Literarishe bleter · 1933-12-01 · 48 (1.12.1933) · p. Seite 758

ליטערארישע בלעטער נומ. 48 (499 זײט 758 טאריאליזם קיין שפור נישטא, װי ם׳איו נישםןן קײן זכר םון א טעריטאריאליסטישער באװעגונג בכלל. װאלםן די טעריטארי- אליםטן געקאנט קומען מיט א טעריטאריע, װו די ײדישע מאםן װאלטן געקאנם געפונען ארבעט און ברויט און דערצו נאך אויטאנאם אײנארדענען זײער נאציאנאל לעבן, װאלטן צענ- דליקער טויזנטער ציגעשטאנען צום טעריטאריאליזם. דער לעצ- טער אבער איז מגולגל געװארן אין אן אבסטראקטער אידעע, װאס האט נישט קיין שום קאנטאקט מיט דער לעבעדיקער װירקלעכקײט, איו ער דעריבער במצט װי אויםגעמעקט געװארן פונם געזעלשאפטלעכן זכרון. ער האט נישם װאס צו זאגן — דער טעריטאריאליזם, ער האט נישט װאם פארצולײגן קעגן אינזערע דריננענדע נויטן. מ׳האט אמאל געפרענט בײם באקאנםן םאציאליםט-רעװא- לוציאנער און טעראריסט גערשוני, צי ם׳געפעלט אים דער הימן -התקוה״, — .יא, דער הימן איז א גאנץ גוסער — זאל נעישוני האבן געענטפערט, — ס׳פעלס אים אבער א שװערד בײ דער זײס״. װען מיר זאלן א קוק טון, װאם עם פעלט דעם טעריטאריאליזם, װעט זיך ארויםװײזן, אז גאר א קלײניקײט. עס פעלט אים אן ארבעטס׳פלאן, א קאלאניזאציע- פראיעקט, א באגרינדעטער ביודזשעט, אן עפנטלעך-רעכטלעכער באזיס און... און א סעריטאריע. איז װאס פארלאנגען די טעריםאריאליססן י מיר זאלן איבעראנײצם פארפירן א ש מ ו ע ס װעגן טעריםאריאליזם? די טעארעטישע דיםקוםיע איבערן טעריטאריאליזם איז שוין אבער מיט יארן צוריק געשלאםן געװארן. דאס לעצטע װארט געהערם דער פראקטיק. זאל זיך דער לעצטער אײנגעבן ארויםציען אויף דעי טעריטאריאליסטישן סקעלעט הויט און פלײש, דאן קאן דער טעריטאריאליזם װערן א לאזונג פאר א מאםן׳באװעגונג װעט זיך עס איר נישט אײנגעבן, װעם דער טעריטאריאליזם פארבלײבן א קסיע, װאס װערט געגעבן א קראנקן אלם םגולת קעגן פארשײדענע חולאתן און האט פונקט די זעלבע פעולר., װי אפשפרעכן א גוט׳אויג, ״פאררעדן״ צײן-װײטאג םאר דער לבנה ופדומה. נישט געשטארבן, נאר זײן קרענק. האט אים דערװארגן. דער טעריטאריאליזס איז אונטערגעגאנגען, נישס װײל דער געזעל־ שאפטלעכער געדאנק האט געפונען א בעסערע לעזונג פון דער ײדן־פראגע, נאר װייל די גצװעזענע אנהענגער פונם טעריטא־ ריאליזם האבן פארלוירן דעם מוט און גלויבן. זאל זײן אזוי. איך װיל מיר דא נישט שפארן מיטן ח׳ בן־אדיר װענן די סיבות פון אונטערגאנג פונם טעריטאריאליזם. אבער ח׳ בן״אדיר איז דאך מחויב צו דערקלערן, פארװאס די געװעזענע אנהענ־ גער פונם טעריטאריאלים װײזן יא ארוים מוט און גלויבן אין ציוניזפ, אדער קאמוניזם, אדער בונדיזם, און נאר װען ם׳קוסט צום טעריטאריאליזם, פעלט זײ אויס סײ דאס, םײ יענץ, םײ מוט, סײ גלויבן. צי איז דען דאס נישט דער בעםטער באװײז, אז די סיבה ליגט אין טעריטאריאליזם מפא און נישט בײ זײנע געװעזענע אנהענגער, נישט אין זײער ״םוביעקטיװער שװאכקײט״, נאר פארקערט אין דער ״אביעקטױוער