Literarishe bleter · 1933-11-24 · 47 (24.11.1933) · p. Seite 751

זײט 751 ליסעראדישע ביעטער נום 47 (598) אלעקסאנדעד גדאנאך מאריס שווארץ שר״בט אונז: מיר האבן באקומען א גרעםעון בריװ םון מאריס שווארץ״ אין װעלכן עי■ שרײבט אונז צװישן אנדערן: .... דער נומער ,15 יאר ײדיש קונסט-טעאטער׳ םון די ,ליטערארישע בלעטער׳ האט ארויסגערוםן גרויםן אינטערעס בײ דעם בעסערן םעאטער-עולם און אויך בײ די פארשטייער םון דער יידישער פרעכע, װעלכע גיבן צו, אז װארשע האט יא גע- װוםט ווען דער 15-טער יאר םונם קונסט-טעאטער קומ״ט אן׳ אין אין ניו-יארק, װו דער יידישער קינסט-טעאטער עקזיםטירט און איז געשאםן געװארן, האט מען נישט געװוסט אדער מען האט םארזען. אײער ארטיקל," טײערער פרײנט נ. ימײזיל״ האט אין מיר דערװעקט א גרויס בענקשאםט נאך מײן ױגנט, און האט מיר גענעבן א סך כח און דערמוטיקונג צו קענען אנגיין װײטער מיט מײן ארבעט... דער גןןנצער נומער איז זייער״אײנדרוקסםול און װעט זיכער שאפן נײע םרײנט םאר דעם ײדישן קונסט-פעא- טער. עס באװייזט נאכאמאל, אז די .ליטערארישע בלעטער׳ זענען נישט נאר בארעכטי״קט צו א זיכערער עקזיסטענץ, נאר אז יעדער מענטש, װעמען דאס קולטורעלע ײדישע לעבן איז טײער, דארף העלםן און אנװענדן אלץ׳ אז דער אײגנארםיקער ליכטיקער און סרײער ארגאן זאל םונקציאנירן און אויםטײלן די אײגענע מאס נערעכטיקײט צו יעדער קולטורעלער דערשיינונג איבער דער גאנצער וועלס, װי די ,ליט. בלעטער׳ האבן דאם נעטון אין משך םון יארן. - ג־י-יןרק ומ־םן ןקסזנזר 1933 (צו זײן קומען קײן װארשע) אפענעו בויוו צום ראט פון דער ״ײדישער באנדע״ און צו דער דירע״ציע פונם טעאטער ״נןןװוןשטשי״ אין װארשע ח׳ח איך האב נענעבן א זעאער פק דע־ דדוקער״, ח־ו ט׳דרוקט זיך די ,ריש. בלעשעד׳, א בדיד אויף א בלאנק םק די ,לים; בלעטע־' צי אייך אין טעאשע־ אײף 2 ח נ ח—•ב י ל ע ש ן. אויף אס דעם ברײז חאם זישע קאק אננעשײבן םארגנדיקע װעדטע־: ,צים ה׳ נחם; ם־יזיר! דער ,שעשנז׳ םק דעד .־דישער באנדע׳ נעםינש נישש םא־ נויםיק צו חאנארירן א־ערע קװיםלעך. אין נאםען םק דאם םין דע־ ,־דישער באנדע׳ זישע קאץ׳• איך םדענ א־ך : צי איז זישע קאץ באםילםעבשיקש םון דעס יאש םון דער םרוםע אין םין דער דירעקצ־ע ,נאדאשםשי׳ צי .רעאגידן׳ אויף וױא אויםן אויף ם־נע דעצענזיעם! דאס בדיװעלע םק זישע קאץ שיק איך אריבעד צו דעד םאדװאלםיננ םינט ארש־םשן־םאר־ן. זאל די םארװארשיננ איש םשםשן. םים אבשיגנ גחםן םײז,? פח דעד דעדאקצ־ע: םיד חויבן אן צו באקיםען לידער און א־שיקרען, םםעציעל םאד דעם 500״םן יוביל״״נוםע־. םיר װעלן םאבן א םארגרע״ םערםן ניםעד. — אין קיםענדיקן נוטער קוםש אן אדםיקל סץ ד׳ר ם זידיבער־ םארב .