Literarishe bleter · 1933-11-24 · 47 (24.11.1933) · p. Seite 750

ליםערארישע בלעסער נום. 47 (498> זײם 750 ז*. ק^גינסקי 1 װ$רשע שדיפטן פאד כסיכאדאגיע און כעדאגאגיק נונגען פון די אויסגעפאדשטע קינדער. די אינדיװידועלע שמועםן, ײאס דער מחבר האט געפירט מיט די קינדער באחיײן נ$ר אין אלגעפײנעם, װי טי״ף די אויבערלעכע סביבה װירקט אויף דער פסיכיק פון קינד, דער פזןםענט פון נןוטירלעכער נײגוננ, װאלט אבער געװען זײער נובלעך אין דער דןוױקער *רבעט און הוייפט- זיעכלעך פארן תכלית־פרןובלעם. א שאד אויך, װאס די ארבעט שטיצט זיך אויף א צו-קלײנער צאל קינדער. די ארבעט איז א זײער געלונגענע ההחלה, װאם װארט אויף אירע םארזעצערס. ב> ״פסיכאלאגיע פון שפיל׳. װעגן דער פסיכאלאגיע פון שפיל אױ שוין זײער א םך געשריבן געװארן. ביז הײנט איז אבער נישט םאראן קײן אײנ־ שטימונג צװישן די פארשידענע פארשער און טעארעטיקער בנוגע דער באדײטונג פון שפיל אין דער אנטוױקלונג םון קינד. אין די לעצטע צײסן האט געפינען א ברײטן אפקלאנג און אנערקענונג קאראל גראסעס יסעאריע װעגן דער ראל פון שפיל בײ קינרער. זי אייז געװארן אײניע סון די פי־וכסבארסטע קאנצעפציעם אויסן דערמאנטן גיעביט. לויט גראםען, איז דאס שפילן זיך נישט קיין צופעליקע דערשײנונג, װעלנע איז א פויעל־יוצא פון ענערגיע־ איבערפלוס, אזוי וױ עם באהויפטן די שילער־ספענסער טעאריעס, נאר עס טראנט א רײן־פונקציאנעלן כאראקטער, עס האט איקאלא• סאלע באדייטונג פאר דער אנטװיקלונג פונם יחיד. * לויט ידעיר דאזיקער טעאריע איז דאס שפילן זיך א צונרײטונגס־איבונג פארן שפעםערן, דערװאקםענעם לעבן. מיט די דאזיקע טעאריעם איז ל. לעהרער נישט מסכים. בנוגע גראסעם טעאריע באיחויפטעט ער, אז זי קלערט נישט אויף דעם עצם זין פונם שפיל, װײל, זאגט ער, עם זענען פאראנען שפילן, װעלכע האבן א קנאפע שייכות צום שפעטערדיקן לעבן פונם יחיד, װי, למשל, דאס שפילן פון קינדער אין באהעלטע־ ניש, יאגעלעך, נים א. א. װ. ער האלמ אויך, אז די טעאריעם, װאס װילן פעסטשטעלן דעם זין פון שפיל דורך די באלידיקע נוצן, װאס עם ברענגט דעם לעבן פון קינד, כאמש אין דעם ליגט א סך אמת, קלערן נישט אויף דעם זין פון שפיל, װייל, למשל, מיט ײאם װאלט מען נעקאנט דערקלעין אזא פארלויף םון שפילן זיך אין פילקע: בשעת דאם קינד כאפט די פילקע, איז עס פול מיט פרײד, און װען נישט - האט עס דערפון פיל פארדרוס. װען, זאגט לעהרער, מיר זאלן האלטן פון גראסעס טעאריע, אז דאם שפילן גרײט־צו צום שפעטערן לעבן דורך דעם, װאס עם איבט די פסיכאפיזישע פעיקײמן פונם קינד, האט דאך נישט געדארפט זיין קײן אונ־ טערשיד פון יא-כאפן אידער נישט־כאפן די פילקע. םיי דער