Literarishe bleter · 1933-12-01 · 48 (1.12.1933) · p. [Seite]

1 דעצעמבער 1933 3!״ג>ג1מ8 ן פרײן 50 גר״ ״םש־א •1לע ץ״־־ופגלדירטני װאכנײלריככ׳ פאר ־־*טעדאבןוד 1■ טןיאטעדאוןקונסבי ידריריד פארקאג 3.קקעערן*ן,חארשן< דר. ם. ז'?בערפ$רב /ןןאד׳עע א דאזונג אדער א ק מ י ע נאך אםילו עיטער. ם־איז א באקאנטער פאקט, אז די באגרינ- דעד און גרינדעד פונם מאדערנעם צױניזם, םײ ד״ר פינסקער׳ םײ ד״ר הערצל האבן לכזחילה נישט געקלערט װעגן א ״נא■ ציאנאלע הײם״ דײקא אין פאלעסטינע, נאר אויף א סתם-טערי- טאריע, און ערשט שפעטער האבן זײ צוליב אפארטוניסטישע טעמים אויפגענומען פאלעסטינע אין זײער פראגראם. די שטע• לונג פון הערצלען צום אוגאנדא׳פראיעקט האט באװיזן, אז ביז די לעצטע יארך זײנע איז הערצל אין תוך ארײן פארבל־בן א פעריסאריאליםט. שפעםער איז געגרינדעט געװארן א םפעציעלע טעריטאריאליסטישע ארגאניזאציע, װאם האט היפשע עטלעכע יאר זיך פארנומען מיס זוכן און פארשן טעריטאריעס. אבער װאם איז פון איר פארבליבן? א צענדליק פראיעקטן, װאם האבן נישט באפרוכפערט נישט די טעריטאדיאליסטישע באװעגונג, נישט דעם טעריסאריאליםטישן געדאנק און װאלגערן זיך איצט ערגעץ אונטער א בארג פון ארכיװ-שסײב. אויך פונם טעריטאריאליםטישן עקספערימענט, װאס װערט דורכגעפירט אין בירא״בידזשאן, האבן מיר זײער װייניק נחת, הגם הינטער אים שםייט די ראטן-רעגירונג מיט איר אייזערנעפ װילן און מיט אלע מיטלען, װאם א מאכט פארמאגט. היינט װאםזשע איז דער חידוש, װאס אפילו פרינציפיעלע אנהענגער פון דער טעריטאריאליםטישער אידעע, האבן אויפגעהערט צו רעדן װעגן טעריסאריאליזם. ײיפיל איז דער שיעור ז צװײ דורות רעדן שוין װעגן טעריטאריאליזם אן דעם מינדעסטן םימן םון א ברעקל פראקסישן דערפאלג. מוז מען דאך אסאל זיך זאנן — גענוג.י גענוג צו פארדרײען א קאפ זיך און אנדערע מיט אן אידעע, װעלכע האט אין משך פון צענדליקער יארן נישט באװיזן זיך ארויפצושלאגן אויף עפעם א פראקטישן װעג. ח׳ בן־אדיר גלויבט, אז דער פאקט. װאם דער טעריטא־ דיאליזם האט פארלוירן א כך פון זײנע אנהענגער, ,איז נישט קיין םימן םון א ק ט י װ ע ר ר יי פ ק יי ט פונם געזעלשאפט־ לעכן געדאנק, נאר פון ם ו ב י ע ק ט י װ ע ר ש װ א כ ק ײ ט, סון מאנגל אין םוט און גלויבן״. דאס הײסט, װי די אוקראינער דריקן זיך אויס: .נע װמער דאנילא, טילקא באליאטשקא זאדאװילא*, דאנילא אױ ם׳האט זיך בײ אונז אײנגעשטעלט א מנהג אזא: װען נאר ס׳רײסט זיך אויס עפעס א צרה אויף אונזער קאפ, אזו־ שלעפט מען באלד ארוים פונם קופערט דעם סערי׳ סאריאליזם. װעלכער איז דארטן געלעגן טיף פארבאהאלטן, אן איבערגעשאטענער מיט(נאפטאלין, און מ׳הויבם אים אן צו לוםמערן. ס׳אױ נישטא קײן אנדער רעטונג אויסער דעם טעריטארי׳ אלױםז דאם ײדישע פאלק מוז נישט אנדערש זיך איבערפעק• לען אויף אן אײגענער טעריטאריע, װו ס׳זאל געגרינדעט װערן אן אײגעגע מלוכה מיס אן אײגענער װירטשאפטס׳סיסטעם א.א.װ. ס׳לינט, װײזט אויס. אין דער טבע סיי פונם יחיד םיי סונם כלל, אז װען מ׳שטײט מיט איין םוס אויפן ראנד פון אפגרונט, שטעלט מען דעם צװײטן פוס אויף א לײטער פון אי• לוויעס. םפעציעל מיר ײדן האבן א קבלה נאך פון יעקב אבינו, אז װען ם׳האט א הארטן שטײן צוקאפענס, חלומט מען װעגן א לײטער, װאם דערנרײכם ביזן הימל ארײן. ס׳איז דעריבער קײן חידוש נישט, װאס נאך דער קאטא• סטראפע, ױאס האט געטראפן דאס דײטשישע ײדנטום, האט מען װידפר ארויםגענומען אויפן טיש דעם טעריטאריאלױם. זײען זײעט מען נישט, װען די זון שײנט, נאר דװקא אין א נעפל• דיק װעטער. איז פארװאס זאל מען נישט פארװארפן קערנדלעך פון טעריטאריאליזם אין אזא צייט, ווען דער היטלערישער באר• באריזם האט ביז גאר פארעיפושס די לופט ארום און ארוםז: און אז מ׳רעדט שוין יא װפגן סעריטאריאליזם, דערעדס מען זיך. אט שרײבט ח׳' בן׳אדיר: ,דער טעריטאריאליזם איז נישט נאר די אײנציק-ראדיקאלע, נאר די אײנציק׳רעאלפ לעזוננ פונם ײדן־פראבלעם״ (זע ,ליט.בלעםער״ נום׳ 46). אז דער טפריטאריאליזם איז א ראדיקאלע לעזונג פונם ײדן-פראבלעם, װאלט איך געקאנט אין א געװיםער מאם ססכים זײן, ווען נאר איך זאל זײן אײנגעגלויבט. װי בן-אדיר, אז די דאזיקע לעזונג איז א רעאלע און אםילו די ,אײנ• ציק-רפאלע׳. אבער גראד די דאזיקע באהויפטונג דערװעקט די גרינטלעכםטע סםקות. דער טפריטאריאליזם איז שוין אײגנםלעך א באיארסע אידעע, זי אױ אין אײן עלטער םיםן מאדערנעם צױניזם און