײל אלע געטער. אין זײנע נייערע לידער, װו ער זוכט א נײע אריענטאציע, מערקמ ױך בײ אים שוין אויך א געװיסע וױרקונג םון אונזער ״קידער־װידער״ צו דאס װעט ארײן אין זײן דיכטונג טיםער, םארבלייבט צו זען. עס סערקט זיך אין זײנע נײערע לידער א צװינגען זיך איבערצוגײן צו דעם אפענעם, דירעקטן סאציאלן מאטיװ. װילמ זיך דא בעםן סארן דיכטער, א, נוטםקײם םארלאז אים נישט: בײ איסך דיכטער איז ״סאציאיל״ געװארן א צד-יליד און עם איז דא אין דעם מער שנאה צום צװײטן י צד, װי ליבשאפט צום אייגענעס. און װיינעפרם פאעטישער צד איז ליבשאפט, נישט שנאה. אזוינע שארםע, זידלערישע רייד װי ״צעקראכענע קרעפ- לעך״ (אויםן צװייטן צד> װעלן אים קיין גוטס, אװדאי גישט ברעננען. אויב שוין יא קרעפלעך, איז שוין בעסער די םריער־ דיקע, וױינפערשע באטעמטע קרעפלעך און ״שטרודל און םלאדן״. אבער אסי,ו דאס דאזיקע םאציאלע ליד, װאס איז א ״צד״, ויואלט אפשר וױיינפערן ארויסגענומען פון דער'איבערגעטריבענער איכיקייט, אין װעלכער די אפגערוקטקייט און אליינקייט פון אונזער היגן אמעריקאניש־ײדישן לעבן האט אים, װי אויך פעסיע בהנא; ביז־י^דק ז. ױ ײ <סרף> אין זוכעניש פזן בוידערלעכקײס און אזוי האט װיינפערם שװאכקײמ, זיין געגנעושאפט צו געפײניקםן לײב, צו בלוט איס געבראכם צו גײן אויף די װעגן םון דער װעלט, פון שטאמ און פון דארף און צו זוכן ברידער־ לעכקייט. און כאטש ער זאנט: ,כרויבן, אז זײ װאקכן קען מען זיי אומעמום קלײבן, און לאפעמעכ, װאס שארן װעין אומעטום םארשארן׳, - איז ער דאך פונדעכטװעגן נישט דער װאס קען אומעטום געדייען. ספעציעל קען ער נישט געדייען אין אן אט־ מאספערע פון ,קידער־װידער׳, םון בײזקײט, פון האס, און זאל זיין אפילו פון קארף־האס כאטש דער קאמף אליין קען אים דווקא יא זײן צום הארצן. אין אײניקע לידער, װו ער גורט זיך העל־ דיש אן די לענדן, יא, צוצופאסן זיך צו .קידער־װידער׳ (זיינער אן או״יסדרוק׳, איז עם בלויז אויס מורא פאר עפעס נאך ער־ גערס - פאר טויט. אויב ער גרײט זיך צוצופאסן צו דער .שװערער שעה׳. איז עם װײל נאך ערגער איז, אז ,אט־א-די שעה איז נישטא/ ער נויטיקט זיך אין נוטסקייט און אין ברי־ דערלעכקײט, עיר נויטיקט זיך אין דעם װאס װאשינגטאן אוירװינג האט אמאל געזאגט, אז .א סך גומם װאלט אויפגעכאן װערן, װען מען זאלי קענעןי מאכן מענטשן אויסצוקומען צװישן זייך׳. װײנםער מוז האבן ברידערלעכקײט, װען אפ־לו דאס זאל קומען אן ג ל ײ כ ק יי ט. ער זאגט: ,װוינען ערגעץ אין א הויז צװיי ברי־ דער, שפילן זײ זיך גישט אין קידער־װידער, כאטש זײערע תפילות קומען נישט פון ז ע ל ב ן ס ד ו ר׳. אזוי דארף װיינפער. און ער גייט זיך אזוי אװעק אויף די װעגן פון די דערפער און שטעטלעך צו זאמלען ברידערלעכקײט. באגעגנט ער א גויע אויסן װעג. םארבעט זי אים צו זיך: .אין שטוב איז ברויט םאראן, און אלע סענטשן זענען ברידער״. און װײנפער םילם זיך נישט םרעמד אין דארף צװישן גויים, װי עם פילט זיך א ייד. און נישטא בײ איםי דער האס צו א גוי און דער םארדאכט, װי מען קען עם, למשל, געפינען ביי מ. ל. האלפערן. נו, אין װעגן .מלבה דער ראדאװיטשער״, װעלכע װוינס טאקע אויך אין דארף צװישן גויים, יהאט װײנפער גאר א םך צו דערצײלן: ,אפילו פארן שכור מעכאלקע האט שטענדיק אט די אלםע גוםע מלכה געהאט אן ארט צום שלאיפן״. און פון גוטסקײט- זאמלער גיימ דא װײנםער אויך איבעיר צו גוטםקײט־פרעדיקער: ,טא זאליזשע אט די מעשה װעגן איר פארבלײבן, װי םון ציג דער װײםער װאס מיר אלע האבן אזוי ליב צו זיננען און צו הערן, און אםשרי װעלן םענטשן זיך באטראכטן און באקיערן און װערן איינער צו דעם צוױיטן בעסער, ליבער׳/ אויף װיפל װײנםער איז א געםרײער תלמיד פון זײן אײ־ גענער .מלכה דער ראדאװיטשער״ קען םען זען אין זײנס א א ליד װו ער ענטפערט אפ וײנע שונאים: ,די דעדםער א־ע־ע, װי פ־יעד גיננען אין דער הויך, *יען זיך דורך שװערע װאלקנט סטיקנדיקן רו־ן־. אין יעדעס װאדם, װאס פ׳זלס אויף ם־ן הא־סן קא■ אב־םל םון ם־ן האע און נוסם בדענם א•■ >, גוםםק״ם ם־נע, היס םיך א■!* ם׳איז אינםערעסאנם צו ברענגען א ליר םין אן אנדער דיכטער, םארים ראזנפעלד, װי יענער האם זיך אפנערעכנט מיט זײנע שונאים. ער האם בײז נעזאגט: .שנײדערי בין איך און מעל שנײדן״ איםערימער און מערן װײ דעם, װאס מוז לײדן פון מיין שארםער שער״. און אזוי קומען פונדעסטװעגן דאך ארוים די אנדערשקײטן םון צװישן די ענלעכקייםן םין די הייגע, ײדיש־אםעריקאנישע דיכםער. ם. ל. האלפערן האם שטענדיק געלײגם ברענהאלץ אײף דעם אויװן םון דעם היגן קידער־װידער. נישט אזוי װײנפער. אין זײן נעיעג נאך ברידערלעכקײט, גײט ער אין א נײעם לאנד,