Literarishe bleter · 1933-11-24 · 47 (24.11.1933) · p. Seite 749

זײט 749 ליטערארישע בלעטער נום. 47 (498) ־ש. ז^ר^םב /?זזןדשע י וועגן עו. בערדינסקיס נאוועדן ״צו א נ״ער װעדטי׳ ערלעך און פשוט, מיט אײן אויער צוגעבויגן צום דוםק פין אײ. גענעם הארצן, - פארמאגט ער א ביסל פון יענער זיך אליין פייניגנדיקער נייגונג צום אנאליז, װאס האט אים סטימולירט צו אזעלכע נאװעלן, װי ס׳איז א שטייגער ,ירושה״. אזוי צו שרייבן אין אן אויטאביאגראפישער פארם דארף מען האבן מוט. עס שמעקט מיט זעיבסט דערקענטניש און מיט אובעט איבער זיך אליין. מ׳זאל קװאליפיצירן אט דעם שטריך, װאלט מ;־ן עס גע- קענט צו שרײבן צו א נאטוראליסטישער שול, אבער ביי בצר- לינםקין איז פאראן עפעם זייער ראמאנטישעס, נישט נאר אין דעם סענטירענטאלן אינטימען טאן םון זײן שפראך, נאר אויך אין זײן אקציע זײנע העלדן האנדלען אפט מיט יענער אים- קאנסעקװענץ, װאס איז גיכער אן אינערלצכע, אײדער אן אוי- סערלעכע װירקלעכקײט, װאס דער דיכטער שאפט, קארעגידנדיק דאס צעקרומטע, צעקריפלטע לעבן. די םצענע מיט די ארעמעלייט ״אין װײסן הויז׳ איז פול מיט עקספרעסיע. פאר א רעאליסט אבער װאלט זי געװען, אזוי צו זאגן, װײניק צוגעגרײט און אר- גומענטירט. א דינסט-כײדל װאוםט אויך נישט אמעק קײן נאש- װארג, דערפאר װאס די שטיב אדער די באלעבאססע געםעלט איר נישט (.מײדלעך*). דאס איז' שוין נישט קײן'רעאליזם, דאם איז עפעם אנדערש. ״צו א נײער װעלט׳* איז זייער כאראקטעריםטיש םאר בעילינסקין. דער שרײבער האט משמעות צופיל געליטן, אז ער זאל מיט זײן פעדער פארװײלן זיך אדער אנדערע. ער פאר• מאגט באצױנג צו זאכן, און ער באהאנדלט זײ מיט גרויס ליב- שאםט, הגם ער פאלט נישט ארײן אין דעם װירװאר פון פרטים. דאס נײע בוך באשטײט לרוב פון דערצײלונגען אין דער ער- שטער פערזאן, אין מאכן אן איינדרוק סון אויטאביאגראפישע פראגמענטן. פונקט װי אלצ אינטראספעקטיװיסטן, איז ער שטארק גענויגט צו פםיכאלאגישע באטראכטוננען, אנאליזן און פאנטאז־ע, װעלכע ער מאכט אפט פאר אן אויסנאנג פון א געשעזניש. און הגם ער פילט זײער גוט אפ די װירקונגען פון גאנץ דינע, אומ־ באמערקסע, איידעלע פאקטארן אין מענטשנס יחידישער עקזים- טענץ; הגם ער באמערקט אזוי גוט די ראל, למשל, פון אטא- װיזם אין מענטשנס לעבז, - פאלט ער פונדענטװענן נישט אריין אין מיסטיציזם, װ־ דאםי רוב פסיכאלאגישע שרײבער. ער דער- מאנט אונז אפטמאל אין ױנה ראזענפעלד, הגס ער סארמאגט נישט די טיפקייט פון יענעם, די גענויקייט, דעם טראגיזם. אבער פון דער אנדערער זייט איז ער נישט אזוי פארפלאנטערט און פארװארפט נישט זײן אקציע מיט.זײן מאס פסיכאלאגישע שקלה וטריהס. בערלינסקי האט א לויטערן, סענטימצנטאלןיהוראר, ער פארמאגט א חנעװדיקע! זײער אײדעלע, װאלט איך געזאגט, אביסל דידאקמישע רעטאריק. װײל ער אליין גלויבט אין א מענטשנם צוקונפט. ער שרייבט אין א ריינעם, פוילישן, זייער פאלקםטימ־ לעכן יידיש. ער װירקט היימיש, אינטים, ,פון הארץ צו הארץ׳. װאס מ׳קען אים נאך וװנטשן איז - א ברייטערן פארנעם. מיטגעפיל אונזער אוו געניא ז־נגעד צו זײער גרויסן אומגליק נחמן און תיענע מײזיל מײן טיפםטן מיטגעפיל פד״נט *. י. זינגערן אין זײן גרויםן אומגליק — צום טייט פי1 יײעי יאשע דוד רויכל ש- בערלינםקי איז כמעט א פנים חדשות אין דער יידישער פראזע. ער האט דעביוטירט פאר צװיי יא״רן מיט א ב־כל נאװעלן אי נ. ״אינדרויסן׳. די נאװעלן אין יענעם ביכל - אביםל צעצויגן, אומבאהאלפן אין דער קאנסטרוקציע, נישט שוה בשוה מיט דער שפראך, - אבער דאך האט מע; געקענט באםערקן אין ש. בצרלינסקין עפצם גאנץ באשטימטס, פיזאנאמי• שעם, אפגעקלערכס. ״מ׳האט נעפילט, אז מ׳האט דא צו טון מים א דיכטער, װאם האט זײן אײגענעם טאן און אײנענעם גאנג. -. בערלינסקיס פראזיע האט קודם־כל די מעלה, װאס זי איז שטארק אנגעהעקלט אין דער אלטער יידישער ליטעראטור, װאס װארצלט נאך אין םאלקלאר. ביי קײן ש־ם יוננן ײדישן שרייבער װעט איר נישט דערפילן אזוי טיף דעם אטעם פון די ערשטע יידישע ליטעראטור׳פיאנערן, װאס זענען געשטאנען מיט אן אפן אויג פארקוקט צום םאלק. אין״ בערלינסקין פילט זיך מענדעלע אין זײן פקחות און 'אין זײן ליבע צו רעזאנירן, עס םילט זיך דינעזאן אין גוטן, הארציקן רחסנותדיקן סענטימענט, עס פײט זיך שלוים-עליכם אין דעם נאטירלעכן נישט־פארביטערטן הומאר און נייגונג צו גראטעסק. דעם שטאף נעמט בערלינסקי םװ דעד גרוים-שטאטישער ארעמקייט, אבער ס׳װארט געװען א טעות צו מײנען, איז ער איז דאס, װאם מ׳קען אנרוםן איבעטער־ דיכטער אבער פראלעטארישער״שרײבער. הנם ער שטאמט פון אונזער גרעםטן איינדוסטריע׳צענטר, פון לאדזש, קענסטו זיך נישט באפרייען פון געדאגק, אז זײן גרויםע שטאט מיט איר שטייגער לעבי, סיט דער איינגעםונדעװעםער ײדיש־קבצנישער שטוב, מיט די טעכטער, װאס זיצן אינדערהײם און װארטן אויף חתנים, איז גאר נישט װײטי פין ברך גלופסק אדער כתרילעװקע. בערלינםקיס העלדן זענען נישט קיין פראלעטאריער, נאר דעקלאסירטע, װאס פראלעטאריזירן זיך איצט. יזײ זענען אייגנטלעך ממשיך דעם פראצעס םון דער ײדישער פארארעםונג, װאס האט זיך אנגעהויבן נאך העט-העט אין מענדעלעס אדער אין 'שלום עליכמס צייטן. לרוב שילדערט ער מענטשן, װאס גײען איצט ארבעטן, װאס שטעלן די ערשטע, ממש די ערשטע טריט אין פאבריק אדער אין פרעמדן נעשעפט. זײ נעמען-אויף מיט גרוים חידוש און טרױעריקן װונדער די דערקענטעניש װעגן זײער װײטערדיקן שװערן גורל. דער גרעסטער טײל םסיכאלאגישע קאנפליקטן קומען םאר צװישן דער ,באשוינטער און באקרוינטער׳' הײם מיס די רויע, אומברחמנותדיקע באדינגונגען פון עקספלואטאציע, פון ארבעט. בערלינםקים ארעמקײט איז נישט די םארהארטעװעטע, שװערע, פארביטערטעי ארעמקײט םון דער פעריפעריע, װאם האט זי פארװאנדלט אין א םיילאזאםיע, דאס איז אויך נישט די 'פעסטע, אפטימיסטישע ארעמקײט יםוין םאברייק-מאסן, װאס האבן זײער ארעמקײט געמאכט פאר אן אויםגאנג צו א נײעם געזעלשאפטלעכן סיסטעם, — בערלינסקים ארעמקײט איז די, װאם פיעשטשעט זיך נאך םאר זיך אלײן און םיאר אנדערע, די נאךינישט צוגעװוינטע ארעמקײט, װאס גלויבט זיך נאך אלײן נישיט; װאם די װעלט זיינקט אונטער' יעדן טריט אירן, וױ זי װאלם אראפגעגאנגען ער• געץ אויף שלעכטע פוסטערע פרעמדע טרעפ. דאס איז די ארעמ• קײם סון א רױנירטער מיוחסדיקער אלמנה, װאים װאשט זייך אין אירע טרערן. בערלינסקי איז א רעאליסט: ער האט ליב צו זען זאכן, וױ זיי זענען אין דער ריכטיקער םרויעיריקער װירקלעכקייט.