Literarishe bleter · 1933-12-01 · 48 (1.12.1933) · p. Seite 759

זײט 759 ליטערארישע בלעטער נומ. 48 (499) דװקא די אלע בײשפילן, ױעלכע עס ברענגט אונז ד״ר זילבצרםארב אין זײן ארטיקל, באװייזן אײף א גלענצנדן אופן די טעזע, אז רעליגיעזע געפילן אין רעליגײ-.י־ גל.ידבן זענען א רעםלעקס פון ו ער מענטשלעכער שװאכקייט און מורא, פון דער מענטשלעכער קנעכטשאפס און פארשקלאפונג. די דאזיקע פארשקלאפונג, םין װעלכער עם האט זיך געשפײזט די רעליגיע זינט איר אנטשטײונג איו םין תמיד אן געװעזן א טאפלטע: די פארשקלאפונג פון מענטשן לגבי דער נאטור, װעלכע ער איז אמאל נישט געװעזן איסשטאנד צו באהערשן און די פאר• שקלאפונג פון די ארעמע און ארבעטנדיקע פאלקססאסן לגבי די הערשנדיקע קלאסן. די מעכטיקע אנטװיקלונג פון דער נא■ טורװיסנשאפט און פון דער טעכניק, װעלכע מארשירט פארוים זיגעריש זײט דעם אנהויב פון דער נײצײט האם אונטערנע■ האקט בלויז אײן שורש פון דער רעליגיעזער װעלט-באנעמונג, זי האט א םוף געמאכס צו דער אונטערטעניקײט פין מענטשן לגבי דער נאטור. פון א הילםלאזן צעשראקענעם קנעכט בײ דער נאטור, איז דער מענטש געװארן שוין לאנג א האר אי׳ בער דער נאטור און פארשטײט אלץ בעסער און גרינטלעכער אירע געזעצן, װעלכע ער נוצט אויס סאר זײנע צװעקן. אנדערש איז אבער מיט דעם צװײטן שורש פון דער רצ־ ליגיעזער װעלטבאנעמונג, מיט דעם סאציאלן װארצל. דאס קאפי־ טאליםטישע סאציאלע סיסטעם האט בלויז פארטוישט די אלטע הערשאפט פון פריצים איבער זײערע שקלאפן און לײבאײבענע אויף דער הערשאפט פון קאפיטאליסס איבער די פראלעטאריער און ארבעטנדיקע מאסן. און דערפאר איז דער קאפיטאליזם נישט בלויז נישם פאראינטערעםירט אין אויסװארצלען דעם רעליגיעזן גלויבן בײ די מאםן״ נאר פארקערט, נאך באװוםטזיניקער און ראפינירטער, איידער אלע פייערדיקע הערשנדיקע קלאםן, װענ־ דעט ער אן אלע מיטלען צו פארפעסטיקן און פארפלאנצן דעם רעליגיעזן גלױבן צװישן די פאלקס־מאסן. דער נאקעטער אינטע־ רעס פון די הערשנדיקע קלאםן אין אויפהאלטן די ממשלה םון דער רעליגיע איז קײנמאל נישט אזוי ציניש און אומפארשעמט געקומען צום אויסדרוק, װי דװקא אין די לעצטע צײטן סון קאפיטאליזם. אין אלטערטום און אין מיטלאלטער, בעת די מענטש׳ הײט איז נאך געװען אנמעכטיק לגבי די נאטור׳כוחות, איז אפילו דער װידערשסאנד פון די פארשקלאםטע מאםן געקומען צום אויסדרוק אין רעליגיעזע פארמען, װײל קײן אנדערע װעלט׳ באנעמונג האם דעמאלט נישס געקאנט געמאלם זיין. נישט מער, די פאלקס-מאסן האבן אין זייער סאציאלן געראנגל קענן די אונטערדריקער אנטקעגנגעשטעלט דער הערשנדיקער רעליגיע זײער אײגענע רעליגיע, די םאלקס־רעליגיע. דער קאמף פון די סאציאלע באװעגונגען פלעגט דערפאר אננעמען די פארם פין רעליגיעזע םעקטן, װעלכע האבן אנגעגריםן די ארטאדאקסע אנער׳ קאנטע רעליגיע. הײנט, אין די צײטן םון ראדיא און אערא׳ פלאנען, פון אונטער׳ים שיפן און עלעקטדאכעמיע, מאכט דער הערשנדיקער קלאס אלײן געשמאק חוזק פון רעליגיע און קולט, פון עולם׳הבא און אומשטערבלעכקײט, פון גיהינום און גן׳עדן. דערזעלבער קאפיטאליכסן׳קלאס ציטערט אבער װי סאר פײער, פאר יעדער אנטירעליגיעזער פראפאגאנדע, װעלכע שטרעבט צו םארשפרײטן צװישן די מאםן די קאנסעקװענטע אויסםירן פון דער מאדערנער נאטורװיסנשאפט. הערשט טאקע די קירך אין די שול, דער גלח און דער רב, פונקט אזוי, װי אסאל ״א-ן די גוטע צײטן׳ פון שטאקפינצטערן מיטלאלטער. אודאי איז געװען א תקופה, װען די בורזשואזיע האט אין איר אײגענעם