ער־ שטער םאל יאון סײ דער צװײטער פירן דאך אוים די דערמאנטע איבונג. און לעהרער קומט צום אויםםיר, אז דער זין פון שפיל ליגט אויף א נאר אנדערן שטח. לויט זײן מײנונג, װעלכע שטיצט זיך אויף א לעננערער אבסערװאציע םון קינדער שפילן, שפילט דא די הויפט־ראלע דער אזוי־גערוםענער ארגא־ ניזיר־פרינציפ, װעלכער מוז אנערקענט װערן אלס װיכטיקיסטער פאקטאר אינם לעבן פון קינד און װעלכער איז נישט באמערקט געװןןרן דורך די פארשידענע פםיכאלאנן. ער האלט און, לויט מיין מײנונג, ריכטיק, אז .דער װוקם פון פסיכאפיזישן ארגאניזם באשטייט אין דעם, אז נאטירלעכע אפרוםן, װאס זענען 'לכתחילה צעװארפן און אפגעזונדערט, װערן שפעםער ארגאניזירם, נישט בלויז צוליב דיי נויטן פון לעבן - כאטש מאמענטאלע באדער־ פענישן האבן א טיפן און װײטגײענדיקן אײניפלוס אויםן דאזיקן פראצעס, - נאר װייל אט דער פרינציפ ליגט אין םאמע צונוים־ שטיעל פון אונזער פסיכאפיזישן לעבן׳. דער דאזיקער םאמענט, װעלכן ל. לעהרער פי רט ארײן אין דער אויפקלערונג פון דער ראל פון שפיל, איז א נײער, א זײער• סרוכטבארער, עם דערגענצט אין א באשטיממער מאס די ביאלא־ גיש־פונקציאנעלע טעאריע פון קלאפארעדן, װענןי װעלכע *איך האב אויבן דערמאנט. בכלל ברענגט לעהרערס ארבעט .פסיכא־ לאגיע פון שפיל׳יאריין אםך קלארקייט אין די פארשידענע טע־י אריעס סון שפיל. און אין דעם ליגט טאקע דער װערט סון דער ארבעט. . די פסיכאלאגיש-פעדאגאגישע םעקציע בײם ײדישן װיסנ• שאפטלעכן אינםטיטוט האט ארויסגעגעבן איר ערשטן באנד שויפטן. 5 יאר האט געמוזט דויערן ביז דאס דערשײנען פונם דאזיקן באגד האט געקאנט װערן א װירקלעכקײט. מים אזויפיל מיי און מאטערניש איז יגעײען פארבונדן זײן ארויכגעבן, אבער די םי האט זיך געלוינט. עם איז געשאפן געװארן א זאך,* װעלכע האם פוין לאנג אויכגעםעלט דער ' ײדישער וױםנשאפט. עס איז געשאפן געװארן, ווי עס באמערקט אויך דער רעדאקטאר פון די .שריפטן׳, לײבוש לעהרער, א .זאמל• פונקט פאר יידישע פארשער, װאס לעבן אדער זענען נרייט זיך ארײנצולעבן אין דער יידישער קולטור-ספערע און זי בארײכערן מיט ױיכר ארבעט׳. א גרויםכר דאנק און אנערקענונג קומט דע• ריבער דער פסיכ. פעדאגאג. סעקציע פון ײװא פאר איר דאזיקער ארבעט. די שריפטן האבן זיך געשטעלט פאר א ציל אין דער ערש• כער ריי ײדיש פסיכאלאגישע און פעדאגאגישע פראבלעמען, אבער צוליב דער אומםעגלעכקייט אפצוטײלן דיי ספעציפיש-ײדישע פרא• בלעמען ופסיכ. און פעד.) פוין די אלגכמײנע, װעלן אויך ברייט מוזן באהאנדלט װערן אלגעמײנע פראבלעמען און די פראגן, מיט װעלכע עם באשעפטיקט זיך דער ערשטער באנד שריפטן, זענען װירקלעך ערשט ראנגיקע. עס װאלמ דעריבער כדאי געװען זיך נענוי אפצושטעלן אויף יעדע אײינע פון זײ, אבער, לײדער, װעט דאס אין ראמען פון אן ארטיקל און צוליב מאנגלאין פלאץ אומ■ םעגלעך זײן אדורכצופירן. מיר װעלן ויד דעריבער דערװײל בא• גנוגענען מיט כטלעכע באמערקונגען אויף 2 פראבלעמען, זײער װיכטיקע, װעלכע װערן באהאנדלט אין דאזיקן באנד שריפטן. דאס כרשםע איז ,דאס פראבלעם פון תכלית בײ ײדישע און פוילישע קינדער׳, װעלככס איז באארבעט געװארן דורך י. בערנשטײן פון פלאצק און דאס צװייטע -,פסיכאלאגיע פון שפיל׳ פון ל. לעהרער, נױ-יארק. א. .דאס פראבליעם פון תכלית בײ ײדישע און פוילישע קינדער׳, װאס י. בערנשטיין באהאנדלט, שטיצט זיך אויף א זעלבםטשטענדיקער אויספארשונג, װעלכע ער האט אדורכנעפירט די לעצםע צײט אין פלאצק אויף אן ערך 1200 *ײדישע און פוי• לישע קינדער אין שול־עלטער <אן ערך 500 ײדישע קינדעח. דאס אדורכפירן די אויספארשונג אויף ײדישע און פוילישע קינ• דער איז פארגעקומען, כדי צו קענען מאכן דעם געהעריקן פאר• גלײך. קודם כל האט זיך די אויספארשונג געשטעלט די אויפגא־ בע פעסטצושטעלן .װ־ אײי די באדינגונגען פון דער סביבה װירקן אויף דער פםיכיק פון קינד, רופן ארויס ױין אײנשםעלונג און באציונג צו דעם אויסקלויב פון תבלית׳. דער מחבר קומט צו פאלגנדע רעזולטאטן, װעלכע איך װיל דא גאר בקצור אי• בערגעבן: 1) די אויםגעפארשטע קינדער מײדן אויס די באשעפ• טיקוננ פון זײערע עלטערן בײם אויסקלײבן א פראפעםיע. די דאזיקע דערשײנונג איז אן אלגעמײנע א־ן איז כאראקטעריסטיש בײ פאר פוילישע און סיי פאר יידישע קינדער. זי איז אן אויס• דרוק פון װילן צו פארבעסערן דעם אײגענעם און דער מ:פחהס מעמד דורך אויםקלייבן א בעסערע פראפעסיע. 2) ביי פוילישע קינדער באמערקמ זיך א שטרעבונג צו פארנעמען מלוכה־פאסטנם, בײ יידישע קינדער לאזט זיך אזא שסרעבונג נישט באמערקן. 3> בײ ײדישע קינדער י באמערקט זיך באזונדערם אן אומגעהײע• רע טענדענץ צו גייסטיקע פראפעסיעס. עס איז אויך צו באמערקן א קענטיקן חשק צו מלאכה. די מענדענץ צו גײסטיקער ארכעט און מלאכה קומט פאר אויפן חשבון פון מכחר און לאנדװירט■ שאפט. 4) די קינדער באטראכטן זײער פואפעסיע װי א לעבנם• טעטיקײם, װאס דארף קודם־כל באפרידיקןי זײערע פארלאנגען פאר אנגעזעענקײט און חשיבות, און איז אין הככם מיט זײערע נײגונגען. ערשט אויפן צװײמן פלאץ קומט דאס רעכנען זיך מיט םאטעריעלע פארדינםטן און צו זײן נוצלעך דיער געזעלשאפט. דאס זענען בקצור די רעזולטאטן פון דער אויספארשוננ. אין אלגעמײנעם איז די אויםםארשונג אדורכנעפירט געװארן מיט אםך פארשטענדניש פאר דער זאך, אבער עס לאזם ױך יאין איר פערקן א צו־קלײנע ארײנדרינגונג איןדיטיפעוע נאטירלעכע נײ•