א ראזיננ אדער א קם־ע׳ (אן ענטםער בן אדיק). ציליב םאנגל אין ארט א-ז נישש ארין די םארזעצוננ םון ד׳ר ם. אוו״אלם ארםיקל .װענן דער באנרענעצק־ם םין דער רעליניעזער אנשייקאםםאניע׳. עס װעם אויך קיםען א שםיעס םיש א. שאםבערנ ,א נריס םינם ידישן םעאםער אץ אויםלאנד׳. עם איז א םתיה אויף אים צו קיקן; םעםט״אייזן און פול םיט אימפעט און איבערסולט מיט שאפונגס-ענערגיע. ער װערם םסש םארכלינעט םון דעם װילן צו שאפן, פונם װילן צו ארבעםן צוױשן ײדישע מןןסן: ער איז וױ אויםגעהונגערט, און ער רײםם זיך ארײנצובײםן זיך אין דעם ײדישן םעאטער און א שפיל םון׳ אז .דער ריח זאל עם נעמען!׳ און ער גלויבט אזוי שטארק אין דעם ײדישן םעאטער-עולם און ער רײסם זיך אנצוקניפן דעם לעבעדיקן קאנטאקט םיט אים. אײנער דעם אנדערן האם םיל צו געבן״ — אין דעם נלויבט ער אזוי שטארק, און דאס״םולם אים אן םיט מום, מים נבורה. - .טעאטער - טענהט ער - סוז זיך איצם דערהויבן צי די גרויםע פראבלעםען םון דער צײט און דערהויבן אויך דעם טעאטער״ עולים. דער ארםיסט דארף םראכםן נישט נאר װעגן זײן גרים אין בערדל, װאס ער קלעפם זיך צו׳ - נאר ער דארף ארײנ• ברענגען םום און גלויבן און דערהויבן דעם ײדישן םענםש:׳ גראנאך האם םאר די לעצטע יארן םיל געלערנט, ער האט גרויםע קינםטלערישע דערםארונגען און מעגלעכקײטן, און ער קומט גרײם ארײן אין שפאן. .ײדן - האלט ער - זענען איצם דער• שלאגן, קלײן געװארן אין די אײגענע אויגן׳ - דארף מען זײ ארײנגעבן נײעם גילײבן, נײע מוט׳ - און װער קען עם טין׳ אויב נישם טעאטער׳? דארף מען קומען איצט םים גאר א נײעם רעפערטיאר, דארף דערצו זײן צוגעפאםם דער אנםאםבל, און עם דארםן אנגעצינדן װערן נײע בינע-ליכטער, װעלכע זאלן באגײםסערן. אויםפלאקערן. - אינזער ײדיש טעאטער אין פוילן איז קראנק׳ עם איז אנעמיש, דער ײדישער טעאםער־ארגאניזם איז אן בלוט. דארף םען פאכן א נײע םראנםםוזיע. גראנאך איז געקומען םיט הײס׳ קאכעדיק בלוט. קאן ער דאם ײדישע םעאטער אױפלעבן׳ אוים• ממטערן. - דארף םען אויםנוצן די נעלעגנהײם םון זײן קומען קײן פויין׳'און זען׳ אז ער זאל זיך שטעלן אין דער שפיץ םון א נײעד ײדישער םעאטער-אינםערנעמונג! 2. 0. אכטונ\י דראמאסישע קר״זן*. די נײעססע פיעםן געשריבענע, נאטן, צענזורקעם, בא• קומס איר בײ פ. סאפיר, װארשע. םראנצישקאנערא װ. 30