אינטערעס אױםנעהויבן א שארםן קאמף קעגן רעליגיע און קלער, װען די װעלטבאנעמונג פון דער ״אויסגע׳ םיקײמ. רעדט זיך רא אבעי־ װעגן סאציאלע װיסנשאפט, דאן םוזן מיר צום באדויערן פעסטשטעלן, אז נישס די װיםנשאפט, נאר דװקא ד״ר זילבערםאיב ״איז געבליבן הינטערשטעליק אין באהערשן פראבלעמען און דערשײנונגען״. דער פויער ציטערט טאקע הײנט פאר דעם מארגן, אבער די דאזיקע זארג איז לחלוטין נישט קײן פועל ױצא פון דער מורא פאר א סורפריז סצד די אטמאספערישע דערשײנונגען. הײנט אין ״דער בעסטער פון אלע װעלטן״, האט דער פויער גיכער מורא פאר א גוט גערעטעניש, אײדער םז.רקערט, די פרײזן פון תבואה אויפן װעלטמארק שטי־ען פונקט אין א פאר- קערםער פראפארץ צו דעם גוטן גערעטעניש. װײזט זיך דאך ארויס נאך סער װי װען עם איז, אז די לאנע פון פויער איז אפהענגיק קודמ כל פון דער םאציאלער ארדנונג. די אומזיכערע לאגע םון דעם קלײנבירגער איז שוין הײנט כלל נישט קײן רעזולטאט פון דעם ״ריזיקאלישן שפיל פון בלינדע כוחות״. אויב דער גורל פון קלײנבירגער איז הײנט אזוי ביסער און האם• נונגסלאז איז עס נאר דערסאר, װאס אין דער הײנטיקער תקופה פון קאפיטאליזם איז די װירטשאפם אלץ װײניקער אוים- געבויט אויף דער פרײער קאנקורענץ פון פראדוצענטן. די גרוים׳ אינדוםטרי, דער פינאנץ-קאפיטאל, די קאנצערנען, קארטעלן און םרעסטן רײסן אלץ מוראדיקער אװעק בײם מיטלשסאנד דעם באדן פון אונטער די פיס און פארמשפטן אים אומברחםנותדיק אויף עקאנאמישע־ און סאציאלער ירידה. די עקאנאמישע אומזיכערקייט פון דעם יחיד אין דער קאפיטאליםטישער ארדנונג שאפט דעם גינסטיקן באדן פאר דעם גערעטעניש פון רעליגיעזן נלויבן נישט נאר אין די שיכטן פון פױערים און קלײנבירגער. אויב א נאר גרויסער טײל פון דער ארבעטערשאפמ, פון דעם דאזיקן טײל פון פראלעטאריאט, צו װעלכן עס האט נאך נישט דערגרײכמ די באװוםטזיניקע פא• ליטישע פראפאגאנדע, שטײט נאך ביז הײנט אונטער דער השפעה פון קלער און רעליניע, איז עס אין א גרויסער מאס א רעפ• לעקם פון דער אומזיכערער לאגע אױף דעם ארבעטםמארק, בײ װעלכער דער ארבעטער איז נאך מער אײדער יעדער אנדערער פאלקסמענטש יעדן טאג באדראט, אז ער װעט ארויסגעװארםן װערן אויף דער גאס, אױסגעליפערט דעם הונגערטויט. װו זענען אבער די סיבות דערפון. װאס די װיסנשאפטלעכע, באװוםטויני׳ קע באליטישע פראפאגאנדע האט נאך נישט באװיזן ארײנצו• דרינגען אין די רײען פון די דאזיקע קלײנבירגערלעכע מאסן און אפגעשטאנענע ארבעטסמענטשן? צי איז אפשר אין דעם שולדיק די באגרענעצטקײט פון דער װיסנשאפט, װעלכע קען נישט — לויט ד״ר זילבערפארבם מײנונג — געבן קײן ענט׳ םער אויף די עקרדיקע װעלט׳פראבלעמעןז עס איז דאך א היםטארישער פאקט, אז נאך מיט הונזערטער יארן םאר דעם אויפבלי פון דעם מאדערנעם קאפיטאליזם, נאך אין די צײטן םון רענעסאנס, זענען אויפגעקומען גאונים װי גאליליי, דזשיאר׳ דאנא ברונא, װעלכע האבן מיט זײערע װיסנשאפטלעכע סאר׳ שונגען געגעבן דעם טויטקלאפ דער מיםלאלטערלעכער, דער רעליגיעזער װעלטבאנעמונג. און װאס שסעטער אין דער נײ׳ צײט, אלץ מעכטיקער בליט ױך םאנאנדער די נאטורװיםנשאפט און אירע גרעסטע נצחונות געפאלן דוקא אין דער נײעססער ציים, אין אןא׳םן און אא-טן י. ה. םארװאסזשע האבן די אלע אויפטוען פון דער נאטורװיסנשאפט נאך אלץ נישם בא׳ וױ־זן ארײנצודרינגען אק די ברײטע פאלקסמאסן, פארװאס טאקע הערשט נאך ביז היינט דער קלעריקאלחם און הויבט דוקא >.ין די לעצטע יארן אלץ דרײםטער אויף דעם קאפ אין דעם געזעל• שאםטלעכן לעבן?