Literarishe bleter · 1933-11-24 · 47 (24.11.1933) · p. Seite 752

ליטערארישע בלעםער נומ. 47 (498) זײס 752 בו׳,־״,- וו/1לט=ד־ט/1האט^ר ציעם אין ״טאציאל ■אריש־ק״. עדואײר ר.ים#ן, נעיועיענער ■ראטע־ םאד םק פאריםיסער עקאנאםיע אין ריןםצירנע־ איניזע-םיםעם האט אננערויבן א קידם צי דער נעשיטםע ■ין דעם עקאנאםישן נעד#נק. ק#רל בר#נדם, נעױעיענער •־אםעסאר *ין * ריקילטירע״ לער עק#נ#טיע אץ *ערלינער איניױעיםיטעם, ה#ם #ננעהויבן # קירם װענן די ם#קם#־ן, װ#ם װירקן אויף דעם ■#־ערויך שין #נרי• קירםורעלע ■,־#דיקטן. ע. ט. ס#ן ה#רנב#םםעל, נעװעיענער ■־#- •עם#ר אין םײיק#ל#ניע, ■םיב#ל#ניע אין עםנ#ל#ניע אין בערלינעד אוניװער יטעט, ה#ט #נגעה־יבן # קורם אין ם״יק#ל#ניע. עם עאענען זיך נ#ך #נדערע קורםן סין ל#ניק אין ■םיכ#ל#ניע סק ■־#סעם#ר ט#קם װערטה־םער סין-בע־לינער אוניװערזיםעט װענן די ב#ציינגען צױישן עסנטלעבע און •־יױאםע סינאנםן, סין ■־#סעם#ר ארטור ס־לער, סון דעד האנדלס־אקאדעטיע סון קינינסבערנ. אנרערע קורםן װערן נעעסנם סץ ה#נם שפ־ער אק עםיל לעדערע־. הע־םאן קאנם• ־#װיץ, ■־#סעם#ד סין קרים־נעלן נעזעץ אין קילער אזניױערזיםעם, ױעלן עסענען # קירם װענן די קװ#לן סין ד^ װיםנסאסט סון נעזעץ. די טערםםע קורםן װערן נענעבן אויף עננליש. ■ נייע רינדער־ליטעראטור אין ראטנפארבאנד ארקאדי נעיד#ר, א״נער סון די םאלאנםפילםםע קינדער םע• שה,לעך שר״בער אין ם#װיעטןיס#רב#נד, ה#ט איצם א־ויםנענעבן # בוך ■־#בשסילע םעשהלעך, װ#ם זענען אין נ״םם סון דעם נ־ לעבן, װ#ס די #קט#בעױידעױ#לוציע ה#ט נעבראבט טיט זיך. אין ארקאדי נעיד#רם קינדע־־םעשהיעך איז נישט# ק־ן שסוק סון יענע העלדן, םיט װעלבע םען סלענם שם#■; און און # םך סאלן א־בערסידן די קינדע־ אויף ז״ער נאנצן לעבן. ניסט# ד#רם,י די ״םיםשע־יעזעי ■חד־ױעלטן. נ שש ד#־םן ק״ן רראקאנען• באבא- יאנעם און ■••ערנ#טערם. סק #ש די םעשהלעך שם-ודלט טיט סר״ד סון דעט ארבע־ טער און ■ויעריס*סל#נלעד אין זאװ#ד און אין סעלד, װ#ש בויען ד#ם נ״ע לעבן אין ראםנסארבאנד. דערהלערונג פון םטעפאן צװײג םטעסאן צװ״נ, װ#ם װ״לם אץ ל#נד#ן, אין ש״כית םים דעד •ובליקאציע סון דער עננלישער איבע־זעצוננ סון ז״ן לעצםן װערק ״םאריא #נסואנעם,׳, ה#ט איבע־נענעבן דער ים׳א א דערקלערוננ. אין װעלבער ע־ װינטשט זיך צו פאריבםן די םיםסארשטענדעניש, װ#ס איי