אומרײפקײט״ פונם טעריטאריאליזם, װעלכער איז צוליב זײן אומפרוכטבאר־ קײט געבליבן אויף דער עלטער עלנט װי א שטיין. ח׳ בן־אדיר װאלט א בעלן געװען דורצופירן בײם טערי־ טאריאלים א פאריונגערונגס־אפעראציע, האט ער זיך אנגעכאפט אין א ױגנטלעכן מיכאל אסםור, װעלכער האט זיך אין די ״ל־טעדארישע בלעטער״ ארויסגעזאגט פארן טעריטאריאליזם. אבער װען בן־אדיר זאל האבן אויפמערקזאם געלײענט מ. אסטורס ארטיקל, װאלט ער זיך לײכט געקאנט איבערצײגן, אז דער לעצטער געהערט נישט צו דער פאליטישער ארגאניזירטער יוגנם — נישט צו דער צױניםטישער און נישט צו פועלי־ צױניסטישער, נישט צו דער קאמוניסטישער און נישט צו דער בונדיסטישער. ער שײנט צו זײן א ױנגערמאן פ א ר ז י ך און נישט ער איז בארופן צו רעדן אין נאמען פון דער ארגא־ ניזירטער ױגנט און נישט צו אים האט מען זיך צו װענדן, װען מ׳װיל רעדן צו דער לעצטער. צי מײנט ח׳ בן־אדיר ערנםם. אז פון די אסםורם װעט דער טעריסאריאליזם אויפגע־ בויט װערן? יעדנפאלם איז פון א ױגנטלעכער באװעגונג פארן טערי־ דר. ם. זזזדיזז? / 77ז}ד׳עע װעגן ועו באגוענעצט^ײטופון ועו ועליגיעזעו אנטי-ןאמפאניע (א פאר װערםער זזעגן ד״ד זילבערפארבס $רםיק?) דער פויער מוז גלויבן אין דעם אויבערשטן, װײל זײן גערע- טעניש איז אפהענגיק פין א נאנצער רײע אטמאסםערישע דער- שײנונגען, אויף װעלכע ער האט נישם קיין שום שלוטה. דער ײדישער קלײנבירגער, װעלכער לעבס פון װינט-געשעסטן און לופט׳פרנםות און שםעלט אײן יעדן טאנ ״זיין גאנץ םארמעגן״ קאן נישט אויםקומען אן דעם גלויבן אין אן אויבער שטער השגחה. ״ און דאס אלץ דארף לויט ד״ר זילבערםארב באװײזן, אז װיסנשאפט איז נישט אומשטאנד צו דערקלערן די װעלט ז װעלכע װיסנשאפס מײנם דא ד״ר זילבערפארבז די נאםור- װיםנשאפט? װעט אונז דאך קיינער נישט אײנרעדן, אז דער פויער איז באהאװנט אין נאטורװיסנשאפם, װעלכע האם א שײכות צו זײן װירטשאפט (כעמיע, באטאניק, ביאלאגיע), און אז זײן גלויבן אין גאט שטאמט דערםון, װאם ער יהאט זיך פונקט װי ד״ר זילבערפארב איבערצייגס אץ איר אנמעכ- (ם ו ף) * שוין בלויז די בארעכטיקונג פין רעליגיעזן געפיל און די םאציאלע קרײזן פון פרײע פראפעסיעס, באװײזט באשיינפערלעך, װי אזוי ד״ד מ. זילבערפארב באמיט זיך מיט אלצ כוחות ארײנצוברענגען א מעטאפיזישע מיםטיפיקאציע דארט, װו מיר דארפן צוקומען מיט דעם שארפן מעסער פון א סאציאלן אנאליז. װיל אונז אבער ד׳ר זילבערפארב נאך מעי איבערצײגן, אז דאם רעליגיעזע געפיל איז אן אײביקע מעטאפיזישע קאטע׳ גאריע, װעלכע שװומט אויף דארט אומעטום, װו די ״װיסנשאפט איז געבליבן הינסערשטעליק אין באהערשן פראבלעמען און דערשיינונגען״ און ער פירס ארויס אױפן רעליגיעזן שלאכטפעלד די םיליאנען מאםנרעזערװן פון פויערים און קלײנבירגערםום! אין דעם דאזיקן אנבליק, האלט מסתםא, ד״ר זילבערפארב, װעט שוץ אװדאי דער מלאך-רע פון דעי• װיסנשאפט און דער אפיקירום פון דער אנטי־רעליגיעזער פראפאנאנדע מוזן ענטפערן. אסן: