Literarishe bleter · 1933-12-01 · 48 (1.12.1933) · p. Seite 760

ליטערארישע בלעטער נומ. 48 (499> זײס 760 קאפיטאליםטישע לענדער, וועלכע איז גאר אויםטערליש אםילו אין פארגלײך מיט דער לאגע פון אנדערע אונטערדריקטע נא- ציעס, שטארקט ביי די אומבאװוסטזיניקע יידישע מאםן די צו• געבונדנקײט צו זײערע רעליגיעזע טראדיציעם. דער טאפלם, סאציאל און נאציאנאל, עקספלואטירטער ײדישער םאלקם־םענםש זוכט אין דער ײדישער רעליגיע, - װעלכע איז נאך דערצו גלײכצײטיק א נאציאנאלע און נישט קײן אוניװערסאלע רעליגיע— א טרײסט און רפואה אויף אלע זיינע אנגעװייטיקסע צרות און לײדן. דער קאמף קעגן דעי־ רעליגיע און קלער, איז בײ יידי• שע מאסן, פונקט אװי װי בײ אנדערע פעלקער, נאר אן ענין פון באװוםטזינ קער סאציאליםטישער אויפקלערונג. אנטירצליגיעזע פראפאגאנדע, וועלכע דריננט נישט ארויס פון א סאציאליסטי• שער אויפקלערונג האט נישט קיין שום זין און האט אויך נישם קײן שום אויםזיכטן אויף דערפאלג. אזא פראפאגאנדע, װי עס לײגט אונז פאר ד״ר זילבערפארב, װעלכע דארף זיך באגרע• נעצן בלויז צום קאמף קעגן רעליגיעזע טראדיציעם און ריטואלן און חלילה נישט אנרירן דאס רעליגיעזע געפיל, איז אויבער• פלעכלעך און אינהאלטסלאז און דערפאר סאציאל שעדלעךו רעליגיעז געפיל באדײט גלויבן אין גאט, באדייט סאציאלע פאסױוקײט, באדײט סאציאלע אונטערטעניקײס און סאציזלע הכנעה. ד״ר זילבערפארבס רעצעפטן פאר דער אנטירעליגיעזער קאמפאניע, לאזן אבער דוקא דאס דאזיקע רעליגיעזע געפיל אום• בארירט, און דערפאר זענען עס רעצעפסן פון דעם םין, װעלק קארל מארקס האט אנגערופן סאציאלער אפיום פאר די מאסן! נישט די ״פארפוילטע שמות און פארשימלסע טראדיציעם״, װי עפ מײנט ד״ר זילבערפארב, זענען היינט פאר אונז גע• פערלעך, נאר דוקא אזעלכע קאנצעפציעם, װי זיינע, װעלכע מען דארף אויסרוימען דוקא נישט מיט קײן ,בעזימער אץ פלעדערװישן׳, נאר מיט דעם שארפן כלי־זין פון סאציאליס• טישן קאמף. ״פון מה טובו, פון אלף׳בית׳ דארף מען אנהויבן, כדי אדורכצוליפטערן די דומפיקע אטמאספער פון נעילה. דער נצחון פון דעם דאזיקן באװוסטזיניקן אױפקלערונגם• קאמף קעגן רעליגיע, דער נצחון פון װיםנשאפט קעגן גלויבן איז פונקט אזוי אוספארמײדלעך, װי אומפארמיידלעך עם אח קלערטער״ בורזשואזיע איז געװען ראציאנאליזם און דער פי• לאזאפישער מאסעריאלחם, דאס האט נאר געדויערט אזוי לאנג, ■ד ־ * י ז■ - ווי לאנג די בורזשואזיע האט געשטרעבט צו פארניכטן די פרי• װילעגיעם פון דעם גײסטלעכן שטאנד, װעלכע האבן איר גע• שטערט אין דער װירטשאפטלעכער אנטװיקלונג. קוים האט אבער די בורזשואזיע אויסגעפירט איר רעװאלוציע, האט זי זיך אומ• געקערט צום קלער מיט א שלום-אפערטע, און די רעליגיע איז געװארן אײנער פון די פעססעסטע זײלן פון דער הערשנדיקער ארדנונג. דעם אנטירעליגיעזן קאםף, װעלכן די בורזשואזיע האט פארראטן, האט איבערגענומען דער באװוםטזיניקער פראלעטאריאט. אץ דער בלי־תקופה פון קאפיטאליזם, האבן זיך נאך די הערשנדיקע קלאםן געקאנט דערלויבן אויף טאלעראנץ לגבי דעי פרײדענקערישער, אנטירעליגיעזער אגיטאציע. טיילן פון דער בורזשואזער אינטעליגענץ, װעלכע האבן גענומען ערנסט די לי• בעראלע לאזונגען פון דעם בירגערטום אין זיין אמאליקן אויפ־ שטײג-פעריאד. האבן אפילו אלײן ארגאנחירט פרײדענקערישע געזעלשאפטן, װעלכע האבן