אנטשםאנען םחםת ז״נס א בריװ, װעלבעד איז #ן ז״ן •ערזענלעבער הםבטה סארעפנטלעבט געװ#דן אין דער ״ד״טשער בובהענדלער׳בערזענבלאט*. בדי צו סא־ם״דן יעדע סאלשע אינטע־פ־עטאציע, דערקלערם םשעסאן צװ״נ, װיל איך אויםקלערן, אז דער ד#זיקער בריװ אױ דורך םיר נעשיקם נעװ#רן צום אינזל־סארלאנ, װעלכער נים אדויס ם״נע ביבער שוין העכער # סערםל '#דהונדעדם, אלם ענטסעד אויף דער אויםדריקלעכער בקשה סונם סאדלאנ. איך ה#זב #בער באיןיאוסן ק״נעם נישט באסולטעבםיקט דעם ד#זיקן בדיװ צז סא־• עסנטלעבן, װ#ם עם װ#לט נעקענף #נרענן צו נלויבן, אז איך ז#ל ה#בן נעסרוװם צז זיכערן ■#ד זיך #;ינםטיקערע באהאנדלוננ אק ד״םשלאנד. ק״ן ז#ך איז םיר נישט אזויװ״ט, וע רער נעדאנק, אז איךי ז#ל זיך או־םשליםן סונם נעט״נזאםען נורל פון ם״נע ק#לענן אק ברידעד לויםן בלוט. איך װ#לט טים סאראבםוננ #•נעווארסן יעדן ■רוװ צו װעין באגרענעצן ם״ן םאראלישע אוםאסהענגיק״ם סארן ■ר״ז סק װעלבע עס איז טובות. אםת, אז איך ה#ב ז־ך_ #■נעהאלםן סץ #ננעםען א קאםף״סשעלוננ קענן דע־ ה״נטיקער־ד״םש־אנד* םחםת סט־״ס־לוםםיגק״ש איז ק״נםאל נישנ*• נעװען רער •יפי.*ו^ ם״ן קינםטלערישער ע^םס־עסיע. איך . ך.#ב #בער נישט אס־לי ק״ן, ■יצל בװנה צו ל״קענען #דעד*אויסב#ד.#לטן ם״ן שטעלוננ,- און איך׳״ דערקלעד #סן אק איםצװ״ד״טיק, אז דער נורל סק ם״נע ק#לענן און ברידער לױטן בלוט איז סאר םיר חםיד םויזנם פ#ל װ^םיקפ־ װי די נ#נצע דיםע־אטור. 1 א רוםיש טעאטער אין כארקאװ ביז ד# נישט לאננ צוריק איז אין אוקראינע נעסי־ש נעװ#רן איא נאציאנאלע ■#ליטיק, אז יעדע־ ס־וװ צי אנשװיקלען אין װעל־ בע־ עם איז סארם ־וםישע קולםיר איז באש־אבט נעױארן, װי אן א־״םרוף דע־ אוק־אינישער נאצ-#נאלישעש. סין טאםקױע ה#ט םען בסד־ דעדםוםיקש ד• אנםװיקלוננ סון דעם א־קראינישן נאצי#נאל-זם, אין םען ה#ט זיך אייםנעהיט סון יעדן ש־־ש, װ#ש ה#ט נעק#נם אויםנעט־םשם ױעדן װי א סארלאנג שון ד־ב־סיקאציע. לעצטנם איז דע־*־#־אוקראיניסער קורס נעענדערט נעװ#ק. אן אוישדדוק סין #ש דע־ נעענדע־שער ■#לישיק איז דע־ באשליש צ• נ־ינדן א שטענדיקן ־וםישן פעאםע־ אין דער אוקרא־ני־ שע־ הויפש־שם#ט. ס־יער ה#בן זיך די, װ#ם ה#בן נעױ#לט ג״ן אין א ריםישן שעאםע־, נעםיזש באנונענען ם־ט די צ״טװ״ליקע נאםשראלן שון די םאםקױער טעאםערם״ װ#ם ^סלענן #.־#■קוםען ק־ן איקרא־נע אויף עטלעבע װ#בן אדע־ חדשים. די נרינדיננ סין העם סשענדיקן רושישן םעאשער אין בא־קאװ װע־ש באשדאבש װי # ■#לישישפר אקט ד■ נ־ינדוננ ק־םש ס#- אינשע־ דע־ דירע־שפ־ אויסזיבש ■ין דער קאשינ־םשישער פא־ם״, אין עם ױעדט ז־ך ױענן דעם, װי װענן א װ״טעדן ש־יט אין דעם קאםף קענן דעם איקראינישן שאװיניזם, װאם ה#ט זיך נעהאט ״סאנאנדערגעבל־ט אינשער םקדיסניקם פ־־ע־שאסט׳/ םען האש בדעה צי פאבן דעם שעאשער סא־ א םוששער־ האסש;. עס זענע גערוסן נעױא־ן די בעסשע רוםישע טעאשער־בהות סין םאםק־ע אין לעניננ־אד. דע־ שעאשע־ זאל ״לויט זק אידעאיש־ קינםשלע־ישער א״ננשאסם סא־נפםען א סידענדיקן #־ט אין דעם גאנצן םארעשען־סא־באנדי׳. באליבטע שרײבער פון םאװעטישע שילער א־נשע־עםאנםע צ־סע־ן .ױענן דפם, װאם עם ל״ענם די שול־ ײננש אין ־אשנסאר־אנד: אין םאר#ש#- איז אדו־בגעסי־ט געװ#רן #ן אנקעםע צידישן די תלםידים סון די עלםע־ע 4 קלאםן פץ דע־ םאױעטישער 9 #־־קער שילנ א־יף דפ־ *ראנע ״ױער איז ז״ער באליבשער שריי־ בע־' ה#בן פין 1440 אויםגעס־ענשע ש־לעד 619 נפענשסערש: ■ישקץ״ 191 ש#לםשאי. 173 לערם#נם#װ, 115 נעקראם#װ, 108 נ#־ ג#ל, 103 םירנעניעױ, 90 דזשעק ל#נד#;״ 57 ד#םט#יעװםק־״ 48 נא־קי; דאן נ״ען זסיל ױערן. טשארםקא־א (אסילו ד■ ד#ז־קע שונד־ ש־״בערין שאד קינדעד װערט נעל״ענט!), םיץ־ריד׳ םשפב#װ, הונ#, קיפע־, שעקבפיר, נעױע־אװ <א ס#ױעשישער שר״בער; ז״ן בוך *םאשקענם די ברייטששאש׳ א־י אויך איבע־נעזעצש אויף ״דיש). דאם ״ברוינע בוד״ דערשינען אין מןוסקװע דער םאםקװער ״סאדלאג פץ אויםלענדישפ ארבעטער׳, װעלבע נים ארײב ב־בפר אץ אויםלענדישע שפ־אב;, ה#ט ארויםגעיעבן א־ן דער ד״טשער ספר#ך דפם ״בדוינפם בוך*. אין דער סאדקירצטער אי־םנאבע, װעלבע אנטהאלט די ױיכשיקסםפ אין שוידעדלפבסטע םאקםן סון דעם, וו#ם פם קיטם פ#־ אץ דפר היטלעדיםטישער דײםשלאנד, איז ד#ם בוך דערשינפן אויך אין י־וסיש. דער גלות־אוניװערסיטעט דע־ ״נלות־איניױערםיטעם׳ סאר העכערע ם#ציאל־##ליםישע ױ־םנשאסט;, ױ#ם באשש״ט סין צען ױעלם־ב#ריםשע •ר#סעם#רן, דעלכע זפנען #רויםנעװארפן נעװ#־ן סין ד״טשפ איניװעדםיטעטן, ה#ש שוין #ננעהויבן ז״ן ערשטן סעםעםטעד אץ דעד ״נ״ער שול פא־ ם#ציאלע •#רשוננען׳ אץ ניי־י#רק. פרידע װינדערלעך, גע־ ױעיענע ■ר#סעם#ר סין פק#נ#םיק' און ס#צי#לאניע אץ בערלי־ נער אונ—פדםיםעם סץ 1923 ביז 1930, ה#ט נעעפנט א קורם לעק־