ארויסגערוקט קאנסעקװענטע לאזונגען פון אנטירעליגיעזן קאמף. דידאזיקע סרײדענקערישע באװעגונג צװישן בירגערלעכער אינטעליגעגץ איז באזונדערס שטארק גע׳ װען פארשפרײט אין דידאזיקע לענדער, אין װעלכע דער פרא• צעס גופא פון קאפיטאליםסישער אנטװיקלונג איז געװען א פארשפעטיקטער אין פארגלײך מיט מערב-אייראפע. (מאניזס אין דײטשלאנד, מאטעריאליזם אין רוסלאנד, פרײדענקער באװענונג אין איטאליע און פארטוגאליע׳. אין דער ירידה-תקופה פון קא• פיטאליזם איז די באצױננ פון קאפיטאל צו רעליגיע און קלער פארװאנדלס געװ״רן אין א בונד אײף טויט און לעבן: דאס קא• פיטאליםטישע סיסטעם, װעלכעס גײט איבער אלץ אפענער צום פאשיםטישן טעראר לגבי די אויםגעהונגערטע ארבעטנדיקע מאסן, קלאמערט זיך אלץ ענגער אן דער רעליגיע. כדי איינצוהאלטן זיין הערשאפט. איז דען א צופאל. אז אײנער פון די ערשטע שריט םײ פון מוסאלינישן פאשיזם אין איטאליע, םיי פון דעם חיטלעריזם אץ דײטשלאנד, איז געװען דאס געזעץ װעגן צװאנג פון רעליגיע־ליםוד אין די שולןי נאר אין דעם הײנטיקן םאציאלן םדר און באזונדערס אין דער םטרוקטור פין זיין לעצטעי• ױײדהיפאזע, דארף מען זוכן די סיבה דערפון, װאס די רעליגיע און דער קלער פארמאגן נאך היינט אזא שליטה אין דער געזעלשאפט. דאס איז נוגע, סיי דער קולטור פון די קאפיטאליסטישע אומות העולם, םײ דער קולטור םון דעם יידישן בירגערטום אין די קאפיטאליסטישע לענדער. דידאזיקע דערשײנונג, װעלכע ד״ר זילבערפארב שטעלט אװעק, וױ עפעם א משונהדיק רעטעניש און װעלכע ער פרװוט צו דערקלערן װי א באװייז פון דער מעטאפ־זישער אײביקייט פון רעליגיעזע געפילן, װיחט זיך ארוים נישט אנדערש װי א שפיגל׳בילד פץ דער אונטערגײענדיקער ארדנוננ. אויב אין ײדישן ,װעלסל״ זענען די בורזשואזע פארטייען, אפילו די נאציאנא- ליסטישע, אפן אריבערגעגאנגען אויף רער זײט פון קלער, איז עס געשען לייט דיזעלבע סאציאלע געזעצן, װי בײ דער בור• זשואזיע םון אנדערע פעלקער. אױב אבער ביי די יידישע פאלקס־םאםן איז די רעליגיע נאך שטארקער פארװעבט מיט זײער לעבן, אײדער בײ די פאלקס׳מאסן פון די אומות־העולם, איז עס אויך נאר א פועל־יוצא םון זײער ספעציפישער סאציאל• פאליטישער לאנע. דער םאציאלער שורש םון דער רעליגיע שעפט זײן יניקה נישט נאר פץ דער קנעכטשאפט פון די אר• בעטנדיקע קלאסן לגבי דעם הערשנדיקן קלאס, נאר אויך אין א גאר שטארקער מאס, םון דער קנעכטשאפט פון אונטערדריקטע פעלקער. די נאציאנאלע אונטערדריקונג לגבי די ײדן אץ די דער נצחץ פון סאציאלחם: .נאריװאס ארוי□!. דו דאס נויטװענדיקסטע האנטבוך פאר יעדן יידישן מענטשן 1 א בוך, װאס טאר נישט פעלן אין קײן שום ײדישן הויז! שמעון ר^כנאװ דישע געשיננזע פאר שול און היים ם־ם 70 א־ל. אץ קארטעם 0 2־םע םארבעםערםע אױםזדבע. נעשריבן א־עינעל אין ייריש פין א־נזער באריםםםטן היםםא־ ײקער אין א ל־בשעױ זאפשיקער שי־אך םאר קליין אק נרוים. ן״שער _ מזרח*תקרפה 2־טע- ס״י — מערב־תקופה (אר״ננענוםען שוץ אויך די לעצטע נעשעענישן אין ד״טשלאנד, די ״דישע קיבוצים אין די נ״יא־יפנעקוםענע םליכות). פרײז ז״טער טייל בראשירט — 2 גילדי 2>טער טייל בראשירט — 2 גילדן, בײדע םײלן . צוזאמען געבונק ־־ 4.50 גילדן. ב״ א נ־עםערער באשםעלוננ א נעהעדיקער * ראבאם. £ פארלאנ ״יונגבוך״, דינע 1934. צו באקוםען אין ״זד׳א .סח/ו .8/ סעסו^ג/עזסו׳♦/ 1ס>ןן1<ח/ י